Sympathie: waarom kijken sommige mensen weg van lijden?

Het journaal toont beelden van een ramp. De een blijft kijken, krijgt een brok in de keel en zoekt een manier om geld te geven. Een ander zapt weg. Een derde vindt het verschrikkelijk, maar ziet weinig zin in je druk maken over iets wat je niet kunt veranderen.

Waarom kunnen sommige mensen het lijden van anderen moeilijk loslaten, terwijl anderen wegkijken?

Een deel van het antwoord ligt in wat de Big Five sympathie noemt. Het is een van de zes facetten van aangenaamheid, en het beschrijft hoe teerhartig je bent, en hoe sterk je geraakt wordt door mensen die het slechter hebben dan jij.

Wat betekent sympathie?

Sympathie gaat over meevoelen met anderen: geraakt worden door hun lijden en willen dat het goed met hen gaat. In het oorspronkelijke NEO-model heet hetzelfde facet tender-mindedness, oftewel teerhartigheid.

Mensen die hoog scoren, herkennen zich vaak hierin:

• Je bent ontroerd als je iemand ziet die het moeilijk heeft.
• Je denkt aan mensen die het slechter hebben, zoals daklozen of vluchtelingen.
• Je vindt het moeilijk om de problemen van anderen te negeren.
• Je neigt eerder naar mildheid dan naar strenge principes als iemand een fout heeft gemaakt.

Mensen die laag scoren, worden minder geraakt door het lijden van anderen. Ze hechten vaak waarde aan objectieve, rationele oordelen en vinden rechtvaardigheid en consequentie belangrijker dan mildheid.

Waar het om gaat, is niet of je begrijpt dat anderen lijden, maar hoeveel het je raakt.

Aangename mensen voelen meer mee met slachtoffers

Meara Habashi, William Graziano en Ann Hoover onderzochten hoe de Big Five-eigenschappen samenhangen met helpen.

In drie studies met verschillende methoden was aangenaamheid de eigenschap die het sterkst samenhing met emotionele reacties op mensen in nood, en met de beslissing om hen te helpen.

Dat wijst erop dat sympathie niet alleen een aardige houding is. Ze maakt deel uit van een keten waarin meevoelen met anderen tot actie leidt.

Empathie kan leiden tot echt helpen

Helpen we anderen om ons eigen ongemak te verlichten, of om hen?

Daniel Batson en collega's testten dit in een klassiek experiment. Deelnemers zagen een andere student wat ze dachten dat elektrische schokken waren krijgen, en konden aanbieden om de resterende schokken zelf over te nemen. In werkelijkheid was de situatie in scène gezet. In sommige condities was het makkelijk om weg te gaan zonder te helpen, in andere was dat moeilijk.

Wie weinig empathie voelde, hielp vooral als ontsnappen moeilijk was, wat erop wijst dat ze hun eigen ongemak verlichtten. Wie veel empathie voelde, hielp evenveel, of ontsnappen nu makkelijk was of niet. Batson zag dat als bewijs dat empathie kan leiden tot een werkelijk altruïstische motivatie.

Waarom we minder voelen als velen lijden

Een bekende paradox is dat het lijden van één persoon ons meer kan raken dan dat van duizenden. Daryl Cameron en Keith Payne noemden dit de ineenstorting van mededogen.

Hun verklaring was dat mensen verwachten dat de noden van grote groepen overweldigend zijn, en daarom hun eigen gevoelens bij voorbaat dempen om zichzelf te beschermen.

In hun experimenten trad die ineenstorting van mededogen alleen op als deelnemers verwachtten dat hun om geld zou worden gevraagd, en alleen bij degenen die goed waren in het reguleren van hun emoties. Toen deelnemers te horen kregen dat ze zichzelf mochten laten voelen, verdween het effect.

Dat werpt licht op een van de uitspraken in de test, over proberen niet aan hulpbehoevenden te denken. Wegkijken is niet altijd onverschilligheid. Het kan ook een manier zijn om jezelf te beschermen tegen gevoelens waarvan je vreest dat ze te veel worden.

Sympathie is niet hetzelfde als empathische stress

Dit is een belangrijk onderscheid.

De pijn van anderen zo sterk delen dat je er zelf door overweldigd raakt, wordt soms empathische stress genoemd. Mededogen daarentegen is een warme betrokkenheid bij anderen die het mogelijk maakt om te helpen zonder op te branden.

Olga Klimecki en collega's trainden deelnemers eerst in empathie, het delen van de gevoelens van anderen, en daarna in mededogen. Na de empathietraining reageerden de deelnemers op video's van menselijk lijden met meer negatieve gevoelens. Na de training in mededogen namen de negatieve gevoelens weer af, en namen de positieve gevoelens toe.

Sympathie verschilt ook van emotionaliteit, een facet van openheid, dat gaat over hoe bewust je je bent van je eigen gevoelens. En het verschilt van altruïsme, dat gaat over wat je daadwerkelijk doet om te helpen.

Wat betekent een hoge of lage score?

Hoge sympathie

Je bent teerhartig en wordt snel geraakt door het lijden van anderen. Je bent vaak een goede luisteraar en een goede steun als iemand het moeilijk heeft.

Het risico is dat de pijn van anderen zwaar op je drukt, vooral als je werkt met mensen in crisis, of als het nieuws vol staat met tragedies. Zonder goede manieren om ermee om te gaan, kan het uitputtend worden.

Lage sympathie

Je wordt minder geraakt door het lijden van anderen, en je legt de nadruk op verstand, rechtvaardigheid en consequentie. Dat kan een voordeel zijn in functies waarin je moeilijke beslissingen moet nemen, zoals het verdelen van beperkte middelen of het geven van eerlijke feedback.

Het betekent niet dat je wreed bent of geen geweten hebt. Veel lage scoorders zijn rechtvaardig en behulpzaam, maar laten zich meer leiden door principes dan door gevoelens.

Beide beschrijvingen gaan over typische neigingen, niet over regels die in elke situatie gelden.

In het dagelijks leven

• Op het werk: Hoge scoorders voelen zich vaak thuis in zorgberoepen, maar lopen risico op compassiemoeheid. Lage scoorders kunnen het hoofd koel houden bij crises en moeilijke beslissingen.
• In relaties: Veel sympathie maakt je een steunende partner. Als je partner laag scoort, toont die zijn of haar zorg misschien eerder met praktische daden dan met woorden.
• Met nieuws en sociale media: Hoge scoorders kunnen sterk geraakt worden door een constante stroom van lijden. Het is prima om te beperken hoeveel je tot je neemt.
• Bij geven: Veel hoge scoorders doneren impulsief als ze geraakt worden. Het kan goed zijn om van tevoren te bepalen wat je wilt geven, en aan wie.

Kan sympathie veranderen?

Er is stevig bewijs dat mededogen te trainen is.

Het onderzoek van Klimecki liet zien dat training in mededogen meer positieve gevoelens opleverde als reactie op het lijden van anderen, en een ander hersennetwerk activeerde dan empathietraining. Helen Weng en collega's vonden dat een korte training in mededogen deelnemers meer bereid maakte om hun eigen geld te besteden om anderen te helpen.

Een paar praktische ideeën:

• Raak je snel overweldigd, verleg dan je aandacht van het delen van de pijn naar de ander het goede toewensen en vragen wat je kunt doen.
• Merk je dat je wegkijkt, vraag je dan af of dat onverschilligheid is of zelfbescherming.
• Neem pauzes van nieuws en sociale media als je dat nodig hebt.
• Onthoud dat je niet alles hoeft te voelen om goed te handelen.

Als je dicht op het lijden van anderen werkt en je voortdurend leeg voelt, kan het helpen om met een huisarts of psycholoog te praten.

Veelgestelde vragen

Is veel sympathie hetzelfde als een empaat zijn?

"Empaat" is een populaire term, geen wetenschappelijk begrip. Veel sympathie betekent dat je snel geraakt wordt door het lijden van anderen, wat veel mensen die zichzelf empaat noemen herkennen. Maar een testscore kan niet zeggen dat je bijzondere gaven hebt.

Betekent weinig sympathie dat ik kil of psychopathisch ben?

Nee. Weinig sympathie is een normale variatie en weerspiegelt vaak een voorkeur voor verstand en principes. Psychopathie omvat veel meer, zoals manipulatie en een gebrek aan berouw, en kan niet worden vastgesteld met een Big Five-test.

Waarom voel ik meer mee met één persoon dan met duizenden?

Volgens Cameron en Payne komt dat deels doordat we onszelf beschermen tegen gevoelens waarvan we verwachten dat ze overweldigend zullen zijn. Grote aantallen roepen die verdediging makkelijker op dan één enkel gezicht.

Hoe wordt sympathie gemeten in de Big Five-test?

Onze test is gebaseerd op de IPIP-NEO-120, waarin elk facet wordt gemeten met vier uitspraken. Voor sympathie gaan ze over meevoelen met daklozen, meevoelen met mensen die slechter af zijn dan jij, en (omgekeerd gescoord) niet geïnteresseerd zijn in andermans problemen en proberen niet aan hulpbehoevenden te denken. Lees de score als een aanwijzing voor een patroon, niet als een volledige beschrijving van jou.

Ontdek waar jij scoort

Sympathie is maar een van de zes facetten van aangenaamheid. Je kunt diep geraakt worden door anderen en toch laag scoren op vertrouwen of samenwerking.

Doe de Big Five-test en bekijk je hele profiel, met alle 30 facetten.

Bronnen

• Habashi, M. M., Graziano, W. G. & Hoover, A. E. (2016). Searching for the prosocial personality: A Big Five approach to linking personality and prosocial behavior. Personality and Social Psychology Bulletin, 42(9), 1177–1192.
• Batson, C. D., Duncan, B. D., Ackerman, P., Buckley, T. & Birch, K. (1981). Is empathic emotion a source of altruistic motivation? Journal of Personality and Social Psychology, 40(2), 290–302.
• Cameron, C. D. & Payne, B. K. (2011). Escaping affect: How motivated emotion regulation creates insensitivity to mass suffering. Journal of Personality and Social Psychology, 100(1), 1–15.
• Klimecki, O. M., Leiberg, S., Ricard, M. & Singer, T. (2014). Differential pattern of functional brain plasticity after compassion and empathy training. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 9(6), 873–879.
• Weng, H. Y. et al. (2013). Compassion training alters altruism and neural responses to suffering. Psychological Science, 24(7), 1171–1180.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.