Przyjazność: dlaczego niektórzy tak łatwo nawiązują przyjaźnie?

Zaczynasz nową pracę. Do piątku jedna z nowych koleżanek zna już imiona wszystkich, zjadła lunch z połową działu i dostała zaproszenie na urodziny.

Ty natomiast głównie mówiłeś „dzień dobry” na korytarzu. Całkiem lubisz tych ludzi. Po prostu jeszcze nikogo tak naprawdę do siebie nie dopuściłeś.

Dlaczego niektórzy ludzie niemal bez wysiłku zmieniają nieznajomych w przyjaciół, a inni przez wiele miesięcy zachowują uprzejmy dystans?

Część odpowiedzi kryje się w tym, co psycholodzy nazywają przyjaznością. W modelu Wielkiej Piątki to jeden z sześciu aspektów ekstrawersji. Opisuje, jak ciepło podchodzisz do innych ludzi i jak szybko pozwalasz im się do siebie zbliżyć.

Co oznacza przyjazność?

W języku potocznym „przyjazny” często znaczy po prostu uprzejmy lub życzliwy. W psychologii osobowości znaczenie jest węższe: chodzi o otwarte okazywanie, że lubisz ludzi, i o to, że nawiązywanie z nimi bliskich więzi przychodzi Ci naturalnie. W starszych kwestionariuszach ten sam aspekt często nazywa się serdecznością.

Osoby z wysokim wynikiem często rozpoznają się w tych opisach:

• Łatwo nawiązujesz znajomości.
• Dobrze czujesz się wśród ludzi, nawet tych dopiero co poznanych.
• Otwarcie okazujesz, że kogoś lubisz.
• Dość szybko pozwalasz nowym znajomym się do siebie zbliżyć.
• Ludzie często opisują Cię jako ciepłą, przystępną osobę.

Niski wynik nie oznacza, że jesteś chłodny, wrogi czy nieżyczliwy. Oznacza głównie, że jesteś bardziej powściągliwy wobec ludzi, których nie znasz dobrze, i że bliskość buduje się u Ciebie dłużej.

Najważniejsze nie jest to, jak miły jesteś, ale jak chętnie wychodzisz do innych i dopuszczasz ich do siebie.

Luka sympatii: ludzie lubią Cię bardziej, niż myślisz

Jednym z powodów, dla których wielu z nas się powstrzymuje, jest to, że nie doceniamy, jak dobre wrażenie robimy.

W serii badań naukowcy prosili nieznajomych, by ze sobą porozmawiali, a potem pytali obie osoby, jak bardzo polubiły rozmówcę i jak bardzo ich zdaniem rozmówca polubił je. Raz za razem ludzie nie doceniali, jak bardzo druga osoba ich polubiła i jak dobrze się czuła w ich towarzystwie. Badacze nazwali to luką sympatii (ang. liking gap).

Zjawisko to wystąpiło między nieznajomymi w laboratorium, wśród studentów pierwszego roku poznających współlokatorów z akademika oraz wśród dorosłych spotykających się na warsztatach. U studentów luka utrzymywała się przez kilka miesięcy.

Luka sympatii to nie to samo co niska przyjazność. Pojawia się u większości ludzi. Ilustruje jednak mechanizm, który może utrzymywać Cię na dystans: jeśli zakładasz, że druga osoba jest tylko uprzejma, mniej chętnie zrobisz kolejny krok.

Przyjaźń wymaga godzin, a nie chemii

Często mówimy o przyjaźni jak o natychmiastowej chemii. Badania sugerują, że chodzi raczej o czas.

Badacz komunikacji Jeffrey Hall pytał dorosłych, którzy niedawno się przeprowadzili, oraz studentów pierwszego roku w ciągu pierwszych dziewięciu tygodni na uczelni, ile czasu spędzają z nowymi znajomymi. Im więcej godzin ludzie spędzali razem, tym bliższe stawały się przyjaźnie. Czas wolny, taki jak wspólne przesiadywanie i robienie czegoś razem, liczył się bardziej niż czas spędzony na pracy ramię w ramię.

Według podsumowania badania opublikowanego przez uczelnię przejście od znajomego do luźnego kolegi zajmowało około 50 godzin, do przyjaciela około 90 godzin, a do bliskiego przyjaciela ponad 200 godzin.

To pomaga zrozumieć, dlaczego przyjazność ma znaczenie. Osoby z wysokim wynikiem zgadzają się na kawę, zapraszają innych i zaczynają krótkie rozmowy. W ten sposób szybciej zbierają godziny, których przyjaźń wymaga.

Krótkie rozmowy też się liczą

Przyjazność nie dotyczy tylko bliskich przyjaciół.

W badaniu codziennego życia towarzyskiego studenci czuli się szczęśliwsi i mieli silniejsze poczucie przynależności w te dni, w które rozmawiali z większą liczbą kolegów z zajęć niż zwykle. Późniejsze badania, obejmujące wszelkiego rodzaju codzienne interakcje, wykazały ten sam wzorzec: kontakt ze znajomymi, czyli ludźmi z obrzeży naszego życia towarzyskiego, również wiązał się z dobrostanem.

Osobom o wysokiej przyjazności takie drobne chwile przychodzą naturalnie. Osobom z niskim wynikiem mogą wymagać więcej wysiłku, ale badania sugerują, że warto go podjąć.

Przyjazność to nie to samo co ugodowość

To ważne rozróżnienie, zwłaszcza że oba pojęcia łatwo ze sobą pomylić.

Ugodowość dotyczy tego, jak traktujesz ludzi: czy jesteś taktowny, skłonny do współpracy, ufny i pomocny. Przyjazność dotyczy tego, jak szybko i otwarcie nawiązujesz z nimi kontakt.

Możesz być głęboko życzliwy i pomocny, a przy tym powściągliwy i powolny w zawieraniu przyjaźni. Możesz też być ciepły i otwarty w sposób, który pozwala szybko zyskać przyjaciół, a mimo to być bezpośredni do bólu albo nastawiony na rywalizację.

Co ciekawe, obszerny przegląd badań nad osobowością i przyjaźnią wykazał, że to ugodowość miała najbardziej spójny wpływ na to, jak przyjaźnie powstają i trwają, a w drugiej kolejności neurotyczność. Wpływ ekstrawersji był realny, ale mniej spójny. Szybko zdobyć przyjaciół to jedno, a zatrzymać ich to drugie.

Przyjazność różni się też od towarzyskości. Towarzyskość dotyczy upodobania do tłumów i imprez. Możesz być bardzo ciepły w rozmowach w cztery oczy, a mimo to woleć unikać dużych spotkań.

Co oznacza wysoki lub niski wynik?

Wysoka przyjazność

Łatwo podchodzisz do ludzi i okazujesz, że ich lubisz. Nowi znajomi często czują się przy Tobie mile widziani, a Ty zwykle budujesz szerokie grono przyjaciół.

Druga strona medalu może być taka, że dopuszczasz ludzi blisko, zanim dobrze ich poznasz, albo rozpraszasz się na wiele relacji naraz.

Niska przyjazność

Zachowujesz pewien dystans wobec ludzi, dopóki nie poznasz ich lepiej. Inni mogą na początku postrzegać Cię jako powściągliwego albo trudnego do poznania.

Nie znaczy to, że Twoje przyjaźnie są słabsze. Wiele osób z niskim wynikiem ma mniej relacji, ale za to głębokie i trwałe, i często cenione są za stałość i autentyczność.

Oba opisy dotyczą typowych tendencji, a nie reguł obowiązujących w każdej sytuacji.

W codziennym życiu

• W pracy: Osoby z wysokim wynikiem często stają się towarzyskim spoiwem zespołu. Osoby z niskim wynikiem mogą początkowo wydawać się zdystansowane, więc pomóc mogą drobne, świadome gesty, na przykład zaproszenie kolegów na wspólny lunch.
• Po przeprowadzce: Budowanie nowego kręgu znajomych zajmuje czas każdemu. Jeśli masz niski wynik, pomaga dołączenie do czegoś regularnego, na przykład klubu albo kursu, dzięki czemu godziny się sumują, a Ty nie musisz sam inicjować każdego kontaktu.
• W związku: Partner o bardzo różnym wyniku może odbierać Cię jako zbyt otwartego wobec obcych albo zbyt zamkniętego. Pomóc może rozmowa o tym jako o różnicy temperamentu, a nie o tym, jak bardzo Ci zależy.
• W internecie: Osoby z wysokim wynikiem często same się odzywają i szybko odpowiadają. Osoby z niskim wynikiem mogą woleć kilka bliskich rozmów od szerokiej sieci kontaktów.

Czy przyjazność może się zmienić?

Osobowość jest dość stabilna, ale zmienia się w ciągu życia i można na nią wpływać.

W dużym badaniu podłużnym dorosłych, prowadzonym za pomocą kwestionariusza, na którym wzorowane są aspekty w naszym teście, serdeczność zmieniała się w dorosłości według krzywej, osiągając szczyt około 60. roku życia.

Dwa eksperymenty, w których ludzi obserwowano przez 16 tygodni, wykazały, że osoby, które chciały stać się bardziej ekstrawertyczne (lub zmienić dowolną inną cechę Wielkiej Piątki), zwykle zmieniały się w tym kierunku, zarówno we własnych ocenach, jak i w codziennym zachowaniu. Pomocne wydawały się konkretne plany typu „kiedy wydarzy się X, zrobię Y”.

Jeśli chcesz łatwiej nawiązywać przyjaźnie, małe praktyczne kroki zwykle działają lepiej niż próba zmiany tego, kim jesteś:

• Zakładaj, że ludzie lubią Cię bardziej, niż myślisz. Najpewniej tak jest.
• Zgadzaj się na powtarzalne kontakty bez dużej stawki, na przykład te same zajęcia czy tę samą drużynę co tydzień.
• Wyjdź z inicjatywą o jeden raz częściej, niż wydaje Ci się naturalne, na przykład proponując kawę.
• Pamiętaj, że przyjaźnie budują wspólne godziny, a nie idealne rozmowy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy niska przyjazność oznacza bycie nieprzyjemnym?

Nie. Niski wynik oznacza, że jesteś bardziej powściągliwy i wolniej się otwierasz, a nie że jesteś nieprzyjemny. Wiele osób z niskim wynikiem okazuje się życzliwych i taktownych, gdy się je pozna.

Czy mogę być jednocześnie przyjazny i introwertyczny?

Tak. Ekstrawersja składa się z sześciu aspektów. Możesz być ciepły i łatwy do poznania w małym gronie, a jednocześnie mieć niski wynik w towarzyskości czy poziomie aktywności.

Dlaczego trudno mi nawiązywać przyjaźnie, chociaż lubię ludzi?

Powodów może być wiele. Część z nich dotyczy przyjazności, ale niepokój związany z tym, jak oceniają Cię inni, to inny aspekt: nieśmiałość. Okoliczności życiowe, takie jak przeprowadzka, wymagająca praca czy małe dzieci, również ograniczają liczbę godzin, które możesz poświęcić nowym przyjaźniom.

Jak mierzy się przyjazność w teście Wielkiej Piątki?

Nasz test opiera się na IPIP-NEO-120, w którym każdy aspekt mierzą cztery stwierdzenia. W przypadku przyjazności dotyczą one łatwego nawiązywania znajomości, dobrego samopoczucia wśród ludzi, unikania kontaktu z innymi oraz trzymania innych na dystans. Dwa ostatnie są punktowane odwrotnie. Traktuj wynik jako wskazówkę co do pewnego wzorca, a nie pełny opis Twojej osoby.

Sprawdź swój wynik

Przyjazność to tylko jeden z sześciu aspektów ekstrawersji. Możesz być ciepły i łatwy do poznania, a mimo to nie lubić tłumów, woleć spokojne tempo albo unikać światła reflektorów.

Zrób test Wielkiej Piątki i zobacz cały swój profil ze wszystkimi 30 aspektami.

Źródła

• Boothby, E. J., Cooney, G., Sandstrom, G. M. i Clark, M. S. (2018). The liking gap in conversations: Do people like us more than we think? Psychological Science, 29(11), 1742–1756.
• Hall, J. A. (2019). How many hours does it take to make a friend? Journal of Social and Personal Relationships, 36(4), 1278–1296.
• Sandstrom, G. M. i Dunn, E. W. (2014). Social interactions and well-being: The surprising power of weak ties. Personality and Social Psychology Bulletin, 40(7), 910–922.
• Harris, K. i Vazire, S. (2016). On friendship development and the Big Five personality traits. Social and Personality Psychology Compass, 10(11), 647–667.
• Terracciano, A., McCrae, R. R., Brant, L. J. i Costa, P. T. (2005). Hierarchical linear modeling analyses of the NEO-PI-R scales in the Baltimore Longitudinal Study of Aging. Psychology and Aging, 20(3), 493–506.
• Hudson, N. W. i Fraley, R. C. (2015). Volitional personality trait change: Can people choose to change their personality traits? Journal of Personality and Social Psychology, 109(3), 490–507.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.