Víðsýni

Víðsýni lýsir vídd í hugsunarstíl sem greinir hugmyndaríkt og skapandi fólk frá jarðbundnu og hefðbundnu fólki.

Víðsýnt fólk er vitsmunalega forvitið, kann að meta list og er næmt fyrir fegurð. Í samanburði við lokaðra fólk er það gjarnan meðvitaðra um eigin tilfinningar. Það hugsar og hegðar sér oft á sjálfstæðan og óhefðbundinn hátt. Menntamenn skora að jafnaði hátt á Víðsýni og þess vegna hefur þátturinn einnig verið kallaður menning eða vitsmunir.

Þó er líklega réttast að líta á vitsmuni sem einn undirþátt víðsýni. Skor á Víðsýni tengist aðeins að litlu leyti lengd skólagöngu og niðurstöðum á stöðluðum greindarprófum.

Annað einkenni á víðsýnum hugsunarstíl er hæfni til að hugsa í táknum og óhlutbundnum hugtökum sem eru fjarri áþreifanlegri reynslu. Eftir því hvaða vitsmunalegu hæfileika einstaklingurinn býr yfir getur þessi táknræna hugsun birst sem stærðfræðileg, rökfræðileg eða rúmfræðileg hugsun, listræn og myndræn notkun tungumálsins, tónsmíðar eða tónlistarflutningur, eða einhver hinna fjölmörgu sjón- eða sviðslista.

Fólk sem skorar lágt á víðsýni hefur gjarnan þröng og hversdagsleg áhugamál. Það kýs hið einfalda, beinskeytta og augljósa fram yfir hið flókna, tvíræða og fíngerða. Það kann að líta listir og vísindi tortryggnum augum og telja slíka iðju torskilda eða gagnslausa í reynd. Lokað fólk kýs hið kunnuglega fram yfir nýjungar; það er íhaldssamt og tregt til breytinga.

Sálfræðingar, sem eru sjálfir oft víðsýnir, kynna víðsýni gjarnan sem heilbrigðari eða þroskaðri eiginleika. Víðsýn og lokuð hugsun nýtast þó hvor í sínu umhverfi. Vitsmunalegur stíll hins víðsýna kann að gagnast prófessor vel, en rannsóknir hafa sýnt að lokuð hugsun tengist betri frammistöðu í lögreglustörfum, sölustörfum og ýmsum þjónustustörfum.

Ímyndunarafl

Hugmyndaríkum einstaklingum finnst raunveruleikinn oft of flatur og hversdagslegur. Þeir sem skora hátt á þessum kvarða nota ímyndunaraflið til að skapa sér ríkari og áhugaverðari heim. Þeir sem skora lágt á þessum kvarða eru fremur uppteknir af staðreyndum en hugarflugi.

Listrænn áhugi

Þeir sem skora hátt á þessum kvarða elska fegurð, bæði í list og í náttúrunni. Þeir hrífast auðveldlega með og sökkva sér í listræna viðburði og náttúruupplifanir. Þeir eru ekki endilega listmenntaðir eða hæfileikaríkir á því sviði, þó að margir þeirra séu það. Það sem einkennir þennan kvarða er áhugi á og aðdáun á fegurð, bæði náttúrulegri og manngerðri. Þeir sem skora lágt skortir fagurfræðilegt næmi og áhuga á listum.

Tilfinningasemi

Einstaklingar sem skora hátt á tilfinningasemi hafa greiðan aðgang að eigin tilfinningum og eru meðvitaðir um þær. Þeir sem skora lágt eru síður meðvitaðir um tilfinningar sínar og eiga það til að láta þær ekki í ljós opinskátt.

Ævintýraþrá

Þeir sem skora hátt á ævintýraþrá eru áfjáðir í að prófa nýja hluti, ferðast til framandi landa og upplifa eitthvað nýtt. Þeim finnst hið kunnuglega og vanabundna leiðinlegt og velja nýja leið heim bara af því að hún er öðruvísi. Þeim sem skora lágt líður gjarnan illa með breytingar og kjósa frekar kunnuglegar venjur.

Vitsmunir

Vitsmunir og listrænn áhugi eru tveir mikilvægustu og miðlægustu undirþættir víðsýni. Þeir sem skora hátt á vitsmunum elska að leika sér með hugmyndir. Þeir eru opnir fyrir nýjum og óvenjulegum hugmyndum og hafa gaman af að rökræða vitsmunaleg málefni. Þeir njóta gátna, þrauta og heilabrota. Þeir sem skora lágt á vitsmunum kjósa frekar að fást við fólk eða hluti en hugmyndir. Þeir líta á vitsmunalegar æfingar sem tímasóun. Ekki má leggja vitsmuni að jöfnu við greind. Vitsmunir eru vitsmunalegur stíll, ekki vitsmunaleg geta, þó að þeir sem skora hátt á vitsmunum skori lítillega hærra á stöðluðum greindarprófum en þeir sem skora lágt.

Frjálslyndi

Sálfræðilegt frjálslyndi vísar til þess að vera reiðubúin/n að ögra yfirvaldi, venjum og hefðbundnum gildum. Í sinni öfgafyllstu mynd getur sálfræðilegt frjálslyndi jafnvel birst sem bein andúð á reglum, samúð með lögbrjótum og dálæti á tvíræðni, óreiðu og ringulreið. Sálfræðilega íhaldssamir einstaklingar kjósa frekar það öryggi og þann stöðugleika sem fylgir því að halda í hefðir. Sálfræðilegt frjálslyndi og íhaldssemi eru ekki það sama og stjórnmálaskoðanir en hneigja fólk þó vissulega í átt að ákveðnum stjórnmálaflokkum.