Skłonność do przygód: dlaczego jedni pragną zmian, a inni kochają rutynę?

Niektórzy w ulubionej restauracji za każdym razem zamawiają to samo danie. Po co ryzykować rozczarowanie, skoro wiadomo, co się lubi?

Inni przeglądają menu, znajdują jedyne danie, o którym nigdy nie słyszeli, i właśnie je zamawiają. Tak dla sprawdzenia.

Ten sam wzorzec widać w większych sprawach: w wyborze wakacji, pracy, mieszkania, a nawet drogi z pracy do domu. Niektórzy rozkwitają w tym, co znajome. Inni stają się niespokojni, gdy tylko życie robi się zbyt przewidywalne.

W modelu Wielkiej Piątki opisuje to aspekt skłonność do przygód. To jeden z sześciu aspektów otwartości na doświadczenie. Dotyczy tego, na ile ktoś szuka nowych zajęć, miejsc i sposobów robienia rzeczy, zamiast trzymać się tego, co zna.

Co oznacza skłonność do przygód?

Słowo „przygoda” może przywodzić na myśl wspinaczkę wysokogórską i wędrówkę z plecakiem przez dżunglę. Ten aspekt jest szerszy i bardziej codzienny. Dotyczy ogólnego stosunku do różnorodności i zmian.

Osoby z wysokim wynikiem często rozpoznają się w takich opisach:

• Wolisz różnorodność od rutyny.
• Lubisz próbować nowych potraw, nowych miejsc i nowych sposobów robienia rzeczy.
• Zmiana wydaje Ci się bardziej ekscytująca niż groźna.
• Możesz wrócić do domu inną drogą tylko dlatego, że jest inna.
• Argument „zawsze tak robiliśmy” sam w sobie Cię nie przekonuje.

Skłonność do przygód nie dotyczy przede wszystkim niebezpieczeństwa ani adrenaliny. Można mieć wysoki wynik, nie mając najmniejszej ochoty na skok ze spadochronem.

Najważniejsze nie jest to, jak bardzo ryzykujesz, ale to, jak mocno ciągnie Cię do tego, co nowe, a nie do tego, co znajome.

Dlaczego to, co znajome, jest przyjemne

Aby zrozumieć skłonność do przygód, warto zacząć od jej przeciwieństwa: dlaczego tak wielu z nas lubi to, co już zna.

W 1968 roku psycholog Robert Zajonc opublikował serię badań nad zjawiskiem, które nazwał efektem czystej ekspozycji. Pokazał, że wielokrotny kontakt z czymś, na przykład z nieznanymi słowami albo symbolami, wystarczał, by ludzie oceniali to bardziej pozytywnie. Nic więcej nie musiało się wydarzyć. Sama znajomość zwiększała sympatię.

To ogólna prawidłowość, a nie cecha osobowości. Wyjaśnia jednak, dlaczego rutyna daje większości z nas poczucie bezpieczeństwa i przyjemności i dlaczego trzeba pewnej siły przyciągania, by wciąż wybierać to, co nieznane. Osoby z wysokim wynikiem w skłonności do przygód najwyraźniej odczuwają tę siłę mocniej.

Różnorodność może poprawić nastrój

Skoro znajomość jest przyjemna, to czy różnorodność również może być przyjemna? Badanie z 2020 roku sugeruje, że tak.

Badacze za pomocą geolokalizacji śledzili, dokąd chodzą uczestnicy, i regularnie pytali ich o samopoczucie. W dni, w których ludzie odwiedzali bardziej zróżnicowane miejsca, zgłaszali więcej pozytywnych emocji.

Efekt był silniejszy u osób, których mózgi wykazywały ściślejsze sprzężenie między hipokampem, zaangażowanym w pamięć i nowe doświadczenia, a prążkowiem, które jest częścią układu nagrody.

Badanie nie mierzyło osobowości. Sugeruje jednak, że nowe doświadczenia mogą być dla mózgu nagradzające i że ludzie różnią się tym, ile z nich czerpią. To pasuje do idei stojącej za tym aspektem.

Kto wyjeżdża za granicę i czy to go zmienia?

Niemieckie badanie z 2013 roku śledziło przez rok akademicki ponad 1100 studentów. Część z nich wyjechała za granicę na jeden lub dwa semestry, a pozostali zostali w kraju.

Jeszcze przed wyjazdem studenci, którzy wybrali cały rok za granicą, mieli wyższe wyniki w otwartości i ekstrawersji. Innymi słowy, bardziej otwarci szukają nowych doświadczeń.

Ale wyjazd także ich zmienił. Studenci, którzy wyjechali za granicę, bardziej zwiększyli swoją otwartość i ugodowość, a bardziej obniżyli neurotyczność niż ci, którzy zostali w domu, nawet po uwzględnieniu tego, kto zdecydował się wyjechać. Dużą część tej zmiany wyjaśniały nowe międzynarodowe relacje, które nawiązali.

To pokazuje coś ważnego: skłonność do przygód zarówno wpływa na to, jakich doświadczeń szukasz, jak i sama jest przez nie kształtowana.

Skłonność do przygód to nie to samo co poszukiwanie doznań

To najczęstsze pomylenie w przypadku tego aspektu.

Poszukiwanie doznań to aspekt ekstrawersji. Dotyczy głodu stymulacji, hałasu i adrenaliny: kolejek górskich, głośnych imprez, ryzykownych sportów.

Skłonność do przygód dotyczy natomiast nowości i różnorodności. Nie musi być głośno ani niebezpiecznie. Spróbowanie nowej kuchni, nauka egzotycznego języka czy przeorganizowanie codziennej rutyny mogą dawać równie dużo satysfakcji.

Wyobraź sobie dwie osoby na wakacjach. Jedna chce spróbować skoku na bungee, bo to daje zastrzyk adrenaliny. Druga chce pojechać do małej wioski, do której nie docierają turyści, żeby zobaczyć, jak żyją tam ludzie. Pierwsza to poszukiwanie doznań, druga to skłonność do przygód. Wiele osób ma obie te cechy, ale to różne motywacje.

Jeśli ciekawi Cię strona związana z dreszczykiem emocji, przeczytaj, dlaczego niektórzy lubią się bać.

Co oznacza wysoki lub niski wynik?

Wysoka skłonność do przygód

Nowość i różnorodność dodają Ci energii. Szybko próbujesz nowych rzeczy i często postrzegasz zmianę jako szansę. Możesz dobrze się dostosowywać, gdy zmieniają się okoliczności.

Minusem może być to, że rutynowa praca wydaje Ci się nudna, że tracisz zainteresowanie czymś, gdy tylko staje się przewidywalne, albo że zmieniasz kurs, zanim dasz czemuś prawdziwą szansę.

Niska skłonność do przygód

Cenisz to, co znajome i przewidywalne. Lubisz wiedzieć, czego się spodziewać, i chętnie trzymasz się tego, co działa. Zmiany mogą być dla Ciebie niewygodne, zwłaszcza gdy przychodzą nagle.

Często jest to zaleta. Osoby z niskim wynikiem bywają stabilne, lojalne i niezawodne, a także potrafią rozwijać to, co już działa, zamiast zaczynać od nowa.

Oba opisy dotyczą typowych skłonności, a nie reguł obowiązujących w każdej sytuacji.

W codziennym życiu

• W pracy: Osoby z wysokim wynikiem często dobrze odnajdują się przy zróżnicowanych zadaniach, nowych projektach i reorganizacjach, które innych męczą. Osoby z niskim wynikiem często sprawdzają się w rolach, w których liczą się stabilność i stała jakość.
• W związkach: Para, w której jedna osoba co roku chce jechać w nowe miejsce, a druga wracać do tego samego domku letniskowego, to klasyka. Często sprawdza się wybieranie na zmianę albo łączenie tego, co znajome, z odrobiną nowości.
• Gdy coś się zmienia: Osoby z niskim wynikiem zwykle lepiej radzą sobie ze zmianą, gdy mają czas, by się przygotować, i rozumieją, dlaczego do niej dochodzi.
• W czasie wolnym: Osoby z wysokim wynikiem często kolekcjonują nowe doświadczenia, takie jak hobby, potrawy i miejsca. Osoby z niskim wynikiem często czerpią głęboką satysfakcję z tego, że z czasem stają się coraz lepsze w kilku rzeczach.

Czy skłonność do przygód może się zmienić?

Osobowość jest dość stabilna, ale nie niezmienna. Duża metaanaliza z 2006 roku wykazała, że otwartość na doświadczenie przeciętnie rośnie w okresie dojrzewania i spada w starości.

Badanie studentów za granicą pokazuje też, że duże nowe doświadczenia mogą podnosić otwartość. Nie musisz przeprowadzać się do innego kraju, żeby z tego skorzystać, ale zasada jest ta sama: małe dawki nowości mogą sprawić, że to, co nowe, wyda się mniej groźne.

• Zmieniaj po jednym drobnym nawyku, na przykład trasę, przepis albo miejsce, w którym jesz obiad.
• Jeśli masz wysoki wynik: wybierz kilka nawyków, które warto zachować, żeby różnorodność nie odbywała się kosztem stabilności.
• Jeśli masz niski wynik: daj sobie czas na przyzwyczajenie się do zmiany i szukaj tego, co pozostaje takie samo.
• Pamiętaj, że znajomość rośnie sama. To, co za pierwszym razem wydaje się obce, za trzecim często jest już przyjemniejsze.

Najczęściej zadawane pytania

Czy osoby o wysokiej skłonności do przygód więcej podróżują?

Często tak. Badania studentów pokazują, że osoby z wyższą otwartością częściej wybierają dłuższy pobyt za granicą. Ale podróże to tylko jeden z przejawów. Skłonność do przygód może równie dobrze ujawniać się w jedzeniu, hobby albo nowych pomysłach w pracy.

Czy niska skłonność do przygód oznacza, że ktoś jest nudny?

Nie. Osoby z niskim wynikiem często cenią głębię, stabilność i tradycję, które wielu innych również wysoko ceni. Znajoma rutyna może być źródłem poczucia bezpieczeństwa i radości.

Czy skłonność do przygód wiąże się z poglądami politycznymi?

Nie bezpośrednio. Skłonność do przygód dotyczy codziennych upodobań do różnorodności. Stosunek do autorytetów i tradycji w społeczeństwie mierzy inny aspekt, liberalizm.

Jak mierzy się skłonność do przygód w teście Wielkiej Piątki?

Nasz test opiera się na IPIP-NEO-120, w którym każdy aspekt mierzą cztery stwierdzenia. W przypadku skłonności do przygód dotyczą one przedkładania różnorodności nad rutynę oraz, punktowane odwrotnie, wolenia trzymać się rzeczy, które się zna, nielubienia zmian i trzymania się utartych schematów. Traktuj wynik jako wskazówkę co do pewnego wzorca, a nie pełny opis Twojej osoby.

Sprawdź swój wynik

Skłonność do przygód to tylko jeden z sześciu aspektów otwartości na doświadczenie. Możesz mieć tu wysoki wynik, a jednocześnie niski w zainteresowaniach artystycznych albo wyobraźni.

Zrób test Wielkiej Piątki i zobacz cały swój profil ze wszystkimi 30 aspektami.

Źródła

• Zajonc, R. B. (1968). Attitudinal effects of mere exposure. Journal of Personality and Social Psychology, 9(2, Pt. 2), 1–27.
• Heller, A. S., Shi, T. C., Ezie, C. E. C., Reneau, T. R., Baez, L. M., Gibbons, C. J. i Hartley, C. A. (2020). Association between real-world experiential diversity and positive affect relates to hippocampal–striatal functional connectivity. Nature Neuroscience, 23(7), 800–804.
• Zimmermann, J. i Neyer, F. J. (2013). Do we become a different person when hitting the road? Personality development of sojourners. Journal of Personality and Social Psychology, 105(3), 515–530.
• Roberts, B. W., Walton, K. E. i Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.