Activiteitenniveau: waarom zijn sommige mensen altijd in de weer?

Je vraagt een vriendin wat ze in het weekend heeft gedaan. Zaterdag: hardlopen, een rommelmarkt, de gang schilderen en uit eten met vrienden. Zondag: een lange wandeling, op bezoek bij haar ouders en 's avonds nog wat werk.

Jij hebt het grootste deel van je weekend met een boek op de bank gelegen. En je hebt het heerlijk gehad.

Waarom lijken sommige mensen een motor te hebben die nooit stilstaat, terwijl anderen het gelukkigst zijn in een rustiger tempo?

Een deel van de verklaring ligt in wat psychologen activiteitenniveau noemen. In het Big Five-model is dat een van de zes facetten van extraversie. Het facet beschrijft het tempo van je leven: hoe druk je jezelf houdt, hoeveel je op je neemt en hoe graag je het gewoon rustig aan doet.

Wat betekent activiteitenniveau?

In de persoonlijkheidspsychologie gaat activiteitenniveau over tempo en energie. Het beschrijft mensen die snel bewegen, veel tegelijk hebben lopen en hun vrije tijd volplannen.

Mensen die hoog scoren, herkennen zich vaak hierin:

• Je bent bijna altijd bezig.
• Je bent vaak in de weer, van het ene naar het andere.
• Je doet veel in je vrije tijd.
• Lange periodes zonder iets te doen voelen ongemakkelijk.
• Anderen vragen je weleens waar je de energie vandaan haalt.

Mensen die laag scoren, geven de voorkeur aan een rustiger, meer ontspannen tempo. Dat betekent niet dat ze lui of ongemotiveerd zijn. Ze hebben gewoon geen volle agenda nodig om zich goed te voelen.

Het gaat er niet om hoeveel je bereikt, maar welk tempo voor jou natuurlijk voelt.

De meeste mensen zien op tegen niksdoen

Om activiteitenniveau te begrijpen, helpt het om te beginnen bij iets wat voor bijna iedereen geldt.

In een reeks van 11 studies vroegen onderzoekers mensen om 6 tot 15 minuten alleen in een kamer te zitten, met niets anders te doen dan nadenken. De meesten vonden dat niet prettig. Eenvoudige alledaagse klusjes vonden ze veel leuker. In één experiment kozen veel deelnemers ervoor om zichzelf een lichte elektrische schok toe te dienen in plaats van alleen met hun gedachten te zitten.

De studie mat geen activiteitenniveau. Maar ze laat zien dat de drang om bezig te blijven heel menselijk is. Mensen met een hoog activiteitenniveau voelen die drang misschien gewoon sterker, en geven er vaker aan toe.

We hebben een reden nodig om bezig te zijn

Een ander experiment onderzocht waarom mensen ervoor kiezen zichzelf bezig te houden.

In twee experimenten konden deelnemers kiezen tussen niets doen en iets doen wat hen bezighield. Zonder reden kozen de meesten voor niets doen. Maar zelfs een flauw excuus was genoeg om velen voor bezigheid te laten kiezen. En wie bezig was geweest, was daarna gelukkiger dan wie niets had gedaan, zelfs als ze gedwongen waren geweest om bezig te zijn.

De onderzoekers noemden dit idleness aversion, een afkeer van nietsdoen: we houden er niet van om stil te zitten, maar we hebben een rechtvaardiging nodig om bezig te blijven.

Dat kan helpen verklaren waarom sommige mensen altijd weer een nieuw project vinden. Voor mensen met een hoog activiteitenniveau raken de redenen om bezig te blijven zelden op.

Druk zijn als statussymbool

Druk zijn gaat niet alleen over persoonlijkheid. Het gaat ook over hoe anderen ons zien.

In een reeks studies ontdekten onderzoekers dat een drukke, overwerkte levensstijl, en niet een leven vol vrije tijd, een statussymbool was geworden, in elk geval in Noord-Amerika. Mensen die druk leken, werden gezien als competent, ambitieus en gewild. Het effect hing af van de cultuur, en de onderzoekers vonden verschillen tussen Noord-Amerika en Europa.

Dit is geen persoonlijkheidsonderzoek. Maar het herinnert eraan dat je tempo door meer wordt gevormd dan door je temperament. Een hoge score kan zeggen wie je bent, maar ook iets over de verwachtingen om je heen.

Actieve mensen bewegen meer

Activiteitenniveau gaat niet alleen over agenda's. Het gaat ook over het lichaam.

Een meta-analyse uit 2006 bundelde 33 studies naar persoonlijkheid en lichamelijke activiteit. Extraversie hing samen met meer lichamelijke activiteit, met een correlatie van ongeveer 0,23. Ook zorgvuldigheid hing samen met meer activiteit, en neuroticisme met iets minder.

De studie mat extraversie als geheel, niet specifiek activiteitenniveau. Maar het past bij het beeld van extraverte mensen als mensen die graag in beweging zijn.

Activiteitenniveau is niet hetzelfde als ambitie of ADHD

Dit is een belangrijk onderscheid.

Een hoog activiteitenniveau betekent niet dat je bijzonder ambitieus of productief bent. Hard werken aan doelen op de lange termijn valt onder doelen streven, een facet van zorgvuldigheid. Je kunt voortdurend met allerlei dingen bezig zijn zonder één duidelijk doel na te streven. En je kunt heel ambitieus zijn terwijl je in een rustig, gelijkmatig tempo werkt.

Een hoog activiteitenniveau is ook niet hetzelfde als de hyperactiviteit bij ADHD. Activiteitenniveau is een normaal persoonlijkheidsverschil in welk tempo je prettig vindt. ADHD is een klinische aandoening met problemen in aandacht en impulsbeheersing die op meerdere levensgebieden moeilijkheden veroorzaken. Een Big Five-test kan niets zeggen over of je ADHD hebt. Heb je in het dagelijks leven veel last van concentratieproblemen of onrust, dan kan het zinvol zijn om met je huisarts of een psycholoog te praten.

Tot slot is druk zijn niet altijd een teken van energie. Sommige mensen houden zich bezig om niet te hoeven piekeren of zich niet somber te voelen. Klinkt dat bekend, dan gaat het misschien meer om het facet angst dan om activiteitenniveau.

Wat betekent een hoge of lage score?

Hoog activiteitenniveau

Je hebt veel energie en houdt van een hoog tempo. Je neemt vaak veel dingen tegelijk op je en geniet van een volle agenda.

De keerzijde kan zijn dat je te veel op je neemt, moeilijk tot rust komt of rusteloos wordt als het leven vertraagt.

Laag activiteitenniveau

Je geeft de voorkeur aan een ontspannen tempo zonder haast. Je houdt van tijd over hebben en doet het graag rustig aan.

Dat betekent niet dat je minder gedaan krijgt. Veel lage scoorders werken grondig en gestaag, en ze raken vaak minder snel opgebrand door te veel verplichtingen.

Beide beschrijvingen gaan over typische neigingen, niet over regels die in elke situatie gelden.

In het dagelijks leven

• Op het werk: Hoge scoorders gedijen vaak in snelle functies met veel taken. Lage scoorders doen het vaak beter met tijd om zich te concentreren en minder projecten tegelijk.
• In relaties: De ene partner wil het weekend volplannen, de andere wil een rustige zondag. Van tevoren een paar vrije dagen afspreken kan veel ruzie voorkomen.
• Met kinderen: Ouders met een hoog activiteitenniveau vullen vaak de gezinsagenda. Het is goed om te onthouden dat kinderen ook verschillen, en dat sommigen meer rust nodig hebben dan anderen.
• Gezondheid: Hoge scoorders vinden het vaak makkelijk om lichamelijk actief te blijven. Lage scoorders hebben er baat bij om beweging in hun routines in te bouwen, zoals lopend of fietsend naar het werk gaan, in plaats van te rekenen op energie die over is.

Kan activiteitenniveau veranderen?

Persoonlijkheid is vrij stabiel, maar activiteitenniveau verandert wel met de leeftijd.

In een groot langlopend onderzoek onder volwassenen, gemeten met de vragenlijst waarop de facetten in onze test zijn gebaseerd, bleef activiteitenniveau stabiel in de jongvolwassenheid en nam het daarna op oudere leeftijd steeds sneller af.

Dat is natuurlijk. Maar als je een tempo wilt vinden dat beter bij je past, kun je een paar dingen proberen:

• Scoor je hoog, plan rust dan net zo bewust als activiteiten.
• Let erop of je bezig blijft omdat je het leuk vindt, of om iets te vermijden.
• Scoor je laag, accepteer dan je tempo en kies je verplichtingen zorgvuldig.
• Onthoud dat druk zijn niet hetzelfde is als belangrijk zijn, ook al behandelt onze cultuur het soms zo.

Veelgestelde vragen

Is een hoog activiteitenniveau hetzelfde als productief zijn?

Nee. Activiteitenniveau gaat over tempo en hoeveel je op je neemt. Productiviteit hangt net zo goed af van focus, planning en zelfdiscipline, die onder zorgvuldigheid worden gemeten.

Is een laag activiteitenniveau hetzelfde als lui zijn?

Nee. Lage scoorders geven de voorkeur aan een lager tempo, maar ze kunnen heel hard werken. Luiheid gaat meer over een gebrek aan motivatie om te doen wat er gedaan moet worden, en dat ligt dichter bij het facet zelfdiscipline.

Kan ik introvert zijn en toch een hoog activiteitenniveau hebben?

Ja. Je kunt feestjes mijden en toch voortdurend bezig zijn met sporten, projecten en hobby's. De zes facetten van extraversie gaan niet altijd samen.

Hoe wordt activiteitenniveau gemeten in de Big Five-test?

Onze test is gebaseerd op de IPIP-NEO-120, waarin elk facet wordt gemeten met vier uitspraken. Bij activiteitenniveau gaan ze over altijd bezig zijn, altijd in de weer zijn, veel doen in je vrije tijd en het graag rustig aan doen. Die laatste telt omgekeerd mee. Lees de score als een aanwijzing voor een patroon, niet als een volledige beschrijving van wie je bent.

Ontdek waar jij scoort

Activiteitenniveau is maar een van de zes facetten van extraversie. Je kunt een druk leven hebben en toch stil zijn in groepen, of een rustig tempo hebben en toch dol zijn op feestjes.

Doe de Big Five-test en bekijk je hele profiel, met alle 30 facetten.

Bronnen

• Wilson, T. D., Reinhard, D. A., Westgate, E. C., Gilbert, D. T., Ellerbeck, N., Hahn, C., Brown, C. L. & Shaked, A. (2014). Just think: The challenges of the disengaged mind. Science, 345(6192), 75–77.
• Hsee, C. K., Yang, A. X. & Wang, L. (2010). Idleness aversion and the need for justifiable busyness. Psychological Science, 21(7), 926–930.
• Bellezza, S., Paharia, N. & Keinan, A. (2017). Conspicuous consumption of time: When busyness and lack of leisure time become a status symbol. Journal of Consumer Research, 44(1), 118–138.
• Rhodes, R. E. & Smith, N. E. I. (2006). Personality correlates of physical activity: A review and meta-analysis. British Journal of Sports Medicine, 40(12), 958–965.
• Terracciano, A., McCrae, R. R., Brant, L. J. & Costa, P. T. (2005). Hierarchical linear modeling analyses of the NEO-PI-R scales in the Baltimore Longitudinal Study of Aging. Psychology and Aging, 20(3), 493–506.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.