Liberalizm: czy Twoje poglądy polityczne są częścią osobowości?

Wypełniasz test osobowości i odpowiadasz na pytania o wyobraźnię, sztukę i uczucia. Nagle jedno ze stwierdzeń pyta, czy Twoje poglądy polityczne są raczej lewicowe, czy konserwatywne. Inne pyta, czy należy surowo rozprawiać się z przestępczością.

Co polityka ma wspólnego z osobowością?

Więcej, niż mogłoby się wydawać, ale prawdopodobnie nie w taki sposób, jakiego się spodziewasz.

W modelu Wielkiej Piątki ta część testu nazywa się liberalizmem. To jeden z sześciu aspektów otwartości na doświadczenie. Wbrew nazwie ten aspekt nie dotyczy przede wszystkim tego, na którą partię głosujesz. Opisuje głębszą postawę: na ile jesteś gotów kwestionować autorytety, konwencje i tradycję oraz na ile odpowiada Ci myśl, że to, co dobre, a co złe, może zależeć od sytuacji.

Co oznacza liberalizm?

Psychologowie nazywają czasem ten aspekt liberalizmem psychologicznym, żeby odróżnić go od polityki partyjnej. Na jednym krańcu są ludzie, którzy lubią podważać ustalone zasady i tradycje. Na drugim ludzie, którzy cenią stabilność, bezpieczeństwo i wspólne normy, jakie daje tradycja.

Osoby z wysokim wynikiem często rozpoznają się w takich opisach:

• Chętnie kwestionujesz autorytety i utarte prawdy.
• Uważasz, że zasady i tradycje powinny mieć uzasadnienie, a nie być po prostu przestrzegane.
• Postrzegasz kwestie moralne jako złożone, a nie czarno-białe.
• Zwykle opowiadasz się za reformami i zmianami w społeczeństwie.
• Często określasz swoje poglądy polityczne jako lewicowe albo postępowe.

Osoby z niskim wynikiem często rozpoznają się w takich opisach:

• Cenisz tradycję, porządek i jasne zasady.
• Uważasz, że ustalone instytucje często istnieją nie bez powodu.
• Wierzysz, że niektóre rzeczy są po prostu dobre albo złe.
• Uważasz, że łamanie zasad powinno mieć wyraźne konsekwencje.
• Często określasz swoje poglądy polityczne jako konserwatywne.

Żaden z tych krańców nie jest bardziej słuszny ani bardziej dojrzały od drugiego. Odzwierciedlają różne priorytety i oba mają swoje mocne strony.

Najważniejsze nie jest to, którą partię popierasz, ale to, jaki masz stosunek do autorytetów, tradycji i moralnej pewności.

Kilka słów o słowie „liberalny”

Stwierdzenia w naszym teście zostały pierwotnie napisane po angielsku, w kontekście amerykańskim. W Stanach Zjednoczonych „liberal” oznacza mniej więcej centrolewicę, a „conservative” prawicę.

W Polsce te słowa brzmią inaczej. „Liberał” czy „poglądy liberalne” kojarzą się u nas często z liberalizmem gospodarczym, czyli poparciem dla wolnego rynku, niskich podatków i swobody działalności gospodarczej, albo z centrowym obozem liberalnym. To coś innego niż lewica. Osoba, która uważa się za liberała w sensie gospodarczym, może więc stać raczej na prawo od centrum.

Dlatego polska wersja testu nie pyta o poglądy „liberalne”, tylko o to, czy Twoje poglądy polityczne są przeważnie lewicowe, oraz, punktowane odwrotnie, czy są przeważnie konserwatywne. Takie sformułowanie jest bliższe amerykańskiemu znaczeniu słowa „liberal”. Mimo to podział na lewicę i prawicę nie wszędzie przebiega tak samo: ktoś liberalny gospodarczo, ale otwarty w sprawach obyczajowych, albo ktoś o lewicowych poglądach gospodarczych, ale przywiązany do tradycji, może odpowiadać inaczej niż Amerykanin o podobnym nastawieniu.

Warto o tym pamiętać, czytając swój wynik. Ten aspekt uchwytuje coś rzeczywistego, ale słowa, którymi się go mierzy, są zabarwione kulturą, z której pochodzą.

Osobowość i polityka: rzeczywisty związek

Istnieją solidne badania pokazujące, że osobowość i poglądy polityczne są ze sobą powiązane.

Badanie z 2008 roku łączyło kilka metod: kwestionariusze osobowości, obserwację zachowań w interakcjach społecznych, a nawet oględziny sypialni i biur badanych. Badacze stwierdzili spójne różnice między liberałami a konserwatystami (w amerykańskim znaczeniu tych słów), związane głównie z dwiema cechami: otwartością na doświadczenie i sumiennością.

Ogólnie rzecz biorąc, liberałowie byli bardziej otwarci, ciekawi świata i spragnieni nowości, a konserwatyści bardziej uporządkowani, konwencjonalni i zorganizowani. Różnice były najwyraźniejsze w kwestiach społecznych, mniej w gospodarczych.

Duże amerykańskie badanie wyborców z 2010 roku potwierdziło, że osobowość ma znaczenie i że jej wpływ na poglądy polityczne może być równie duży jak wpływ wykształcenia czy dochodu. Pokazało jednak także, że związki te są różne dla kwestii gospodarczych i społecznych oraz w różnych grupach ludzi.

Nie wszędzie tak samo

Większość tych badań przeprowadzono w Stanach Zjednoczonych. Czy ich wyniki sprawdzają się gdzie indziej?

Badanie z 2017 roku wykorzystało dane z World Values Survey z 21 krajów na wszystkich kontynentach. Główne ustalenia dotyczące osobowości i ideologii zostały potwierdzone. Efekty różniły się jednak znacznie między krajami i nie dało się ich łatwo uogólnić na cały świat.

To, co znaczy być „konserwatywnym” albo „liberalnym”, zależy od tego, co jest tradycyjne w danym społeczeństwie. W jednym kraju obrona tradycji może oznaczać obronę silnego państwa opiekuńczego. W innym coś zupełnie przeciwnego.

Czy to mamy w genach?

Badanie z 2014 roku połączyło dane ponad 12 000 par bliźniąt z pięciu demokracji, zbierane przez cztery dekady. Badacze stwierdzili, że czynniki genetyczne odgrywają rolę w kształtowaniu ideologii politycznej, niemal we wszystkich sposobach jej pomiaru i we wszystkich badanych populacjach.

Jednocześnie nie znaleźli żadnego pojedynczego genu odpowiedzialnego za poglądy polityczne. Wpływ, jeśli istnieje, wydaje się pochodzić od tysięcy wariantów genetycznych, z których każdy ma bardzo mały efekt.

Nie znaczy to, że ktokolwiek rodzi się konserwatystą albo liberałem. Znaczy to, że głębsze skłonności, takie jak sposób reagowania na niepewność, zmianę i zasady, mogą sprawiać, że niektóre poglądy wydają nam się bardziej naturalne niż inne. Wychowanie, doświadczenia i społeczeństwo, w którym żyjemy, nadal mają ogromne znaczenie.

Liberalizm to nie to samo co moralność

Jedno ze stwierdzeń w teście dotyczy tego, czy istnieje absolutne dobro i zło. Łatwo odczytać je błędnie jako pytanie o to, jak moralny jesteś. Tak nie jest.

Znane badanie z 2009 roku wykazało, że zarówno liberałowie, jak i konserwatyści dbają o moralność, ale kładą nacisk na różne kwestie moralne. Liberałowie opierali się przede wszystkim na trosce o innych i sprawiedliwości. Konserwatyści w bardziej równym stopniu korzystali z szerszego zestawu wartości: troski i sprawiedliwości, ale też lojalności wobec grupy, szacunku dla autorytetów oraz czystości lub świętości.

Innymi słowy, wysoki wynik w liberalizmie nie oznacza, że masz słabsze zasady moralne, a niski wynik nie oznacza, że jesteś sztywny albo nieżyczliwy. Uczciwość i grę fair wobec innych mierzy inny aspekt, moralność, w ramach ugodowości.

Liberalizm to także nie to samo co skłonność do przygód. Możesz kochać podróże i nowe potrawy, a jednocześnie cenić tradycję w społeczeństwie, albo na odwrót.

Co oznacza wysoki lub niski wynik?

Wysoki poziom liberalizmu

Szybko kwestionujesz zasady, autorytety i konwencje i dobrze czujesz się w moralnych szarych strefach. Możesz być otwarty na nowe sposoby urządzenia społeczeństwa i sceptyczny wobec argumentu „zawsze tak było”.

Druga strona medalu może być taka, że nie doceniasz wartości stabilnych instytucji i wspólnych norm albo nie dostrzegasz, dlaczego dana tradycja w ogóle powstała.

Niski poziom liberalizmu

Cenisz porządek, tradycję i jasne granice moralne. Uważasz, że zasady i instytucje często są nośnikiem ciężko zdobytego doświadczenia i że społeczeństwo działa najlepiej, gdy ludzie mogą na nich polegać.

Druga strona medalu może być taka, że później zauważasz, kiedy jakaś zasada przestała spełniać swoją funkcję, albo trudno Ci zrozumieć ludzi, którzy zrywają z konwencjami.

Oba opisy dotyczą typowych skłonności, a nie reguł obowiązujących w każdej sytuacji.

W codziennym życiu

• W pracy: Osoby z wysokim wynikiem często podważają utarte procedury i proponują nowe sposoby działania. Osoby z niskim wynikiem często pomagają zachować to, co działa, i dbają o przestrzeganie zasad.
• W związkach: Partnerzy nie zawsze mają te same poglądy polityczne. Różnice nie muszą być problemem, jeśli obie strony czują się szanowane.
• W dyskusjach: Często pomaga pamiętać, że drugiej osobie najprawdopodobniej nie brakuje zasad moralnych, tylko inaczej waży wartości.
• W społeczeństwie: Społeczeństwo zwykle potrzebuje obu grup: ludzi, którzy naciskają na zmiany, i ludzi, którzy chronią to, co działa.

Czy liberalizm może się zmienić?

Poglądy polityczne są zaskakująco stabilne. Badanie z 2020 roku śledziło Amerykanów przez dużą część ich dorosłego życia. Postawy polityczne okazały się w długim okresie wyjątkowo stabilne.

Gdy jednak ludzie zmieniali poglądy, częściej przesuwali się od liberalnych do konserwatywnych niż odwrotnie. To w pewnym stopniu potwierdza obiegową opinię, że z wiekiem ludzie stają się bardziej konserwatywni, choć zmiana jest znacznie mniejsza, niż sugeruje to powiedzenie.

Ważne wydarzenia życiowe, nowe środowisko i relacje mogą jednak zmienić to, jak ludzie postrzegają świat. A niezależnie od tego, jaki masz wynik, warto:

• Spróbować opisać najmocniejszą wersję poglądu, z którym się nie zgadzasz.
• Zapytać, jaka wartość stoi za danym stanowiskiem, a nie tylko, jakie to stanowisko.
• Zauważać, czy reagujesz na to, kto coś mówi, a nie na to, co mówi.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wysoki wynik oznacza, że głosuję na konkretną partię?

Nie. Ten aspekt uchwytuje ogólny stosunek do autorytetów, tradycji i moralnej pewności. Wiele osób łączy poglądy w sposób, który nie pasuje do jednej partii, a znaczenie słów takich jak „liberalny” czy „lewicowy” różni się w zależności od kraju.

Dlaczego test osobowości pyta o politykę?

Ponieważ stosunek do autorytetów i tradycji to stabilna część tego, jak ludzie odnoszą się do świata, i wiąże się on z otwartością na doświadczenie. Stwierdzenia polityczne to prosty, choć niedoskonały sposób na uchwycenie tej postawy.

Czy lepiej mieć wysoki, czy niski wynik?

Ani jedno, ani drugie. Oba krańce mają mocne i słabe strony. Badania sugerują, że ludzie na obu krańcach dbają o moralność, ale inaczej ważą wartości.

Jak mierzy się liberalizm w teście Wielkiej Piątki?

Nasz test opiera się na IPIP-NEO-120, w którym każdy aspekt mierzą cztery stwierdzenia. W przypadku liberalizmu dotyczą one określania swoich poglądów politycznych jako przeważnie lewicowych i przekonania, że nie istnieje absolutne dobro i zło, oraz, punktowane odwrotnie, określania swoich poglądów jako przeważnie konserwatywnych i przekonania, że należy surowo rozprawiać się z przestępczością. Traktuj wynik jako wskazówkę co do pewnego wzorca, a nie pełny opis Twojej osoby.

Sprawdź swój wynik

Liberalizm to tylko jeden z sześciu aspektów otwartości na doświadczenie. Możesz mieć niski wynik w liberalizmie, a jednocześnie wysoki w wyobraźni, zainteresowaniach artystycznych albo intelekcie.

Zrób test Wielkiej Piątki i zobacz cały swój profil ze wszystkimi 30 aspektami.

Źródła

• Carney, D. R., Jost, J. T., Gosling, S. D. i Potter, J. (2008). The secret lives of liberals and conservatives: Personality profiles, interaction styles, and the things they leave behind. Political Psychology, 29(6), 807–840.
• Gerber, A. S., Huber, G. A., Doherty, D., Dowling, C. M. i Ha, S. E. (2010). Personality and political attitudes: Relationships across issue domains and political contexts. American Political Science Review, 104(1), 111–133.
• Fatke, M. (2017). Personality traits and political ideology: A first global assessment. Political Psychology, 38(5), 881–899.
• Hatemi, P. K. i in. (2014). Genetic influences on political ideologies: Twin analyses of 19 measures of political ideologies from five democracies and genome-wide findings from three populations. Behavior Genetics, 44(3), 282–294.
• Graham, J., Haidt, J. i Nosek, B. A. (2009). Liberals and conservatives rely on different sets of moral foundations. Journal of Personality and Social Psychology, 96(5), 1029–1046.
• Peterson, J. C., Smith, K. B. i Hibbing, J. R. (2020). Do people really become more conservative as they age? The Journal of Politics, 82(2), 600–611.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.