Opgeruimdheid: zegt een rommelig bureau iets over jou?

Op het ene bureau liggen drie nette stapels, een pennenbakje en verder niets. Het bureau ernaast ligt vol papieren, koffiebekers en plakbriefjes, en de eigenaar houdt vol dat hij precies weet waar alles ligt.

De meesten van ons hebben wel een mening over wie van de twee de betere collega is. Sommigen denken dat de rommelige collega wel chaotisch moet zijn. Anderen weten zeker dat de rommel bij een creatief genie hoort.

Zegt een rommelig bureau dan echt iets over de persoon die erachter zit?

Psychologen hebben dit onderzocht, en het antwoord raakt aan wat zij opgeruimdheid noemen. In het Big Five-model is het een van de zes facetten van zorgvuldigheid. Het facet beschrijft hoeveel je houdt van structuur, netheid en dingen op hun vaste plek.

Wat betekent opgeruimdheid?

Opgeruimdheid is een voorkeur voor een georganiseerde omgeving en georganiseerde routines. Het gaat zowel om fysieke orde, zoals een opgeruimd huis, als om orde in de tijd, zoals planningen, lijstjes en vaste gewoonten.

Mensen die hoog scoren, herkennen zich vaak hierin:

• Je ruimt graag op, en rommel om je heen ergert je.
• Dingen hebben een vaste plek, en je legt ze daar ook terug.
• Je houdt van lijstjes, agenda's en planningen.
• Je voelt je rustiger als je omgeving op orde is.
• Je merkt snel op als iets niet op zijn plek ligt.

Opgeruimdheid gaat er niet om dat je beter of harder werkt dan anderen. Het beschrijft hoeveel structuur je nodig hebt en opzoekt, niet hoeveel je gedaan krijgt.

Het gaat er niet om of je huis eruitziet als in een tijdschrift, maar hoe sterk je de behoefte voelt dat dingen op orde zijn.

Vreemden kunnen je kamer lezen

In een bekende studie uit 2002 lieten onderzoekers waarnemers rondkijken in kantoren en studentenkamers terwijl de bewoners weg waren. De waarnemers beoordeelden daarna de persoonlijkheid van degene die de ruimte gebruikte.

Hun oordelen werden vergeleken met hoe de bewoners zichzelf beschreven en hoe mensen die hen kenden hen beschreven. De waarnemers waren het in grote mate met elkaar eens, en hun indrukken bleken tot op zekere hoogte juist. Overeenstemming en juistheid waren over het algemeen groter dan wanneer vreemden mensen beoordelen die ze net hebben ontmoet.

Zorgvuldigheid was, samen met openheid, een van de eigenschappen die waarnemers het best inschatten. Een nette en goed georganiseerde kamer was een geldige aanwijzing: zulke kamers waren meestal van mensen die zichzelf als zorgvuldig beschreven.

Dus ja, je bureau zegt iets over jou. Maar vooral iets over deze specifieke eigenschap, niet over of je slim, aardig of creatief bent.

Is een rommelig bureau een teken van creativiteit?

In 2013 kreeg een studie in Psychological Science veel media-aandacht. In drie experimenten werden deelnemers in een opgeruimde of een rommelige kamer geplaatst.

Wie in de opgeruimde kamer zat, koos vaker een gezonde snack en doneerde meer geld aan een goed doel. Wie in de rommelige kamer zat, kwam met creatievere ideeën en koos vaker een optie met het label "nieuw" in plaats van "klassiek". De onderzoekers suggereerden dat orde ons naar het conventionele trekt, en wanorde naar het breken ermee.

Het is een aantrekkelijk verhaal, maar het heeft niet bijzonder goed standgehouden. Een studie uit 2019 probeerde de bevinding over creativiteit te herhalen met een vergelijkbare opzet en een grotere steekproef, waarbij deelnemers aan een net of een rommelig bureau werkten. Er werd geen verschil in creativiteit gevonden en ook geen verschil in mentale controle tussen de groepen. De auteurs concludeerden dat de beweringen in de populaire pers niet gerechtvaardigd waren.

Let er ook op dat deze studies over de kamer gingen, niet over de persoon. Ze onderzochten wat er gebeurt als iemand in een rommelige omgeving wordt geplaatst, niet of mensen met weinig opgeruimdheid creatiever zijn. Creativiteit hangt vooral samen met een andere eigenschap, openheid.

Kan rommel invloed hebben op hoe je je voelt?

Een studie uit 2010 bekeek dit vanuit een andere hoek. Zestig echtgenoten uit stellen waarin beide partners werkten, gaven de onderzoekers een opgenomen rondleiding door hun eigen huis. De onderzoekers telden vervolgens de woorden die ze gebruikten.

Vrouwen die veel over rommel en onafgemaakte klussen praatten, hadden een minder gezond dagelijks patroon van het stresshormoon cortisol, en hun stemming werd in de loop van de dag slechter. Vrouwen die hun huis als rustgevend beschreven, lieten het omgekeerde patroon zien. De resultaten bleven overeind nadat de onderzoekers rekening hadden gehouden met huwelijkstevredenheid en neuroticisme.

Dit was geen studie naar opgeruimdheid als persoonlijkheidskenmerk, en de duidelijke bevindingen golden voor de vrouwen. Maar het suggereert dat de manier waarop je je huis ervaart ertoe kan doen voor hoe rustgevend het voelt, en mensen die hoog scoren op opgeruimdheid voelen het effect van rommel waarschijnlijk sterker.

Opgeruimdheid is niet hetzelfde als OCS

Over een hoge opgeruimdheid wordt vaak gegrapt dat iemand "een beetje OCD" is. Dat is misleidend.

Een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS, in het Engels OCD) gaat gepaard met ongewenste, belastende gedachten en rituelen die iemand het gevoel heeft te moeten uitvoeren om angst te verminderen. Van een opgeruimde keuken houden is iets heel anders.

Er is een aandoening die dichter bij opgeruimdheid ligt: de obsessieve-compulsieve persoonlijkheidsstoornis (OCPS), gekenmerkt door star perfectionisme en een sterke behoefte aan controle. Een studie uit 2011 onder 536 studenten vond dat gewone metingen van zorgvuldigheid slechts kleine tot matige verbanden hadden met OCPS, terwijl metingen die gericht waren op de extreme, ongezonde varianten van zorgvuldigheid sterke verbanden hadden. De onderzoekers zagen OCPS als een onaangepast uiterste van normale zorgvuldigheid.

Een hoge score op opgeruimdheid is dus geen diagnose. Als een behoefte aan controle of rituelen zoveel tijd kost dat het je leven beperkt, kan het zinvol zijn om met je huisarts of een psycholoog te praten.

Opgeruimdheid moet ook worden onderscheiden van zelfdiscipline. Je kunt dol zijn op agenda's met kleurcodes en toch moeite hebben om aan de taken erin te beginnen. En je kunt rommelig zijn en toch zonder uitstel je werk afkrijgen.

Wat betekent een hoge of lage score?

Hoge opgeruimdheid

Je gedijt bij structuur en wilt graag weten waar dingen liggen en wat er hierna gebeurt. Daardoor ben je goed in plannen, details bijhouden en systemen opzetten waar anderen ook profijt van hebben.

De keerzijde kan zijn dat je het stressvol vindt als plannen veranderen of als anderen jouw normen niet delen. Een gedeeld huishouden of een kantoortuin kan dan op de proef stellen.

Lage opgeruimdheid

Je hebt geen moeite met een beetje rommel en hoeft niet alles van tevoren gepland te hebben. Je past je vaak makkelijk aan en kunt werken in een omgeving waar anderen gek van zouden worden.

Het risico is dat je dingen kwijtraakt, afspraken vergeet of tijd kwijt bent met zoeken naar wat je nodig hebt. Veel mensen die laag scoren, lossen dit op met een paar eenvoudige systemen voor de dingen die er echt toe doen.

Beide beschrijvingen gaan over typische neigingen, niet over regels die in elke situatie gelden.

In het dagelijks leven

• Op het werk: Hoge scoorders zijn vaak goed in documentatie, logistiek en kwaliteitscontrole. Lage scoorders passen misschien beter in functies met improvisatie en veel veranderingen.
• Thuis: Verschillen in opgeruimdheid zijn een klassieke bron van wrijving tussen huisgenoten en partners. Het helpt vaak om een paar gedeelde ruimtes af te spreken die opgeruimd moeten zijn, en de rest te laten.
• Tijdens je studie: Een goede structuur in aantekeningen en deadlines maakt het makkelijker om bij te blijven, maar het vervangt het eigenlijke werk niet.
• Reizen en vrije tijd: Sommigen willen een gedetailleerd plan voor elke dag, anderen zien liever wat er gebeurt. Geen van beide is fout.

Kan opgeruimdheid veranderen?

Persoonlijkheid is vrij stabiel, maar niet onveranderlijk. Een grote meta-analyse uit 2006 van 92 steekproeven volgde mensen in de tijd en vond dat zorgvuldigheid in de volwassenheid meestal toeneemt, vooral tussen de 20 en 40 jaar.

Veel mensen worden met de jaren dus wat ordelijker, vaak doordat ze een baan, een huis en een gezin krijgen die meer structuur vragen.

Wil je meer orde in je leven zonder te veranderen wie je bent, dan is het meestal effectiever om eenvoudige systemen op te zetten dan op wilskracht te vertrouwen:

• Geef de belangrijkste dingen een vaste plek, zoals sleutels, portemonnee en documenten.
• Gebruik één agenda in plaats van meerdere.
• Ruim elke dag op een vast moment een paar minuten op in plaats van in grote rondes.
• Verminder het aantal dingen dat op orde moet worden gehouden.

Veelgestelde vragen

Zijn opgeruimde mensen succesvoller?

Niet per se. Opgeruimdheid is één onderdeel van zorgvuldigheid, en het is die brede eigenschap die het vaakst in verband wordt gebracht met succes op school en op het werk. Je kunt rommelig zijn en toch hardwerkend en betrouwbaar.

Is iemand die rommelig is lui?

Nee. Opgeruimdheid gaat over de behoefte aan structuur, niet over inzet. Hoe hard je werkt, wordt gemeten in een ander facet, doelen streven.

Is weinig opgeruimdheid een teken van ADHD?

Niet op zichzelf. Veel mensen zijn rommelig zonder dat ze ADHD hebben. Een Big Five-score kan niets zeggen over diagnoses. Als je zoveel moeite hebt met aandacht en organisatie dat het grote problemen geeft, kan een huisarts of psycholoog dat beoordelen.

Hoe wordt opgeruimdheid gemeten in de Big Five-test?

Onze test is gebaseerd op de IPIP-NEO-120, waarin elk facet wordt gemeten met vier uitspraken. Bij opgeruimdheid gaan ze over graag opruimen, vaak vergeten dingen op de goede plek terug te zetten, je kamer rommelig achterlaten en je spullen laten rondslingeren. Lees de score als een aanwijzing voor een patroon, niet als een volledige beschrijving van wie je bent.

Ontdek waar jij scoort

Opgeruimdheid is maar een van de zes facetten van zorgvuldigheid. Je kunt heel ordelijk zijn en toch laag scoren op doelen streven of voorzichtigheid.

Doe de Big Five-test en bekijk je hele profiel, met alle 30 facetten.

Bronnen

• Gosling, S. D., Ko, S. J., Mannarelli, T. & Morris, M. E. (2002). A room with a cue: Personality judgments based on offices and bedrooms. Journal of Personality and Social Psychology, 82(3), 379–398.
• Vohs, K. D., Redden, J. P. & Rahinel, R. (2013). Physical order produces healthy choices, generosity, and conventionality, whereas disorder produces creativity. Psychological Science, 24(9), 1860–1867.
• Manzi, A., Durmysheva, Y., Pinegar, S. K., Rogers, A. & Ramos, J. (2019). Workspace disorder does not influence creativity and executive functions. Frontiers in Psychology, 9, 2662.
• Saxbe, D. E. & Repetti, R. (2010). No place like home: Home tours correlate with daily patterns of mood and cortisol. Personality and Social Psychology Bulletin, 36(1), 71–81.
• Samuel, D. B. & Widiger, T. A. (2011). Conscientiousness and obsessive-compulsive personality disorder. Personality Disorders: Theory, Research, and Treatment, 2(3), 161–174.
• Roberts, B. W., Walton, K. E. & Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.