Ndërgjegjshmëria

Ndërgjegjshmëria ka të bëjë me mënyrën si i kontrollojmë, i rregullojmë dhe i drejtojmë impulset tona.

Impulset nuk janë të këqija në vetvete; ndonjëherë mungesa e kohës kërkon një vendim të menjëhershëm, dhe veprimi sipas impulsit të parë mund të jetë një përgjigje e efektshme. Gjithashtu, në kohë argëtimi dhe jo pune, të veprosh në mënyrë spontane dhe impulsive mund të jetë zbavitëse. Individët impulsivë mund të shihen nga të tjerët si plot ngjyra, të këndshëm për shoqëri dhe pak të çmendur në kuptimin e mirë.

Megjithatë, veprimi sipas impulsit mund të sjellë telashe në shumë mënyra. Disa impulse janë antisociale. Veprimet antisociale të pakontrolluara jo vetëm që u bëjnë dëm anëtarëve të tjerë të shoqërisë, por mund të sjellin edhe hakmarrje ndaj atij që i kryen këto veprime impulsive. Një problem tjetër me veprimet impulsive është se ato shpesh japin shpërblime të menjëhershme, por pasoja të padëshiruara afatgjata. Shembuj janë shoqërizimi i tepruar që çon në pushim nga puna, një fyerje e hedhur që shkakton prishjen e një marrëdhënieje të rëndësishme, ose përdorimi i drogave kënaqësidhënëse që në fund e shkatërrojnë shëndetin.

Sjellja impulsive, edhe kur nuk është seriozisht shkatërruese, e ul ndjeshëm efektshmërinë e një personi. Veprimi impulsiv nuk lë vend për të shqyrtuar rrugë të tjera veprimi, disa prej të cilave do të kishin qenë më të mençura se zgjedhja impulsive. Impulsiviteti i nxjerr njerëzit nga rruga edhe gjatë projekteve që kërkojnë një radhë të organizuar hapash ose fazash. Arritjet e një personi impulsiv janë për rrjedhojë të vogla, të shpërndara dhe të paqëndrueshme.

Një shenjë dalluese e inteligjencës, ajo që potencialisht i ndan qeniet njerëzore nga format më të hershme të jetës, është aftësia për të menduar për pasojat e ardhshme para se të veprosh sipas një impulsi. Veprimtaria inteligjente përfshin shqyrtimin e qëllimeve afatgjata, organizimin dhe planifikimin e rrugëve drejt këtyre qëllimeve, dhe këmbënguljen drejt tyre përballë impulseve jetëshkurtra që shtyjnë në drejtim të kundërt. Ideja se inteligjenca përfshin kontrollin e impulseve përmblidhet bukur nga termi maturi, një emërtim tjetër për dimensionin e Ndërgjegjshmërisë. I matur do të thotë njëkohësisht i mençur dhe i kujdesshëm.

Personat me rezultate të larta në shkallën e Ndërgjegjshmërisë perceptohen në fakt nga të tjerët si inteligjentë. Përfitimet e ndërgjegjshmërisë së lartë janë të dukshme. Individët e ndërgjegjshëm u shmangen telasheve dhe arrijnë nivele të larta suksesi përmes planifikimit të qëllimshëm dhe këmbënguljes. Ata shihen gjithashtu pozitivisht nga të tjerët si inteligjentë dhe të besueshëm. Nga ana negative, mund të jenë perfeksionistë kompulsivë dhe të varur nga puna. Për më tepër, individët jashtëzakonisht të ndërgjegjshëm mund të shihen si të ngurtë dhe të mërzitshëm.

Njerëzit e pandërgjegjshëm mund të kritikohen për mungesën e besueshmërisë, mungesën e ambicies dhe paaftësinë për t'u mbajtur brenda kornizave, por ata do të përjetojnë shumë kënaqësi të çastit dhe askush nuk do t'i quajë kurrë të ngurtë.

Vetëefikasiteti

Vetëefikasiteti përshkruan besimin në aftësinë e vet për të arritur gjëra. Ata me rezultate të larta besojnë se kanë inteligjencën (logjikën e shëndoshë), shtysën dhe vetëkontrollin e nevojshëm për të arritur suksesin. Ata me rezultate të ulëta nuk ndihen të efektshëm dhe mund të kenë ndjesinë se nuk e kanë jetën e tyre nën kontroll.

Rregullshmëria

Personat me rezultate të larta në Rregullshmëri janë të organizuar mirë. U pëlqen të jetojnë sipas rutinave dhe orareve. Mbajnë lista dhe bëjnë plane. Ata me rezultate të ulëta priren të jenë të paorganizuar dhe të shpërqendruar.

Ndjenja e detyrës

Kjo shkallë pasqyron forcën e ndjenjës së detyrës dhe të përgjegjësisë te një person. Ata me rezultate të larta në këtë shkallë kanë një ndjenjë të fortë detyrimi moral. Ata me rezultate të ulëta i shohin kontratat, rregullat dhe rregulloret si tepër kufizuese. Ka gjasa të shihen si të pabesueshëm apo edhe të papërgjegjshëm.

Përpjekja për arritje

Individët me rezultate të larta në këtë shkallë përpiqen fort për të arritur përsosmërinë. Dëshira e tyre për t'u njohur si të suksesshëm i mban në rrugën drejt qëllimeve të tyre të larta. Shpesh kanë një ndjenjë të fortë drejtimi në jetë, por rezultatet jashtëzakonisht të larta mund të tregojnë një person tepër të fiksuar dhe të obsesionuar pas punës. Ata me rezultate të ulëta mjaftohen me minimumin e punës dhe mund të shihen nga të tjerët si dembelë.

Vetëdisiplina

Vetëdisiplina – ajo që shumë njerëz e quajnë forcë vullneti – i referohet aftësisë për të këmbëngulur në detyra të vështira ose të pakëndshme derisa të përfundohen. Njerëzit me vetëdisiplinë të lartë arrijnë ta kapërcejnë ngurrimin për të filluar detyrat dhe qëndrojnë në rrugën e duhur pavarësisht shpërqendrimeve. Ata me vetëdisiplinë të ulët i shtyjnë gjërat dhe i çojnë dobët deri në fund, duke dështuar shpesh në përfundimin e detyrave – edhe të atyre që duan shumë t'i përfundojnë.

Maturia

Maturia përshkruan prirjen për të menduar mirë mundësitë para se të veprosh. Ata me rezultate të larta në shkallën e Maturisë marrin kohën e duhur kur marrin vendime. Ata me rezultate të ulëta shpesh thonë ose bëjnë gjënë e parë që u vjen në mendje, pa i peshuar alternativat dhe pasojat e mundshme të tyre.