Ահա թե ինչ տեսք ունի մեծ խմբի համեմատությունը։

Բաց մարդիկ մտավոր հետաքրքրասեր են, գնահատում են արվեստը և զգայուն են գեղեցկության հանդեպ։ Փակ մարդկանց համեմատ նրանք սովորաբար ավելի լավ են գիտակցում իրենց զգացմունքները։ Նրանք հակված են մտածել և գործել անհատական ու ոչ կոնֆորմիստական ձևով։ Մտավորականները սովորաբար բարձր միավորներ են ստանում Բացության սանդղակով, ուստի այս գործոնն անվանվել է նաև Կուլտուրա կամ Ինտելեկտ։

Այդուհանդերձ, Ինտելեկտը, թերևս, ճիշտ է դիտարկել որպես փորձառության հանդեպ բացության կողմերից մեկը։ Բացության միավորները միայն չափավոր կապ ունեն կրթության տարիների և ինտելեկտի ստանդարտ թեստերի արդյունքների հետ։

Բաց ճանաչողական ոճի մեկ այլ հատկանիշ է կոնկրետ փորձից հեռու սիմվոլներով և վերացարկումներով մտածելու ունակությունը։ Կախված անհատի կոնկրետ մտավոր ընդունակություններից՝ այս սիմվոլային մտածողությունը կարող է դրսևորվել որպես մաթեմատիկական, տրամաբանական կամ երկրաչափական մտածողություն, լեզվի գեղարվեստական և փոխաբերական օգտագործում, երաժշտության ստեղծում կամ կատարում, կամ էլ բազմաթիվ տեսողական կամ բեմական արվեստներից որևէ մեկը։

Բացության ցածր միավորներ ունեցող մարդիկ սովորաբար նեղ, սովորական հետաքրքրություններ ունեն։ Նրանք բարդից, երկիմաստից և նրբից նախընտրում են պարզը, ուղղակին և ակնհայտը։ Նրանք կարող են կասկածանքով վերաբերվել արվեստին և գիտությանը՝ դրանք համարելով անհասկանալի կամ գործնական օգուտ չունեցող։ Փակ մարդիկ նորից նախընտրում են ծանոթը. նրանք պահպանողական են և դիմադրում են փոփոխություններին։

Հոգեբանները, որոնք հաճախ իրենք են բաց փորձառության հանդեպ, բացությունը հաճախ ներկայացնում են որպես ավելի առողջ կամ ավելի հասուն հատկանիշ։ Սակայն մտածողության բաց և փակ ոճերն օգտակար են տարբեր միջավայրերում։ Բաց մարդու մտավոր ոճը կարող է լավ ծառայել պրոֆեսորին, բայց հետազոտությունները ցույց են տվել, որ փակ մտածողությունը կապված է ավելի բարձր աշխատանքային արդյունավետության հետ ոստիկանության, վաճառքի և մի շարք սպասարկման ոլորտներում։

Մղումներն ինքնին վատ բան չեն. երբեմն ժամանակի սղությունն ակնթարթային որոշում է պահանջում, և առաջին մղումով գործելը կարող է արդյունավետ արձագանք լինել։ Բացի այդ, խաղի, ոչ թե աշխատանքի պահերին ինքնաբուխ և իմպուլսիվ գործելը կարող է զվարճալի լինել։ Իմպուլսիվ մարդիկ ուրիշների աչքին կարող են երևալ որպես վառ, հաճելի շրջապատ և էքսցենտրիկ անձինք։

Այդուհանդերձ, մղումներով գործելը կարող է մի շարք ձևերով դժվարությունների հանգեցնել։ Որոշ մղումներ հակասոցիալական են։ Անվերահսկելի հակասոցիալական արարքները ոչ միայն վնասում են հասարակության մյուս անդամներին, այլև կարող են հատուցման հանգեցնել նման իմպուլսիվ արարքներ կատարողի համար։ Իմպուլսիվ արարքների մեկ այլ խնդիր այն է, որ դրանք հաճախ անմիջական բավարարում են տալիս, բայց անցանկալի երկարաժամկետ հետևանքներ են ունենում։ Օրինակներ են չափից դուրս շփումները, որոնք աշխատանքից ազատվելու են հանգեցնում, վիրավորանքը, որն ավերում է կարևոր հարաբերություն, կամ հաճույք պատճառող թմրանյութերի օգտագործումը, որն ի վերջո քայքայում է առողջությունը։

Իմպուլսիվ վարքը, նույնիսկ երբ լրջորեն կործանարար չէ, էապես նվազեցնում է մարդու արդյունավետությունը։ Իմպուլսիվ գործելը թույլ չի տալիս դիտարկել գործողության այլընտրանքային ուղիները, որոնցից որոշներն ավելի խելամիտ կլինեին, քան իմպուլսիվ ընտրությունը։ Իմպուլսիվությունը նաև շեղում է մարդկանց այն նախագծերից, որոնք քայլերի կամ փուլերի կազմակերպված հաջորդականություն են պահանջում։ Ուստի իմպուլսիվ մարդու ձեռքբերումները փոքր են, ցրված և անհետևողական։

Խելքի բնորոշ հատկանիշը, որն, ըստ էության, մարդուն տարբերում է ավելի վաղ կենսաձևերից, մղումով գործելուց առաջ ապագա հետևանքների մասին մտածելու ունակությունն է։ Խելամիտ գործունեությունը ներառում է երկարաժամկետ նպատակների շուրջ մտորելը, դեպի այդ նպատակները տանող ուղիների կազմակերպումն ու պլանավորումը և նպատակներին հետևողականորեն ձգտելը՝ չնայած հակառակը թելադրող կարճատև մղումներին։ Այն միտքը, որ խելքը ներառում է մղումների վերահսկում, լավ է արտահայտում «խոհեմություն» եզրը՝ Բարեխղճության ոլորտի այլընտրանքային անվանումը։ Խոհեմ նշանակում է և՛ իմաստուն, և՛ զգուշավոր։

Բարեխղճության սանդղակով բարձր միավորներ ունեցող մարդիկ, իրոք, ուրիշների կողմից ընկալվում են որպես խելացի։ Բարձր բարեխղճության առավելություններն ակնհայտ են։ Բարեխիղճ մարդիկ խուսափում են դժվարություններից և բարձր հաջողությունների են հասնում նպատակասլաց պլանավորման և հաստատակամության շնորհիվ։ Ուրիշները նրանց նաև դրական են գնահատում՝ որպես խելացի և հուսալի մարդկանց։ Բացասական կողմն այն է, որ նրանք կարող են լինել կոմպուլսիվ պերֆեկցիոնիստներ և աշխատանքով մոլուցքված մարդիկ։ Ավելին, չափազանց բարեխիղճ մարդիկ կարող են համարվել կաղապարված և ձանձրալի։

Անբարեխիղճ մարդկանց կարող են քննադատել անհուսալիության, փառասիրության պակասի և սահմանված շրջանակներից դուրս գալու համար, բայց նրանք բազմաթիվ կարճատև հաճույքներ կապրեն, և նրանց երբեք կաղապարված չեն անվանի։

Էքստրավերտները սիրում են մարդկանց հետ լինել, լի են էներգիայով և հաճախ դրական հույզեր են ապրում։ Նրանք սովորաբար խանդավառ, գործողության կողմնորոշված անհատներ են, որոնք հուզիչ հնարավորություններին հակված են ասել «Այո՛» կամ «Գնացի՛նք»։ Խմբերում նրանք սիրում են խոսել, ինքնահաստատվել և ուշադրություն գրավել։

Ինտրովերտներին պակասում են էքստրավերտների ոգևորությունը, էներգիան և ակտիվության մակարդակը։ Նրանք սովորաբար լուռ են, զուսպ, կշռադատող և հեռու սոցիալական աշխարհից։ Նրանց սոցիալական ներգրավվածության պակասը չպետք է մեկնաբանել որպես ամաչկոտություն կամ դեպրեսիա. ինտրովերտին պարզապես ավելի քիչ խթանում է պետք, քան էքստրավերտին, և նա նախընտրում է մենակ լինել։

Ինտրովերտի անկախությունն ու զսպվածությունը երբեմն սխալմամբ ընկալվում են որպես անբարյացակամություն կամ ամբարտավանություն։ Իրականում ինտրովերտը, որը բարձր միավորներ ունի բարյացակամության չափումով, ինքը չի փնտրի ուրիշներին, բայց բավականին հաճելի կլինի, երբ նրան մոտենան։

Ուստի նրանք ուշադիր են, ընկերասեր, առատաձեռն, օգտակար և պատրաստ են իրենց շահերը զիջել՝ ուրիշների շահերի հետ հաշվի նստելով։ Բարյացակամ մարդիկ նաև լավատեսական հայացք ունեն մարդկային բնույթի վրա։ Նրանք հավատում են, որ մարդիկ հիմնականում ազնիվ են, արժանավայել և վստահելի։

Անբարյացակամ անհատները սեփական շահը վեր են դասում ուրիշների հետ լավ հարաբերություններից։ Նրանք, որպես կանոն, չեն մտահոգվում ուրիշների բարեկեցությամբ և ուստի դժվար թե ջանք թափեն այլ մարդկանց համար։ Երբեմն ուրիշների դրդապատճառների հանդեպ նրանց թերահավատությունը նրանց դարձնում է կասկածամիտ, անբարեհամբույր և ոչ համագործակցող։

Բարյացակամությունն ակնհայտորեն առավելություն է ժողովրդականություն ձեռք բերելու և պահպանելու համար։ Բարյացակամ մարդկանց ավելի շատ են սիրում, քան անբարյացակամներին։ Մյուս կողմից, բարյացակամությունն օգտակար չէ այն իրավիճակներում, որոնք կոշտ կամ բացարձակապես օբյեկտիվ որոշումներ են պահանջում։ Անբարյացակամ մարդիկ կարող են գերազանց գիտնականներ, քննադատներ կամ զինվորներ դառնալ։

Ֆրոյդն ի սկզբանե օգտագործել է «նևրոզ» եզրը՝ նկարագրելու մի վիճակ, որը բնութագրվում է հոգեկան տառապանքով, հուզական չարչարանքով և կյանքի սովորական պահանջներին արդյունավետ դիմակայելու անկարողությամբ։ Նա ենթադրում էր, որ յուրաքանչյուրն ունի նևրոզի որոշ նշաններ, բայց մենք տարբերվում ենք տառապանքի աստիճանով և տագնապի կոնկրետ ախտանիշներով։ Այսօր նեյրոտիզմը նշանակում է բացասական զգացմունքներ ապրելու հակում։

Նեյրոտիզմի բարձր միավորներ ունեցողները կարող են հիմնականում ապրել մեկ կոնկրետ բացասական զգացմունք, օրինակ՝ տագնապ, զայրույթ կամ դեպրեսիա, բայց, ամենայն հավանականությամբ, ապրում են այդ հույզերից մի քանիսը։

Բարձր նեյրոտիզմ ունեցող մարդիկ հուզականորեն ռեակտիվ են։ Նրանք հուզականորեն են արձագանքում այն իրադարձություններին, որոնք մարդկանց մեծ մասի վրա չէին ազդի, և նրանց արձագանքները սովորաբար ավելի ուժգին են, քան ընդունված է։ Նրանք ավելի հակված են սովորական իրավիճակները մեկնաբանել որպես սպառնալից, իսկ փոքր խոչընդոտները՝ որպես անհույս դժվար։

Նրանց բացասական հուզական արձագանքները սովորաբար անսովոր երկար են տևում, ինչը նշանակում է, որ նրանք հաճախ վատ տրամադրություն ունեն։ Հուզական կարգավորման այս խնդիրները կարող են նվազեցնել նեյրոտիկ մարդու՝ պարզ մտածելու, որոշումներ կայացնելու և սթրեսին արդյունավետ դիմակայելու ունակությունը։