Samviskusemi

Samviskusemi snýr að því hvernig við höfum stjórn á hvötum okkar, temprum þær og beinum þeim í réttan farveg.

Hvatir eru ekki slæmar í sjálfu sér; stundum krefst tímaskortur þess að ákvörðun sé tekin á augabragði og þá getur verið áhrifaríkt að fylgja fyrstu hvöt. Þegar leikur en ekki vinna er annars vegar getur líka verið gaman að hegða sér af sjálfsprottinni hvatvísi. Öðrum þykja hvatvísir einstaklingar oft litríkir, skemmtilegir og uppátækjasamir.

Engu að síður getur það komið fólki í vanda á ýmsa vegu að fylgja hvötum sínum. Sumar hvatir eru andfélagslegar. Óheftar andfélagslegar athafnir skaða ekki aðeins aðra í samfélaginu heldur geta þær einnig leitt til þess að sá sem lætur undan hvötinni fái að gjalda þess. Annað vandamál við hvatvísar athafnir er að þær veita oft skjóta umbun en hafa óæskilegar afleiðingar til lengri tíma. Dæmi um þetta er óhóflegt skemmtanalíf sem leiðir til uppsagnar úr starfi, móðgun sem bindur enda á mikilvægt samband eða neysla vímuefna sem eyðileggur heilsuna að lokum.

Hvatvís hegðun dregur verulega úr áhrifamætti fólks, jafnvel þótt hún sé ekki beinlínis skaðleg. Sá sem bregst við af hvatvísi gefur sér ekki tóm til að íhuga aðrar leiðir, sem sumar hefðu verið skynsamlegri en hvatvísa valið. Hvatvísi leiðir fólk einnig afvega í verkefnum sem krefjast skipulagðrar raðar skrefa eða áfanga. Afrek hvatvíss einstaklings eru því smá, dreifð og ósamfelld.

Eitt helsta einkenni greindar, og það sem ef til vill greinir manninn frá frumstæðari lífverum, er hæfnin til að hugsa um afleiðingar til framtíðar áður en hvöt er fylgt. Greindarleg hegðun felur í sér að íhuga langtímamarkmið, skipuleggja og gera áætlanir um leiðina að þeim og halda sínu striki að markmiðunum þrátt fyrir skammvinnar hvatir í aðra átt. Hugmyndin um að greind feli í sér hvatastjórn kemur vel fram í orðinu forsjálni, sem er annað heiti á þættinum Samviskusemi. Forsjáll merkir bæði vitur og varkár.

Þeir sem skora hátt á Samviskusemi þykja raunar greindir í augum annarra. Kostir mikillar samviskusemi eru augljósir. Samviskusamt fólk forðast vandræði og nær miklum árangri með markvissri skipulagningu og þrautseigju. Aðrir líta einnig jákvæðum augum á það sem greint og áreiðanlegt. Á hinn bóginn getur það verið áráttukenndir fullkomnunarsinnar og vinnufíklar. Þá kann afar samviskusamt fólk að þykja stíft og leiðinlegt.

Ósamviskusamt fólk kann að sæta gagnrýni fyrir óáreiðanleika, metnaðarleysi og að halda sig ekki innan rammans, en það nýtur margra skammvinnra ánægjustunda og verður aldrei kallað stíft.

Trú á eigin getu

Trú á eigin getu lýsir því hversu viss einstaklingur er um að geta komið hlutum í verk. Þeir sem skora hátt telja sig hafa þá greind (brjóstvit), þann drifkraft og þá sjálfsstjórn sem þarf til að ná árangri. Þeim sem skora lágt finnst þeir ekki ráða vel við hlutina og geta haft á tilfinningunni að þeir hafi ekki stjórn á eigin lífi.

Reglusemi

Einstaklingar sem skora hátt á reglusemi eru vel skipulagðir. Þeim líkar að lifa eftir föstum venjum og áætlunum. Þeir halda lista og gera áætlanir. Þeir sem skora lágt eiga það til að vera óskipulagðir og tvístraðir.

Skyldurækni

Þessi kvarði endurspeglar hversu sterk skyldu- og ábyrgðartilfinning einstaklings er. Þeir sem skora hátt á þessum kvarða hafa sterka siðferðislega skyldukennd. Þeim sem skora lágt finnast samningar, reglur og reglugerðir of heftandi. Líklegt er að litið sé á þá sem óáreiðanlega eða jafnvel ábyrgðarlausa.

Metnaður

Einstaklingar sem skora hátt á þessum kvarða leggja hart að sér til að skara fram úr. Löngun þeirra til að vera álitnir farsælir heldur þeim á réttri braut að háleitum markmiðum sínum. Þeir hafa oft sterka stefnu í lífinu, en þeir sem skora mjög hátt geta verið um of einbeittir að einu og helteknir af vinnu sinni. Þeir sem skora lágt láta sér nægja að komast af með sem minnstri fyrirhöfn og geta virst latir í augum annarra.

Sjálfsagi

Sjálfsagi, sem margir kalla viljastyrk, vísar til hæfninnar til að halda út í erfiðum eða leiðinlegum verkefnum þar til þeim er lokið. Fólk með mikinn sjálfsaga getur yfirstigið tregðu til að hefjast handa og haldið sig við efnið þrátt fyrir truflanir. Þeir sem hafa lítinn sjálfsaga fresta hlutum, fylgja þeim illa eftir og ljúka oft ekki verkefnum, jafnvel þeim sem þeir vilja mjög gjarnan ljúka.

Varkárni

Varkárni lýsir tilhneigingu til að hugsa möguleikana til enda áður en gripið er til aðgerða. Þeir sem skora hátt á varkárni gefa sér góðan tíma þegar þeir taka ákvarðanir. Þeir sem skora lágt segja eða gera oft það fyrsta sem þeim dettur í hug án þess að velta fyrir sér öðrum kostum og líklegum afleiðingum þeirra.