Zainteresowania artystyczne: dlaczego niektórzy dostają dreszczy od muzyki?

W radiu zaczyna się piosenka. Refren narasta, głos łamie się dokładnie w odpowiednim miejscu i nagle czujesz dreszcz przebiegający po karku i ramionach. Dostajesz gęsiej skórki.

Osoba obok ledwo zauważa tę piosenkę.

Dlaczego muzyka, obraz albo widok poruszają niektórych ludzi fizycznie, a innych pozostawiają mniej więcej obojętnymi?

Część odpowiedzi może tkwić w tym, co psychologowie nazywają zainteresowaniami artystycznymi. W modelu Wielkiej Piątki to jeden z sześciu aspektów otwartości na doświadczenie. Opisuje, jak bardzo ktoś ceni sztukę i piękno oraz jak łatwo pochłaniają go przeżycia estetyczne, zarówno w sztuce, jak i w przyrodzie.

Co oznaczają zainteresowania artystyczne?

Nazwa może być myląca. Ten aspekt nie dotyczy tego, czy malujesz, grasz na instrumencie albo dużo wiesz o historii sztuki. Chodzi o to, ile znaczy dla Ciebie piękno i jak silnie na nie reagujesz.

Osoby z wysokim wynikiem często rozpoznają się w takich opisach:

• Uważasz, że sztuka jest ważna, nie tylko jako dekoracja, ale jako coś, co ma znaczenie.
• Dostrzegasz piękno w rzeczach, obok których inni przechodzą obojętnie: w świetle na ścianie, kształcie drzewa, dobrze napisanym zdaniu.
• Potrafisz całkowicie zatracić się w muzyce, filmie albo krajobrazie.
• Lubisz poezję, muzea, koncerty albo teatr.
• Silne przeżycia estetyczne potrafią poruszyć Cię fizycznie.

Wysoki wynik nie oznacza, że masz talent artystyczny albo wykształcenie w tej dziedzinie, choć wiele osób z wysokim wynikiem je ma. Nie chodzi też o dobry czy zły gust.

Najważniejsze nie jest to, co lubisz, ale to, jak wiele znaczy dla Ciebie piękno i jak głęboko je do siebie dopuszczasz.

Dreszcze: znak rozpoznawczy otwartości na całym świecie

Dreszcz, który wiele osób czuje podczas słuchania muzyki, często nazywa się dreszczem estetycznym albo frisson.

Badacz osobowości Robert McCrae zauważył, że jedno pojedyncze stwierdzenie w powszechnie stosowanym teście osobowości, pytające o to, czy ktoś doświadczał takich dreszczy, było w próbach amerykańskich jednym z najlepszych wskaźników otwartości na doświadczenie.

Następnie przeanalizował dane z 51 kultur zebrane w dużym międzynarodowym projekcie. W większości z nich to samo stwierdzenie znów było jednym z najlepszych wskaźników otwartości. Zjawisko dało się też wyrazić we wszystkich badanych językach.

McCrae doszedł do wniosku, że dreszcze estetyczne wydają się uniwersalnym przeżyciem emocjonalnym i jednym z najwyraźniejszych znaków otwartej osobowości.

Nie chodzi o to, jakiej muzyki słuchasz

Skoro dreszcze wiążą się z otwartością, to czy po prostu dlatego, że otwarci ludzie słuchają bardziej złożonej muzyki, na przykład klasycznej albo jazzu?

Badanie z 2011 roku sprawdziło właśnie to. Młodzi dorośli odpowiadali na pytania o dreszcze, osobowość, preferencje muzyczne i nawyki słuchania. Otwartość na doświadczenie była najsilniejszym predyktorem tego, jak często ludzie dostawali dreszczy od muzyki.

Otwartość rzeczywiście przewidywała upodobanie do bardziej refleksyjnych i złożonych gatunków. Ale wybór gatunku nie przewidywał z kolei dreszczy. Liczyło się to, jak ludzie obcowali z muzyką na co dzień: ci, którzy słuchali częściej i bardziej cenili muzykę, częściej dostawali dreszczy.

Innymi słowy, gęsiej skórki nie daje Ci playlista, tylko sposób, w jaki słuchasz.

Chcesz dowiedzieć się więcej o guście muzycznym? Przeczytaj, co Twój gust muzyczny mówi o Twojej osobowości.

Zmierzone w laboratorium, nie tylko zadeklarowane

Słabością wielu badań jest to, że opierają się na tym, co ludzie mówią o sobie. Badanie z 2016 roku próbowało więc wywołać dreszcze bezpośrednio.

Stu studentów wypełniło test osobowości, a następnie wysłuchało pięciu utworów wybranych dlatego, że często wywołują dreszcze. Badacze mierzyli dreszcze zarówno za pomocą samoopisu, jak i przewodnictwa skóry, czyli fizjologicznej miary pobudzenia.

Osoby z wyższym wynikiem w otwartości doświadczały więcej dreszczy. Związek dotyczył całej cechy i pięciu z sześciu aspektów otwartości, w tym aspektu najbliższego zainteresowaniom artystycznym. Badacze sugerują, że uważność słuchania może mieć większe znaczenie, niż wcześniej sądzono.

Co dzieje się w mózgu?

W klasycznym badaniu z użyciem neuroobrazowania z 2001 roku uczestnicy przynosili własną muzykę, która niezawodnie wywoływała u nich dreszcze. Gdy dreszcze się nasilały, zmieniała się aktywność w obszarach mózgu związanych z nagrodą, emocjami i pobudzeniem.

To te same układy, które reagują na inne silne przyjemności, takie jak jedzenie i seks. Badanie nie mierzyło osobowości, ale pokazuje, że intensywne przeżycia estetyczne to nie tylko kwestia gustu. Angażują one jedne z najbardziej podstawowych układów, jakie mamy.

Docenianie sztuki to nie to samo co jej tworzenie

Łatwo założyć, że osoby z wysokimi zainteresowaniami artystycznymi same muszą być kreatywne albo uzdolnione artystycznie. Badania dają bardziej zniuansowany obraz.

Badanie z 2016 roku z udziałem 1035 osób wykazało, że otwartość, rozumiana jako zaangażowanie w percepcję, fantazję, estetykę i emocje, przewidywała osiągnięcia twórcze w sztuce. Bardziej intelektualna strona tej cechy, intelekt, przewidywała natomiast osiągnięcia twórcze w nauce.

Istnieje więc związek między otwartością estetyczną a osiągnięciami artystycznymi. Ale ten aspekt mierzy zainteresowanie i wrażliwość, a nie umiejętności. Możesz być głęboko poruszony koncertem, nie umiejąc zagrać ani jednej nuty, a wprawny rzemieślnik może mieć dość praktyczny stosunek do piękna.

Zainteresowania artystyczne to także nie to samo co emocjonalność, która dotyczy ogólnej świadomości własnych uczuć, a nie konkretnie reakcji na sztukę i piękno.

Co oznacza wysoki lub niski wynik?

Wysoki poziom zainteresowań artystycznych

Piękno ma dla Ciebie znaczenie i łatwo pochłania Cię sztuka, muzyka i przyroda. Możesz szukać koncertów, wystaw albo malowniczych miejsc i silnie reagować, gdy coś Cię poruszy.

Możesz też być bardziej wrażliwy na brzydkie albo chaotyczne otoczenie i trudniej Ci je ignorować.

Niski poziom zainteresowań artystycznych

Masz bardziej praktyczny stosunek do sztuki i estetyki. Możesz lubić dobry film albo piosenkę, ale nie szukasz sztuki dla niej samej i rzadko porusza Cię ona fizycznie.

Nie znaczy to, że brakuje Ci uczuć czy głębi. Wiele osób z niskim wynikiem znajduje sens w innych rzeczach, na przykład w ludziach, pracy praktycznej, sporcie albo rozwiązywaniu konkretnych problemów.

Oba opisy dotyczą typowych skłonności, a nie reguł obowiązujących w każdej sytuacji.

W codziennym życiu

• W pracy: Osoby z wysokim wynikiem często cenią estetykę w swoim otoczeniu i w swojej pracy, od dobrze zaprojektowanej prezentacji po starannie napisany kod. Projektowanie, kultura i komunikacja mogą być dla nich naturalnymi dziedzinami.
• W związkach: Różnice w tym zakresie są częste i rzadko stanowią problem. Może pomóc wspólne przeżywanie rzeczy na zasadach każdej ze stron, na przykład raz koncert, a następnym razem mecz piłki nożnej.
• W domu: Wystrój wnętrz, światło i muzyka mogą mieć dla osób z wysokim wynikiem większe znaczenie, niż inni są w stanie zrozumieć.
• W czasie wolnym: Spacery na łonie natury, muzea, koncerty i czytanie to typowe źródła przyjemności dla osób z wysokim wynikiem.

Czy zainteresowania artystyczne mogą się zmienić?

Osobowość jest dość stabilna, ale nie niezmienna. Duża metaanaliza z 2006 roku wykazała, że otwartość na doświadczenie przeciętnie rośnie w okresie dojrzewania i spada w starości.

Badanie z 2011 roku podsuwa praktyczny wniosek: to sposób obcowania z muzyką łączył otwartość z dreszczami. Sugeruje to, że nawyki mogą mieć znaczenie. Wiele osób odkrywa, że ich zainteresowanie sztuką rośnie, gdy lepiej ją poznają:

• Słuchaj muzyki aktywnie, nie robiąc w tym czasie niczego innego.
• Odwiedź wystawę z przewodnikiem albo audioprzewodnikiem, który wyjaśni, na co patrzysz.
• Przeczytaj powoli, na głos, krótki wiersz.
• Zwracaj uwagę na to, co wydaje Ci się piękne w codziennym otoczeniu.

Nie ma jednak powodu, by robić to na siłę. Niski poziom zainteresowań artystycznych to całkowicie w porządku sposób bycia.

Najczęściej zadawane pytania

Czy to normalne, że muzyka nigdy nie wywołuje u mnie dreszczy?

Tak. Nie każdy doświadcza dreszczy estetycznych i nie świadczy to o tym, że coś jest nie tak. Badania sugerują, że dreszcze wiążą się z otwartością i z tym, jak aktywnie ktoś słucha, a nie z tym, jak bardzo ogólnie ceni muzykę.

Czy muszę mieć zdolności artystyczne, żeby mieć wysoki wynik?

Nie. Ten aspekt mierzy zainteresowanie sztuką i pięknem oraz wrażliwość na nie, a nie talent czy wykształcenie artystyczne.

Czy wysoki wynik oznacza, że mam dobry gust?

Nie. Ten aspekt nie mówi nic o tym, jaką sztukę czy muzykę lubisz, tylko o tym, ile znaczą dla Ciebie sztuka i piękno.

Jak mierzy się zainteresowania artystyczne w teście Wielkiej Piątki?

Nasz test opiera się na IPIP-NEO-120, w którym każdy aspekt mierzą cztery stwierdzenia. W przypadku zainteresowań artystycznych dotyczą one przekonania, że sztuka jest ważna, dostrzegania piękna, którego inni mogą nie zauważać, oraz, punktowane odwrotnie, nielubienia poezji i niechęci do chodzenia do muzeów sztuki. Traktuj wynik jako wskazówkę co do pewnego wzorca, a nie pełny opis Twojej osoby.

Sprawdź swój wynik

Zainteresowania artystyczne to tylko jeden z sześciu aspektów otwartości na doświadczenie. Możesz mieć tu wysoki wynik, a jednocześnie niski w wyobraźni albo liberalizmie.

Zrób test Wielkiej Piątki i zobacz cały swój profil ze wszystkimi 30 aspektami.

Źródła

• McCrae, R. R. (2007). Aesthetic chills as a universal marker of openness to experience. Motivation and Emotion, 31(1), 5–11.
• Nusbaum, E. C. i Silvia, P. J. (2011). Shivers and timbres: Personality and the experience of chills from music. Social Psychological and Personality Science, 2(2), 199–204.
• Colver, M. C. i El-Alayli, A. (2016). Getting aesthetic chills from music: The connection between openness to experience and frisson. Psychology of Music, 44(3), 413–427.
• Blood, A. J. i Zatorre, R. J. (2001). Intensely pleasurable responses to music correlate with activity in brain regions implicated in reward and emotion. Proceedings of the National Academy of Sciences, 98(20), 11818–11823.
• Kaufman, S. B., Quilty, L. C., Grazioplene, R. G., Hirsh, J. B., Gray, J. R., Peterson, J. B. i DeYoung, C. G. (2016). Openness to experience and intellect differentially predict creative achievement in the arts and sciences. Journal of Personality, 84(2), 248–258.
• Roberts, B. W., Walton, K. E. i Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.