Opgewektheid: waarom zijn sommige mensen gewoon gelukkiger?

Het regent, de trein heeft vertraging en de vergadering liep uit. Je collega lacht het weg, vindt er iets grappigs over te zeggen en is tegen de lunch alweer in een goed humeur.

Jij bent ook niet ongelukkig. Je voelt alleen niet dezelfde lichtheid, en je vraagt je soms af hoe ze het doet.

Waarom lijken sommige mensen een ingebouwd goed humeur te hebben, terwijl anderen vreugde stiller of minder vaak ervaren?

Een deel van de verklaring ligt in wat psychologen opgewektheid noemen. In het Big Five-model is dat een van de zes facetten van extraversie. Het facet beschrijft hoe vaak je positieve emoties zoals vreugde, enthousiasme en plezier ervaart, en hoe makkelijk je ze laat zien.

Wat betekent opgewektheid?

In de persoonlijkheidspsychologie gaat opgewektheid over positieve emoties: hoe vaak je ze voelt, hoe sterk, en hoeveel ze kleuren hoe je de wereld tegemoet treedt. In sommige vragenlijsten heet hetzelfde facet positieve emoties.

Mensen die hoog scoren, herkennen zich vaak hierin:

• Je straalt vreugde uit, en anderen merken dat.
• Je hebt veel plezier, vaak in gewone situaties.
• Je houdt van het leven, ook als het niet perfect is.
• Je kijkt meestal naar de zonnige kant van dingen.
• Je lacht makkelijk en bent snel enthousiast.

Mensen die laag scoren, ervaren positieve emoties minder vaak of minder intens. Dat betekent niet dat ze ongelukkig of depressief zijn. Velen zijn tevreden en voldaan, alleen op een rustigere en meer ingetogen manier.

Het gaat er niet om of je leven goed is, maar hoe vaak vreugde en enthousiasme naar boven komen.

Hoeveel van geluk is persoonlijkheid?

Onderzoekers vragen zich al lang af hoeveel van ons welzijn door persoonlijkheid te verklaren is.

Een groot overzichtsonderzoek uit 2008 vond dat eerdere studies het verband hadden onderschat, deels omdat ze heel verschillende maten op één hoop gooiden. Toen de onderzoekers persoonlijkheids- en welzijnsmaten zorgvuldiger op elkaar afstemden, kon persoonlijkheid tot 39% van de verschillen in welzijn tussen mensen verklaren, en zelfs 63% na correctie voor meetfouten.

Een grotere meta-analyse uit 2020, met meer dan 330.000 deelnemers, bevestigde dat neuroticisme, extraversie en zorgvuldigheid de belangrijkste eigenschappen waren voor welzijn. Ze vond ook dat afzonderlijke facetten welzijn ongeveer 20% beter voorspelden dan de brede eigenschappen. Dat is een van de redenen waarom het zinvol is om opgewektheid apart te bekijken.

Er is wel een nuance. Een studie uit 2000 vond dat het verband tussen extraversie en prettige gevoelens matig tot sterk was als mensen hun stemming in het algemeen beschreven, maar zwakker als de stemming van moment tot moment in het dagelijks leven werd gemeten. Hoe gelukkig we zeggen dat we meestal zijn en hoe we ons op elk moment voelen, is niet helemaal hetzelfde.

Zit geluk in je genen?

Als persoonlijkheid zo belangrijk is, is geluk dan erfelijk?

Een meta-analyse uit 2015 bekeek 30 tweeling- en gezinsstudies. De schattingen liepen sterk uiteen, van 0 tot 64%. Toen de studies werden gecombineerd, kon ongeveer 36% van de verschillen in welzijn tussen mensen aan genen worden toegeschreven. Voor levenstevredenheid was dat 32%.

Genen spelen dus een echte rol, maar het grootste deel van de variatie komt door andere dingen: levensomstandigheden, relaties, gezondheid en de keuzes die we maken. Opgewektheid is misschien deels een geschenk van je temperament, maar het is geen vastomlijnd lot.

Gelukkige mensen zijn vaak succesvol, en niet alleen andersom

We nemen vaak aan dat succes mensen gelukkig maakt. Onderzoek suggereert dat de pijl ook de andere kant op wijst.

Een groot overzichtsonderzoek uit 2005 combineerde cross-sectionele, longitudinale en experimentele studies. Gelukkige mensen waren op veel gebieden succesvoller, waaronder huwelijk, vriendschap, inkomen, werkprestaties en gezondheid. Belangrijk is dat het geluk vaak vóór de successen kwam, en de auteurs stelden dat positieve emoties er mogelijk mede de oorzaak van zijn.

De studie ging over geluk en positieve emoties in het algemeen, niet specifiek over het facet opgewektheid. Maar ze suggereert dat mensen die vaak vreugde voelen een voordeel kunnen hebben dat verder gaat dan het goede humeur zelf.

Opgewektheid is niet hetzelfde als de afwezigheid van depressie

Dit is een belangrijk onderscheid.

In de Big Five horen positieve emoties bij extraversie, terwijl negatieve emoties zoals angst, verdriet en boosheid bij neuroticisme horen. Dat betekent dat een lage score op opgewektheid niet hetzelfde is als een hoge score op depressiviteit.

Je kunt je zelden somber voelen en toch niet bijzonder enthousiast zijn. En je kunt vatbaar zijn voor een sombere stemming en toch kunnen lachen en diepe vreugde voelen op goede momenten.

Opgewektheid is ook niet hetzelfde als optimisme in de enge zin van verwachten dat het goed afloopt. Optimisme gaat over verwachtingen voor de toekomst, terwijl opgewektheid vooral gaat over de emoties die je nu voelt.

Een Big Five-score is geen diagnose. Voel je je al lange tijd somber of leeg, ben je je interesse kwijt in dingen waar je vroeger van genoot, of beperkt de sombere stemming je dagelijks leven, praat dan met je huisarts of een psycholoog. Heb je gedachten aan zelfdoding, zoek dan meteen hulp.

Wat betekent een hoge of lage score?

Hoge opgewektheid

Je voelt vaak vreugde en enthousiasme, en je laat het zien. Anderen vinden je goede humeur vaak aanstekelijk, en je kunt de sfeer in een groep verbeteren.

De keerzijde kan zijn dat je problemen bagatelliseert die serieus genomen moeten worden, of dat anderen het gevoel hebben dat je niet begrijpt wanneer ze het moeilijk hebben.

Lage opgewektheid

Je ervaart positieve emoties stiller of minder vaak. Je barst minder snel uit in enthousiasme, en je kunt serieus of rustig overkomen.

Dat betekent niet dat je ongelukkig bent. Veel lage scoorders zijn tevreden en bedachtzaam, en ze worden vaak gewaardeerd omdat ze realistisch en evenwichtig zijn.

Beide beschrijvingen gaan over typische neigingen, niet over regels die in elke situatie gelden.

In het dagelijks leven

• Op het werk: Hoge scoorders brengen vaak energie in een team en kunnen goed anderen motiveren. Lage scoorders dragen vaak een nuchtere en realistische blik bij, wat waardevol is als er beslissingen moeten worden genomen.
• In relaties: Een partner met hoge opgewektheid wil de ander misschien opvrolijken als die verdrietig is. Soms helpt het meer om te luisteren dan om de zonnige kant te zien.
• In het sociale leven: Hoge scoorders worden vaak gezien als goed gezelschap. Lage scoorders merken misschien dat anderen hun rust aanzien voor verveling of ongelukkig zijn.
• In moeilijke tijden: Positieve emoties kunnen een buffer zijn, maar niemand is altijd opgewekt. Jezelf toestaan om verdrietig te zijn is ook gezond.

Kan opgewektheid veranderen?

Persoonlijkheid is vrij stabiel, maar positieve emoties zijn wel te beïnvloeden.

Een meta-analyse uit 2009 bekeek 51 interventies uit de positieve psychologie met 4266 deelnemers. Dat waren activiteiten gericht op het ontwikkelen van positieve gevoelens, gedragingen of gedachten. Gemiddeld verhoogden ze het welzijn en verminderden ze depressieve klachten.

Een groot overzichtsonderzoek uit 2017 bundelde 207 studies naar persoonlijkheidsverandering door therapie en andere interventies. Emotionele stabiliteit veranderde het meest, gevolgd door extraversie.

In een groot langlopend onderzoek onder volwassenen, gemeten met de vragenlijst waarop de facetten in onze test zijn gebaseerd, volgden positieve emoties een gebogen patroon, met een piek rond 60 jaar.

Wil je meer vreugde in je dagelijks leven, dan kun je onder meer dit proberen:

• Breng tijd door met mensen die je graag mag. Onderzoek naar het dagelijks leven suggereert dat sociaal gedrag de stemming van de meeste mensen verbetert, zoals beschreven in ons artikel over gezelschap.
• Merk goede momenten op en geniet ervan, ook van kleine.
• Doe dingen waar je vroeger van genoot, ook als je er van tevoren geen zin in hebt.
• Onthoud dat een rustige stemming geen probleem is dat opgelost moet worden.

Veelgestelde vragen

Zijn opgewekte mensen altijd gelukkig?

Nee. Opgewektheid gaat over hoe vaak je positieve emoties ervaart, niet over of je negatieve vermijdt. Opgewekte mensen voelen ook verdriet, zorgen en boosheid.

Is lage opgewektheid een teken van depressie?

Op zichzelf niet. Veel mensen met een lage score zijn tevreden en voelen zich goed. Maar als een gebrek aan vreugde samengaat met een aanhoudend sombere stemming, leegte of verlies van interesse, kan het zinvol zijn om met een huisarts of psycholoog te praten.

Kan ik introvert en opgewekt zijn?

Ja. Je kunt de voorkeur geven aan rustige avonden en kleine groepen en toch veel vreugde voelen. De zes facetten van extraversie gaan niet altijd samen.

Hoe wordt opgewektheid gemeten in de Big Five-test?

Onze test is gebaseerd op de IPIP-NEO-120, waarin elk facet wordt gemeten met vier uitspraken. Bij opgewektheid gaan ze over vreugde uitstralen, veel plezier hebben, van het leven houden en naar de zonnige kant van het leven kijken. Lees de score als een aanwijzing voor een patroon, niet als een volledige beschrijving van wie je bent.

Ontdek waar jij scoort

Opgewektheid is maar een van de zes facetten van extraversie. Je kunt veel vreugde voelen en toch de voorkeur geven aan rustige avonden, of emotioneel ingetogen zijn en toch dol zijn op feestjes.

Doe de Big Five-test en bekijk je hele profiel, met alle 30 facetten.

Bronnen

• Steel, P., Schmidt, J. & Shultz, J. (2008). Refining the relationship between personality and subjective well-being. Psychological Bulletin, 134(1), 138–161.
• Anglim, J., Horwood, S., Smillie, L. D., Marrero, R. J. & Wood, J. K. (2020). Predicting psychological and subjective well-being from personality: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 146(4), 279–323.
• Lucas, R. E. & Fujita, F. (2000). Factors influencing the relation between extraversion and pleasant affect. Journal of Personality and Social Psychology, 79(6), 1039–1056.
• Bartels, M. (2015). Genetics of wellbeing and its components satisfaction with life, happiness, and quality of life: A review and meta-analysis of heritability studies. Behavior Genetics, 45(2), 137–156.
• Lyubomirsky, S., King, L. & Diener, E. (2005). The benefits of frequent positive affect: Does happiness lead to success? Psychological Bulletin, 131(6), 803–855.
• Sin, N. L. & Lyubomirsky, S. (2009). Enhancing well-being and alleviating depressive symptoms with positive psychology interventions: A practice-friendly meta-analysis. Journal of Clinical Psychology, 65(5), 467–487.
• Roberts, B. W. et al. (2017). A systematic review of personality trait change through intervention. Psychological Bulletin, 143(2), 117–141.
• Terracciano, A., McCrae, R. R., Brant, L. J. & Costa, P. T. (2005). Hierarchical linear modeling analyses of the NEO-PI-R scales in the Baltimore Longitudinal Study of Aging. Psychology and Aging, 20(3), 493–506.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.