Bescheidenheid: is nederigheid een kracht of een zwakte?

Twee collega's hebben even goed werk geleverd aan een project. In het overleg met het management vertelt de een vol zelfvertrouwen over alles wat ze heeft bereikt. De ander zegt dat "het team het goed heeft gedaan" en laat het daarbij.

Wie krijgt de promotie? En met wie willen de anderen over een jaar nog samenwerken?

Veel mensen hebben geleerd dat je jezelf moet verkopen om vooruit te komen. Anderen zijn opgevoed met het idee dat opscheppen gênant is.

In het Big Five-model heet de neiging om jezelf niet boven anderen te plaatsen bescheidenheid. Het is een van de zes facetten van aangenaamheid, en het beschrijft hoe terughoudend je bent om te beweren dat je beter bent dan andere mensen.

Wat betekent bescheidenheid?

Bescheidenheid gaat over hoe je jezelf presenteert ten opzichte van anderen, niet per se over wat je diep vanbinnen van jezelf vindt.

Mensen die hoog scoren, herkennen zich vaak hierin:

• Je praat niet graag over je eigen prestaties.
• Je vindt het ongemakkelijk als iemand je in het bijzijn van anderen prijst.
• Je vindt niet dat je beter bent dan andere mensen.
• Je vindt opscheppen een beetje gênant, bij jezelf en bij anderen.

Mensen die laag scoren, vinden het geen probleem om hun sterke kanten te benadrukken, hebben een hoge dunk van zichzelf en zeggen dat ook gerust.

Bescheidenheid hoeft niet te betekenen dat je weinig zelfvertrouwen hebt. Sommige bescheiden mensen hebben inderdaad een laag zelfbeeld, maar velen weten heel goed dat ze bekwaam zijn en vinden het toch ongepast om zichzelf boven anderen te stellen.

Waar het om gaat, is niet hoe goed je jezelf vindt, maar of je de behoefte voelt om te laten zien dat je beter bent dan anderen.

Opscheppers winnen eerst, en verliezen daarna

Delroy Paulhus volgde kleine discussiegroepen die over een periode van enkele weken zeven keer bij elkaar kwamen. Na de eerste en de laatste bijeenkomst beoordeelden de leden elkaar.

Wie geneigd was zichzelf te overschatten, gemeten met narcisme en andere schalen voor zelfverheffing, maakte een goede eerste indruk. Bij de eerste bijeenkomst werden zij gezien als aangenaam, goed aangepast en bekwaam.

Na zeven weken was het beeld veranderd. Nu werden de zelfverheffers negatief beoordeeld door de anderen in de groep.

De studie mat zelfverheffing, niet direct het facet bescheidenheid. Maar ze illustreert een patroon dat veel mensen herkennen: zelfpromotie kan op korte termijn werken, maar raakt meestal uitgewerkt naarmate mensen je beter leren kennen.

Nederigheid loont in groepen

Don Davis en collega's bestudeerden 84 studenten die in kleine groepen werkten aan opdrachten die nederigheid op de proef stelden. Op drie meetmomenten beoordeelden de groepsleden elkaar.

Wie als eigenschap meer nederigheid had, kreeg een hogere status in de groep en werd meer geaccepteerd door de anderen.

Op het werk vonden Bradley Owens en collega's dat nederigheid, zoals beoordeeld door anderen, individuele prestaties voorspelde. Nederigheid leek een lager algemeen denkvermogen deels te compenseren. Bij leidinggevenden hing nederigheid samen met meer tevreden en betrokken medewerkers, en met medewerkers die langer bleven.

De studies van Owens maten "geuite nederigheid", zoals fouten toegeven, de sterke kanten van anderen erkennen en openstaan om te leren. Dat overlapt met het facet bescheidenheid, maar is niet hetzelfde.

Nederig opscheppen werkt averechts

En hoe zit het met mensen die het allebei proberen?

Ovul Sezer, Francesca Gino en Michael Norton bestudeerden humblebragging: opscheppen verpakt als klacht of als bescheidenheid, zoals "Ik snap niet dat ze mij hebben gekozen voor de keynote, ik ben zo zenuwachtig."

In negen studies vonden ze dat zulk nederig opscheppen minder effectief was dan gewoon opscheppen. Mensen die zo opschepten, werden minder aardig gevonden en als minder bekwaam gezien, omdat anderen hen onoprecht vonden.

De les is dat echte en gespeelde bescheidenheid heel verschillend overkomen. Als je mensen wilt vertellen over iets wat je hebt bereikt, kun je dat beter gewoon recht voor zijn raap doen.

Bescheidenheid is niet hetzelfde als een laag zelfbeeld

Dit is een belangrijk onderscheid.

Je zelfbeeld gaat over hoe je jezelf waardeert. Bescheidenheid gaat over hoe je jezelf aan anderen presenteert, en of je jezelf boven hen plaatst. Je kunt een stevig zelfbeeld hebben en toch bescheiden zijn. Je kunt ook een kwetsbaar zelfbeeld hebben en dat compenseren door op te scheppen.

Paulhus vond dat zelfverheffing samenhing met een hoger zelfbeeld. Dat is een van de redenen waarom een lage score op bescheidenheid niet per se iets negatiefs hoeft te betekenen: ze kan er deels op wijzen dat je je gewoon goed voelt over jezelf.

Bescheidenheid verschilt ook van zelfeffectiviteit, een facet van zorgvuldigheid, dat gaat over geloven dat je taken aankunt. Veel mensen die hoog scoren op zelfeffectiviteit zijn daar toch bescheiden over.

Een heel lage score op bescheidenheid is niet hetzelfde als narcisme. Narcisme omvat meer, zoals een behoefte aan bewondering en weinig empathie. Lees meer in ons artikel over narcisme.

Wat betekent een hoge of lage score?

Hoge bescheidenheid

Je zet jezelf niet graag op de voorgrond en vindt jezelf niet beter dan anderen. Mensen vinden je vaak prettig en makkelijk om mee samen te werken, en je komt zelden arrogant over.

Het risico is dat je inzet onopgemerkt blijft, vooral in omgevingen waar anderen zichzelf wel promoten. Misschien moet je oefenen om op een zakelijke manier over je resultaten te praten.

Lage bescheidenheid

Je praat makkelijk over je sterke kanten en hebt een hoge dunk van jezelf. Dat kan het makkelijker maken om te solliciteren, over salaris te onderhandelen en zichtbare rollen op je te nemen.

Het risico is dat anderen je als arrogant ervaren, vooral op den duur. Zoals het onderzoek van Paulhus suggereert, kan de eerste indruk goed zijn, maar die blijft niet altijd hangen.

Beide beschrijvingen gaan over typische neigingen, niet over regels die in elke situatie gelden.

In het dagelijks leven

• Op het werk: Bescheiden mensen zijn vaak geliefde collega's, maar kunnen bij promoties over het hoofd worden gezien. Als je een lijst met concrete resultaten bijhoudt, kun je ze makkelijker zakelijk presenteren wanneer het ertoe doet.
• Bij sollicitatiegesprekken: Hier wordt van je verwacht dat je over jezelf praat. Beschrijven wat je hebt gedaan en wat het resultaat was, is geen opscheppen.
• In relaties: Bescheidenheid maakt het makkelijker om fouten toe te geven en sorry te zeggen, en dat is belangrijk in hechte relaties.
• Op sociale media: Sociale media belonen zelfpresentatie. Bescheiden mensen posten vaak minder over hun eigen prestaties.

Kan bescheidenheid veranderen?

Er is weinig onderzoek naar hoe het facet bescheidenheid uit zichzelf verandert. Een groot overzichtsonderzoek van Brent Roberts en collega's vond dat psychologische interventies persoonlijkheidseigenschappen veranderden, maar dat de veranderingen vooral emotionele stabiliteit en extraversie betroffen.

De nuttigere vraag is misschien niet hoe je meer of minder bescheiden wordt, maar hoe je je eigen stijl goed inzet:

• Ben je heel bescheiden: oefen met het zakelijk beschrijven van je prestaties, zonder ze te overdrijven of te bagatelliseren.
• Scoor je laag op bescheidenheid: vraag anderen om feedback, en geef anderen de eer als die hun toekomt.
• In beide gevallen: vermijd nederig opscheppen. Wees gewoon direct.
• Onthoud dat fouten toegeven en de sterke kanten van anderen erkennen geen zwakte is. In het onderzoek hangt nederigheid samen met acceptatie en status in groepen.

Veelgestelde vragen

Is het een zwakte om bescheiden te zijn?

Niet in het algemeen. Bescheidenheid kan je op korte termijn zichtbaarheid kosten, maar onderzoek naar nederigheid wijst erop dat ze op den duur samenhangt met acceptatie, status in groepen en goede relaties. De uitdaging is om ervoor te zorgen dat je inzet toch gezien wordt.

Is een lage score op bescheidenheid hetzelfde als arrogantie?

Nee. Een lage score betekent dat je een hoge dunk van jezelf hebt en dat ook best laat zien. Of dat als arrogantie overkomt, hangt sterk af van hoe je het doet, en of je daarnaast ook respect toont voor anderen.

Moet ik meer opscheppen om vooruit te komen?

Dat hangt ervan af hoe. Sezer en collega's vonden dat nederig opscheppen slechter werkt dan gewoon opscheppen. Mensen op een zakelijke manier vertellen over concrete resultaten werkt meestal beter dan zowel valse bescheidenheid als grootspraak.

Hoe wordt bescheidenheid gemeten in de Big Five-test?

Onze test is gebaseerd op de IPIP-NEO-120, waarin elk facet wordt gemeten met vier uitspraken. Voor bescheidenheid worden alle vier omgekeerd gescoord: ze gaan over geloven dat je beter bent dan anderen, jezelf waarderen, een hoge dunk van jezelf hebben en opscheppen over je goede eigenschappen. Omdat alle vier uitspraken gaan over positief denken over jezelf, kan een lage score deels een goed zelfbeeld weerspiegelen, en niet alleen arrogantie. Lees de score als een aanwijzing voor een patroon, niet als een volledige beschrijving van jou.

Ontdek waar jij scoort

Bescheidenheid is maar een van de zes facetten van aangenaamheid. Je kunt bescheiden zijn en toch laag scoren op samenwerking of sympathie.

Doe de Big Five-test en bekijk je hele profiel, met alle 30 facetten.

Bronnen

• Paulhus, D. L. (1998). Interpersonal and intrapsychic adaptiveness of trait self-enhancement: A mixed blessing? Journal of Personality and Social Psychology, 74(5), 1197–1208.
• Davis, D. E. et al. (2013). Humility and the development and repair of social bonds: Two longitudinal studies. Self and Identity, 12(1), 58–77.
• Owens, B. P., Johnson, M. D. & Mitchell, T. R. (2013). Expressed humility in organizations: Implications for performance, teams, and leadership. Organization Science, 24(5), 1517–1538.
• Sezer, O., Gino, F. & Norton, M. I. (2018). Humblebragging: A distinct—and ineffective—self-presentation strategy. Journal of Personality and Social Psychology, 114(1), 52–74.
• Roberts, B. W. et al. (2017). A systematic review of personality trait change through intervention. Psychological Bulletin, 143(2), 117–141.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.