Voorzichtigheid: eerst nadenken of snel handelen?

Probeer dit snel te beantwoorden: een knuppel en een bal kosten samen 1,10 euro. De knuppel kost 1 euro meer dan de bal. Hoeveel kost de bal?

De meeste mensen denken meteen "10 cent". Dat voelt overduidelijk goed. Maar als de bal 10 cent kostte, zou de knuppel 1,10 euro kosten, en samen zouden ze 1,20 euro kosten. Het juiste antwoord is 5 cent.

De vraag gaat eigenlijk niet over rekenen. Het gaat erom of je even stopt en het eerste antwoord dat in je opkomt controleert, of dat je ermee meegaat.

Sommige mensen doen zo'n controle bijna automatisch, op alle gebieden van het leven. Anderen handelen op hun eerste impuls, en genieten daar vaak van.

Psychologen noemen deze neiging voorzichtigheid. In het Big Five-model is het een van de zes facetten van zorgvuldigheid. Het facet beschrijft hoeveel je over dingen nadenkt voordat je handelt.

Wat betekent voorzichtigheid?

Voorzichtigheid is de neiging om mogelijkheden en gevolgen te overwegen voordat je een beslissing neemt. In andere versies van de Big Five-vragenlijst heet hetzelfde facet bedachtzaamheid (deliberation).

Mensen die hoog scoren, herkennen zich vaak hierin:

• Je denkt na voordat je iets zegt of doet.
• Je weegt voor- en nadelen af voordat je beslissingen neemt.
• Je neemt zelden beslissingen waar je spijt van krijgt omdat ze te snel genomen waren.
• Je slaapt liever een nachtje over grote keuzes.
• Je bent sceptisch over aanbiedingen waarbij je nu meteen moet beslissen.

Voorzichtigheid is niet hetzelfde als angst of bangheid. Je kunt kalm, zelfverzekerd en avontuurlijk zijn en toch altijd goed nadenken voordat je springt.

Het gaat er niet om of je risico's neemt, maar of je nadenkt voordat je handelt.

De knuppel en de bal: een test van reflectie

De vraag bovenaan dit artikel komt uit de Cognitive Reflection Test, die in 2005 werd gepubliceerd door de econoom Shane Frederick. De test bestaat uit drie korte vragen, allemaal met een intuïtief maar fout antwoord.

Volgens Frederick meet de test het vermogen of de neiging om over een vraag na te denken en de verleiding te weerstaan om het eerste antwoord te geven dat in je opkomt. Scores op de test hingen samen met hoe mensen keuzes maakten over tijd en risico, bijvoorbeeld of ze liever nu een kleiner bedrag kregen of later een groter bedrag.

De test is geen meting van het facet voorzichtigheid. Hij meet ook cognitief vermogen. Maar hij illustreert goed het mechanisme dat de kern van het facet vormt: er zit vaak een gat tussen het eerste antwoord en het beste antwoord, en sommige mensen zijn meer geneigd om dat gat te controleren dan anderen.

Impulsiviteit is niet één ding

In de omgangstaal kan "impulsief" veel verschillende dingen betekenen. In 2001 onderzochten de psychologen Stephen Whiteside en Donald Lynam een groot aantal vragenlijsten over impulsiviteit, samen met Big Five-facetten. Ze ontdekten dat impulsiviteit uiteenviel in vier afzonderlijke componenten:

• Urgentie: overhaast handelen als je van streek bent. Dit hangt samen met ongematigdheid onder neuroticisme.
• Gebrek aan overleg vooraf: handelen zonder de gevolgen te overwegen. Dit is het tegenovergestelde van voorzichtigheid.
• Gebrek aan doorzettingsvermogen: opgeven als iets saai wordt. Dit hangt samen met zelfdiscipline.
• Sensatiezucht: opwinding en nieuwe ervaringen opzoeken. Dit hangt samen met opwinding zoekend onder extraversie.

Dat verklaart waarom twee "impulsieve" mensen totaal verschillend kunnen zijn. De een kan in het dagelijks leven bedachtzaam en voorzichtig zijn, maar de controle verliezen als hij boos is. De ander kan kalm blijven onder druk, maar ja zeggen tegen elk nieuw idee zonder er goed over na te denken.

Lage voorzichtigheid gaat over één bepaald type: eerst doen en dan pas denken.

Is snel handelen altijd slecht?

Nee. Al in 1990 maakte de psycholoog Scott Dickman onderscheid tussen twee soorten impulsiviteit.

Disfunctionele impulsiviteit is handelen zonder na te denken wanneer dat problemen veroorzaakt. Functionele impulsiviteit is snel handelen wanneer dat eigenlijk de beste strategie is, bijvoorbeeld als een beslissing snel moet worden genomen en de kans anders voorbij is.

In zijn studies hingen deze twee soorten niet sterk met elkaar samen, en ze waren verbonden met verschillende eigenschappen en verschillende manieren van informatie verwerken. Iemand die snel handelt, handelt dus niet per se onbezonnen.

Dat is een nuttige herinnering voor iedereen met een lage score op dit facet. Snelheid is in veel situaties een kracht, zoals bij noodsituaties, onderhandelingen, sport en creatief werk.

Voorzichtigheid en gezondheid

Er is toch een goed gedocumenteerd verband tussen zorgvuldigheid en riskant gedrag. Een grote meta-analyse uit 2004 bundelde 194 studies over zorgvuldigheid en het gedrag dat het meest bijdraagt aan vroegtijdig overlijden.

Eigenschappen die met zorgvuldigheid samenhangen, gingen samen met minder van al het onderzochte riskante gedrag, waaronder roken, overmatig drinken, riskant rijgedrag, onveilige seks, geweld en drugsgebruik. Ze gingen ook samen met meer gezond gedrag, zoals bewegen en gezond eten.

De studie keek naar zorgvuldigheid in brede zin, niet alleen naar voorzichtigheid. Maar nadenken over de gevolgen voordat je handelt, is een voor de hand liggend deel van de verklaring. Je leest hier meer over in ons artikel over zorgvuldigheid en een lang leven.

Voorzichtigheid is niet hetzelfde als angst

Hoge voorzichtigheid wordt vaak verward met angstig zijn. Het zijn verschillende dingen.

Angst, onder neuroticisme, gaat over piekeren en nervositeit: een onaangenaam gevoel dat er iets mis kan gaan. Voorzichtigheid gaat over een denkstijl: opties overwegen voordat je kiest.

Een angstig persoon gaat beslissingen misschien uit de weg omdat ze ongemakkelijk voelen. Een voorzichtig persoon neemt wel beslissingen, maar pas nadat hij er goed over heeft nagedacht. Veel heel voorzichtige mensen zijn kalm en zeker van zichzelf.

Voorzichtigheid is ook niet hetzelfde als weinig opwinding zoeken. Je kunt dol zijn op parachutespringen en toch elke sprong tot in detail plannen.

Wat betekent een hoge of lage score?

Hoge voorzichtigheid

Je denkt na voordat je handelt, en je neemt zelden overhaaste beslissingen waar je spijt van krijgt. Anderen zien je vaak als verstandig en wijs, en je bent goed in het opmerken van valkuilen voordat ze problemen worden.

De keerzijde kan zijn dat je lang over beslissingen doet, of dat je kansen misloopt die een snelle reactie vroegen. Te veel nadenken kan ook vermoeiend zijn.

Lage voorzichtigheid

Je handelt snel en spontaan, en je bent vaak degene die de boel in beweging zet. Dat kan je leuk gezelschap maken en effectief in situaties die snelle actie vragen.

Het risico is dat je soms beslissingen neemt waar je spijt van krijgt, of dingen zegt die je niet had gezegd als je er eerst over had nagedacht.

Beide beschrijvingen gaan over typische neigingen, niet over regels die in elke situatie gelden.

Als impulsieve acties herhaaldelijk tot ernstige problemen leiden, zoals schulden, ongelukken of verbroken relaties, kan het zinvol zijn om met je huisarts of een psycholoog te praten. Een Big Five-score is geen diagnose.

In het dagelijks leven

• Op het werk: Voorzichtige mensen zijn waardevol in functies waarin fouten duur zijn, zoals in de financiële sector, de zorg en veiligheid. Minder voorzichtige mensen gedijen vaak waar snelheid belangrijker is dan precisie.
• Met geld: Lage voorzichtigheid kan meer impulsaankopen betekenen. Een eenvoudige regel, zoals 24 uur wachten voor grotere aankopen, kan helpen.
• Bij conflicten: Nadenken voordat je antwoordt, kan voorkomen dat er dingen worden gezegd die moeilijk terug te nemen zijn.
• In relaties: Een voorzichtige en een spontane partner kunnen elkaar goed aanvullen, zolang ze elkaars tempo respecteren.

Kan voorzichtigheid veranderen?

Persoonlijkheid is vrij stabiel, maar niet onveranderlijk. Een grote meta-analyse uit 2006 vond dat zorgvuldigheid in de volwassenheid meestal toeneemt, vooral tussen de 20 en 40 jaar. Veel mensen worden met de jaren wat bedachtzamer.

Wil je minder impulsief handelen, dan helpen kleine ingebouwde pauzes vaak:

• Wacht een dag voordat je grote aankopen doet of grote beslissingen neemt.
• Tel tot tien voordat je reageert op berichten die je ergeren.
• Vraag jezelf af: "Wat is het ergste wat er kan gebeuren, en kan ik daarmee leven?"

Ben je heel voorzichtig en merk je dat het je tegenhoudt, dan kun je oefenen met een tijdslimiet voor beslissingen, en accepteren dat veel keuzes later nog kunnen worden bijgesteld.

Veelgestelde vragen

Is hoge voorzichtigheid hetzelfde als saai zijn?

Nee. Voorzichtigheid gaat over nadenken voordat je handelt, niet over plezier vermijden. Veel voorzichtige mensen zijn avontuurlijk, maar ze plannen hun avonturen.

Is lage voorzichtigheid hetzelfde als ADHD?

Nee. Impulsiviteit is een van de kenmerken van ADHD, maar de meeste mensen die snel handelen, hebben geen ADHD. Een Big Five-score kan niet worden gebruikt om een diagnose te stellen.

Kun je beter op je gevoel vertrouwen of erover nadenken?

Dat hangt van de situatie af. Het onderzoek van Dickman suggereert dat snelle beslissingen de beste strategie kunnen zijn als de tijd krap is, terwijl de vraag over de knuppel en de bal laat zien hoe het eerste antwoord fout kan zijn. Als je je eigen neiging kent, kun je beter kiezen wanneer je moet afremmen.

Hoe wordt voorzichtigheid gemeten in de Big Five-test?

Onze test is gebaseerd op de IPIP-NEO-120, waarin elk facet wordt gemeten met vier uitspraken. Bij voorzichtigheid beschrijven alle vier het tegenovergestelde: zonder nadenken ergens in duiken, overhaaste beslissingen nemen, dingen halsoverkop doen en handelen zonder nadenken. Als je het daarmee oneens bent, krijg je een hoge score. Lees de score als een aanwijzing voor een patroon, niet als een volledige beschrijving van wie je bent.

Ontdek waar jij scoort

Voorzichtigheid is maar een van de zes facetten van zorgvuldigheid. Je kunt heel voorzichtig zijn en toch laag scoren op opgeruimdheid of zelfdiscipline.

Doe de Big Five-test en bekijk je hele profiel, met alle 30 facetten.

Bronnen

• Frederick, S. (2005). Cognitive reflection and decision making. Journal of Economic Perspectives, 19(4), 25–42.
• Whiteside, S. P. & Lynam, D. R. (2001). The Five Factor Model and impulsivity: Using a structural model of personality to understand impulsivity. Personality and Individual Differences, 30(4), 669–689.
• Dickman, S. J. (1990). Functional and dysfunctional impulsivity: Personality and cognitive correlates. Journal of Personality and Social Psychology, 58(1), 95–102.
• Bogg, T. & Roberts, B. W. (2004). Conscientiousness and health-related behaviors: A meta-analysis of the leading behavioral contributors to mortality. Psychological Bulletin, 130(6), 887–919.
• Roberts, B. W., Walton, K. E. & Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.