Բացություն

Բացությունը փորձառության հանդեպ նկարագրում է ճանաչողական ոճի մի չափում, որը տարբերում է երևակայությամբ օժտված, ստեղծագործ մարդկանց հողին ամուր կանգնած, ավանդապաշտ մարդկանցից։

Բաց մարդիկ մտավոր հետաքրքրասեր են, գնահատում են արվեստը և զգայուն են գեղեցկության հանդեպ։ Փակ մարդկանց համեմատ նրանք սովորաբար ավելի լավ են գիտակցում իրենց զգացմունքները։ Նրանք հակված են մտածել և գործել անհատական ու ոչ կոնֆորմիստական ձևով։ Մտավորականները սովորաբար բարձր միավորներ են ստանում Բացության սանդղակով, ուստի այս գործոնն անվանվել է նաև Կուլտուրա կամ Ինտելեկտ։

Այդուհանդերձ, Ինտելեկտը, թերևս, ճիշտ է դիտարկել որպես փորձառության հանդեպ բացության կողմերից մեկը։ Բացության միավորները միայն չափավոր կապ ունեն կրթության տարիների և ինտելեկտի ստանդարտ թեստերի արդյունքների հետ։

Բաց ճանաչողական ոճի մեկ այլ հատկանիշ է կոնկրետ փորձից հեռու սիմվոլներով և վերացարկումներով մտածելու ունակությունը։ Կախված անհատի կոնկրետ մտավոր ընդունակություններից՝ այս սիմվոլային մտածողությունը կարող է դրսևորվել որպես մաթեմատիկական, տրամաբանական կամ երկրաչափական մտածողություն, լեզվի գեղարվեստական և փոխաբերական օգտագործում, երաժշտության ստեղծում կամ կատարում, կամ էլ բազմաթիվ տեսողական կամ բեմական արվեստներից որևէ մեկը։

Բացության ցածր միավորներ ունեցող մարդիկ սովորաբար նեղ, սովորական հետաքրքրություններ ունեն։ Նրանք բարդից, երկիմաստից և նրբից նախընտրում են պարզը, ուղղակին և ակնհայտը։ Նրանք կարող են կասկածանքով վերաբերվել արվեստին և գիտությանը՝ դրանք համարելով անհասկանալի կամ գործնական օգուտ չունեցող։ Փակ մարդիկ նորից նախընտրում են ծանոթը. նրանք պահպանողական են և դիմադրում են փոփոխություններին։

Հոգեբանները, որոնք հաճախ իրենք են բաց փորձառության հանդեպ, բացությունը հաճախ ներկայացնում են որպես ավելի առողջ կամ ավելի հասուն հատկանիշ։ Սակայն մտածողության բաց և փակ ոճերն օգտակար են տարբեր միջավայրերում։ Բաց մարդու մտավոր ոճը կարող է լավ ծառայել պրոֆեսորին, բայց հետազոտությունները ցույց են տվել, որ փակ մտածողությունը կապված է ավելի բարձր աշխատանքային արդյունավետության հետ ոստիկանության, վաճառքի և մի շարք սպասարկման ոլորտներում։

Երևակայություն

Երևակայությամբ օժտված մարդկանց համար իրական աշխարհը հաճախ չափազանց սովորական ու առօրեական է։ Այս սանդղակով բարձր միավորներ ունեցողները ֆանտազիան օգտագործում են որպես ավելի հարուստ, ավելի հետաքրքիր աշխարհ ստեղծելու միջոց։ Ցածր միավորներ ունեցողներն ավելի շատ կողմնորոշված են դեպի փաստերը, քան ֆանտազիան։

Գեղարվեստական հետաքրքրություններ

Այս սանդղակով բարձր միավորներ ունեցողները սիրում են գեղեցկությունը՝ թե՛ արվեստում, թե՛ բնության մեջ։ Նրանք հեշտությամբ ներգրավվում և կլանվում են գեղարվեստական և բնական երևույթներով։ Պարտադիր չէ, որ նրանք գեղարվեստական կրթություն կամ տաղանդ ունենան, թեև շատերն ունեն։ Այս սանդղակի սահմանող հատկանիշներն են հետաքրքրությունը բնական և արհեստական գեղեցկության հանդեպ և դրա գնահատումը։ Ցածր միավորներ ունեցողներին պակասում են գեղագիտական զգայունությունը և արվեստի հանդեպ հետաքրքրությունը։

Հուզականություն

Հուզականության բարձր մակարդակ ունեցող մարդիկ լավ են զգում և գիտակցում իրենց սեփական զգացմունքները։ Ցածր միավորներ ունեցողներն ավելի քիչ են գիտակցում իրենց զգացմունքները և հակված չեն բացահայտ արտահայտել իրենց հույզերը։

Արկածասիրություն

Արկածասիրության բարձր միավորներ ունեցողները ձգտում են փորձել նոր զբաղմունքներ, ճամփորդել օտար երկրներ և տարբեր բաներ փորձառել։ Ծանոթն ու առօրյան նրանց ձանձրալի են թվում, և նրանք կարող են տուն գնալ նոր ճանապարհով միայն այն պատճառով, որ այն այլ է։ Ցածր միավորներ ունեցողները սովորաբար անհարմար են զգում փոփոխություններից և նախընտրում են ծանոթ առօրյան։

Ինտելեկտ

Ինտելեկտը և գեղարվեստական հետաքրքրությունները փորձառության հանդեպ բացության երկու ամենակարևոր, կենտրոնական կողմերն են։ Ինտելեկտի բարձր միավորներ ունեցողները սիրում են խաղալ գաղափարներով։ Նրանք բաց են նոր և անսովոր գաղափարների հանդեպ և սիրում են քննարկել մտավոր հարցեր։ Նրանք հաճույք են ստանում հանելուկներից, գլուխկոտրուկներից և տրամաբանական խնդիրներից։ Ինտելեկտի ցածր միավորներ ունեցողները նախընտրում են գործ ունենալ մարդկանց կամ իրերի, այլ ոչ թե գաղափարների հետ։ Մտավոր վարժությունները նրանք ժամանակի վատնում են համարում։ Ինտելեկտը չպետք է նույնացնել խելքի հետ։ Ինտելեկտը մտավոր ոճ է, ոչ թե մտավոր ընդունակություն, թեև Ինտելեկտի բարձր միավորներ ունեցողները ինտելեկտի ստանդարտացված թեստերում մի փոքր ավելի բարձր արդյունք են ցույց տալիս, քան ցածր Ինտելեկտ ունեցողները։

Լիբերալիզմ

Հոգեբանական լիբերալիզմը նշանակում է պատրաստակամություն՝ վիճարկելու հեղինակությունը, ընդունված նորմերը և ավանդական արժեքները։ Իր ամենածայրահեղ ձևով հոգեբանական լիբերալիզմը կարող է նույնիսկ դրսևորվել որպես բացահայտ թշնամանք կանոնների հանդեպ, համակրանք օրինախախտների հանդեպ և սեր երկիմաստության, քաոսի ու անկարգության հանդեպ։ Հոգեբանական պահպանողականները նախընտրում են ավանդույթներին հետևելուց բխող ապահովությունն ու կայունությունը։ Հոգեբանական լիբերալիզմն ու պահպանողականությունը նույնը չեն, ինչ քաղաքական պատկանելությունը, բայց, անկասկած, մարդկանց հակում են դեպի որոշակի քաղաքական կուսակցություններ։