Intelekt: czy to to samo co inteligencja?

Późny wieczór po kolacji ze znajomymi. Większość gości poszła już do domu, ale dwie osoby wciąż siedzą przy stole i spierają się o to, czy istnieje wolna wola. Żadna z nich nie wygra i żadnej to nie przeszkadza.

Trzecia osoba zakłada płaszcz i zastanawia się, po co to wszystko.

Czy to coś mówi o tym, kto jest najmądrzejszy? Niekoniecznie. Ale mówi coś o osobowości.

W modelu Wielkiej Piątki przyjemność z obcowania z ideami nazywa się intelektem. To jeden z sześciu aspektów otwartości na doświadczenie. Opisuje, jak bardzo ktoś lubi myślenie abstrakcyjne, teorie, pytania filozoficzne i wymagającą lekturę.

Co oznacza intelekt?

W mowie potocznej słowo „intelektualny” może brzmieć jak opis tego, jak bystry ktoś jest. W psychologii osobowości intelekt dotyczy czegoś innego: tego, jak bardzo lubisz myśleć, a nie tego, jak dobrze Ci to wychodzi.

Osoby z wysokim wynikiem często rozpoznają się w takich opisach:

• Lubisz czytać rzeczy, które stanowią dla Ciebie wyzwanie.
• Lubisz dyskusje filozoficzne i teoretyczne.
• Abstrakcyjne idee raczej Cię fascynują, niż męczą.
• Często zastanawiasz się, dlaczego rzeczy są takie, jakie są.
• Możesz lubić łamigłówki, zagadki albo spory dla samej przyjemności.

Niski intelekt nie oznacza, że nie jesteś bystry. Wiele osób z niskim wynikiem ma duże możliwości, ale woli wkładać energię w ludzi, zadania praktyczne albo konkretne problemy niż w teorię.

Najważniejsze nie jest to, jak inteligentny jesteś, ale to, jak bardzo lubisz rozmyślać o ideach.

Dwie strony otwartości

Otwartość na doświadczenie to szeroka cecha. W 2007 roku badacze przeanalizowali skale aspektów z dwóch dużych kwestionariuszy osobowości i stwierdzili, że każdą z cech Wielkiej Piątki można podzielić na dwie powiązane, ale odrębne części.

W przypadku otwartości jedna z nich dotyczy zaangażowania w percepcję, fantazję, piękno i uczucia. Druga, którą badacze nazwali intelektem, dotyczy zaangażowania w abstrakcyjne idee i rozumowanie.

Aspekt intelektu w naszym teście jest węższy niż ta część, ale mają one wspólny rdzeń: apetyt na idee. Dlatego ktoś może kochać sztukę i marzenia na jawie, a uważać filozofię za nudną, albo na odwrót.

Czy intelekt wiąże się więc z inteligencją?

Tak, ale słabiej, niż wielu ludzi sądzi.

Badanie z 2014 roku mierzyło w dwóch próbach obie strony otwartości oraz inteligencję. Intelekt wiązał się z inteligencją ogólną, a w mniej więcej równym stopniu z inteligencją werbalną i niewerbalną. Bardziej estetyczna i przeżyciowa strona otwartości wiązała się tylko z inteligencją werbalną.

Związek więc istnieje. Ludzie, którzy lubią myśleć, mają zwykle nieco wyższe wyniki w testach inteligencji. Ale związek ten jest daleki od doskonałego. Możesz kochać filozofię, nie będąc w niej genialnym, i możesz być bardzo inteligentny, nie przejmując się zbytnio abstrakcyjnymi dyskusjami.

Niejasny jest też kierunek tego związku. Lubienie myślenia może sprawiać, że ćwiczysz myślenie, a łatwość myślenia może sprawiać, że jest ono przyjemniejsze. Oba wyjaśnienia mogą być prawdziwe jednocześnie.

Ciekawość: trzeci filar sukcesu w nauce

Co właściwie daje przyjemność obcowania z ideami? Duża analiza z 2011 roku sprawdzała, co przewiduje, jak dobrze ludziom idzie w szkole i na studiach.

Badacze połączyli wyniki wielu wcześniejszych badań. Inteligencja była pojedynczym najsilniejszym predyktorem wyników w nauce. Ale sumienność, jako przejaw wysiłku, oraz ciekawość intelektualna, mierzona tym, jak bardzo ludzie angażują się w idee na co dzień, również niezależnie przewidywały wyniki.

Razem ciekawość i wysiłek dorównywały znaczeniem inteligencji. Badacze nazwali ciekawość „głodnym umysłem” i przekonywali, że należy ją uznać za trzeci filar osiągnięć w nauce, obok inteligencji i wysiłku.

Przeczytaj więcej o tym, jak osobowość wpływa na wyniki w szkole.

Od idei do odkryć

Badanie z 2016 roku z udziałem 1035 osób sprawdzało, co przewiduje osiągnięcia twórcze. Intelekt przewidywał osiągnięcia twórcze w nauce, a bardziej estetyczna strona otwartości osiągnięcia w sztuce.

Związek między intelektem a twórczością naukową wydawał się częściowo wyjaśniany przez zdolności poznawcze. Innymi słowy, przyjemność z obcowania z ideami i umiejętność radzenia sobie z nimi często idą w parze, gdy chodzi o prawdziwe odkrycia.

To także jedno z najwyraźniejszych rozróżnień między intelektem a zainteresowaniami artystycznymi: oba należą do otwartości, ale wskazują w różnych kierunkach.

Intelekt to nie to samo co wykształcenie

Łatwo założyć, że osoby z wysokim intelektem mają długie wykształcenie, i na odwrót. Niektóre tak. Ale dyplom mówi więcej o tym, jakie miałeś możliwości i jakich dokonałeś wyborów, niż o tym, jak bardzo lubisz idee.

Stolarka może spędzać wieczory na czytaniu o astrofizyce. Osoba z doktoratem może być przede wszystkim zainteresowana tym, żeby zrobić swoje, a ogólne dyskusje o teorii uważać za stratę czasu.

Intelekt to także nie to samo co wyobraźnia. Wyobraźnia dotyczy wewnętrznych obrazów i fantazji, a intelekt rozumowania, pojęć i argumentów.

Co oznacza wysoki lub niski wynik?

Wysoki poziom intelektu

Lubisz abstrakcyjne idee, teorię i dyskusje. Możesz czytać wymagające teksty dla przyjemności i lubisz rozumieć zasady, które stoją za różnymi zjawiskami. Interesują Cię nowe perspektywy, nawet jeśli podważają Twoje przekonania.

Minusem może być to, że gubisz się w teorii, gdy trzeba zrobić coś praktycznego, albo że inni odbierają Cię jako bardziej zainteresowanego dyskusją niż ludźmi, którzy w niej uczestniczą.

Niski poziom intelektu

Wolisz to, co konkretne i praktyczne. Bardziej interesuje Cię to, co działa, niż to, dlaczego działa w teorii, a długie dyskusje teoretyczne mogą wydawać Ci się zbędnym objazdem.

Często jest to zaleta. Osoby z niskim wynikiem bywają twardo stąpające po ziemi, nastawione na rozwiązania i dobre w przekuwaniu planów w działanie.

Oba opisy dotyczą typowych skłonności, a nie reguł obowiązujących w każdej sytuacji.

W codziennym życiu

• W pracy: Osoby z wysokim wynikiem często dobrze odnajdują się w badaniach, analizie, strategii i nauczaniu. Osoby z niskim wynikiem często sprawdzają się w rolach praktycznych, manualnych albo skupionych na ludziach. Zobacz też zainteresowania zawodowe a osobowość.
• W nauce: Osoby z wysokim wynikiem często lubią rozumieć zasady leżące u podstaw. Osoby z niskim wynikiem często najlepiej uczą się na konkretnych przykładach i w praktyce.
• W rozmowach: Osoba z wysokim wynikiem może chcieć rozpatrzyć kwestię z każdej strony, podczas gdy osoba z niskim wynikiem chce dojść do wniosku. Obie mogą się nawzajem irytować.
• W czasie wolnym: Literatura faktu, podcasty, filmy dokumentalne i debaty to typowe źródła przyjemności dla osób z wysokim wynikiem.

Czy intelekt może się zmienić?

Osobowość jest dość stabilna, ale nie niezmienna. A zaangażowanie intelektualne wydaje się poddawać treningowi.

W badaniu z 2012 roku starsze osoby wzięły udział w 16-tygodniowym programie treningu rozumowania, uzupełnionym o cotygodniowe krzyżówki i sudoku. W porównaniu z grupą kontrolną z listy oczekujących uczestnikom wzrosła otwartość na doświadczenie. Było to jedno z pierwszych badań pokazujących, że cechę osobowości można zmienić za pomocą interwencji, która nie jest lekiem.

Badanie mierzyło otwartość jako całość, a nie konkretnie aspekt intelektu. Sugeruje jednak, że praca z ideami może sprawić, że stajesz się na nie bardziej otwarty. Kilka sposobów na początek:

• Przeczytaj coś nieco trudniejszego niż to, co zwykle czytasz.
• Dołącz do klubu książki, grupy dyskusyjnej albo pójdź na wykład z dziedziny, o której mało wiesz.
• Gdy się z kimś nie zgadzasz, spróbuj wyjaśnić jego argument lepiej, niż on sam to zrobił.
• Wybierz jedno wielkie pytanie i przeczytaj na jego temat różne punkty widzenia.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wysoki wynik w intelekcie oznacza, że jestem inteligentny?

Niekoniecznie. Intelekt mierzy, jak bardzo lubisz idee, a nie to, jak dobrze rozwiązujesz problemy. Istnieje związek z inteligencją, ale jest daleki od doskonałego.

Czy mogę być inteligentny i mieć niski wynik?

Tak. Wiele bardzo zdolnych osób mało interesuje się abstrakcyjnymi dyskusjami i woli zadania praktyczne. Wynik odzwierciedla upodobania, a nie możliwości.

Czy mężczyźni mają wyższy intelekt niż kobiety?

Badanie danych osobowościowych z 26 kultur wykazało, że mężczyźni przeciętnie oceniali się nieco wyżej pod względem otwartości na idee, ale też, że różnice między płciami są małe w porównaniu z różnicami w obrębie każdej z nich.

Jak mierzy się intelekt w teście Wielkiej Piątki?

Nasz test opiera się na IPIP-NEO-120, w którym każdy aspekt mierzą cztery stwierdzenia. W przypadku intelektu dotyczą one uwielbienia dla czytania wymagających tekstów oraz, punktowane odwrotnie, unikania filozoficznych dyskusji, trudności ze zrozumieniem abstrakcyjnych idei i braku zainteresowania dyskusjami teoretycznymi. Traktuj wynik jako wskazówkę co do pewnego wzorca, a nie pełny opis Twojej osoby.

Sprawdź swój wynik

Intelekt to tylko jeden z sześciu aspektów otwartości na doświadczenie. Możesz mieć wysoki wynik w intelekcie, a jednocześnie niski w emocjonalności albo skłonności do przygód.

Zrób test Wielkiej Piątki i zobacz cały swój profil ze wszystkimi 30 aspektami.

Źródła

• DeYoung, C. G., Quilty, L. C. i Peterson, J. B. (2007). Between facets and domains: 10 aspects of the Big Five. Journal of Personality and Social Psychology, 93(5), 880–896.
• DeYoung, C. G., Quilty, L. C., Peterson, J. B. i Gray, J. R. (2014). Openness to experience, intellect, and cognitive ability. Journal of Personality Assessment, 96(1), 46–52.
• von Stumm, S., Hell, B. i Chamorro-Premuzic, T. (2011). The hungry mind: Intellectual curiosity is the third pillar of academic performance. Perspectives on Psychological Science, 6(6), 574–588.
• Kaufman, S. B., Quilty, L. C., Grazioplene, R. G., Hirsh, J. B., Gray, J. R., Peterson, J. B. i DeYoung, C. G. (2016). Openness to experience and intellect differentially predict creative achievement in the arts and sciences. Journal of Personality, 84(2), 248–258.
• Jackson, J. J., Hill, P. L., Payne, B. R., Roberts, B. W. i Stine-Morrow, E. A. L. (2012). Can an old dog learn (and want to experience) new tricks? Cognitive training increases openness to experience in older adults. Psychology and Aging, 27(2), 286–292.
• Costa, P. T., Terracciano, A. i McCrae, R. R. (2001). Gender differences in personality traits across cultures: Robust and surprising findings. Journal of Personality and Social Psychology, 81(2), 322–331.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.