Başarı çabası: Hırsı ne besler ve ne zaman fazla kaçar?

İki öğrenci aynı ödevi alıyor. Biri görevi okuyor, geçmek için neyin gerektiğini çıkarıyor ve haftanın geri kalanını arkadaşlarıyla geçiriyor.

Diğeri ek kaynaklar okuyor, girişi dört kez yeniden yazıyor ve isteneni çok aşan bir şey teslim ediyor. Kimse bunu talep ettiği için değil, "yeterince iyi" ona yeterince iyi gelmediği için.

Çoğumuz her iki gruptan da insanlar tanırız. Belki siz de kendinizi bunlardan birinde tanıyorsunuz.

Bu dürtü nereden gelir, karşılığını verir mi ve hırs ne zaman sizi yıpratan bir şeye dönüşür?

Psikologlar bu eğilime başarı çabası der. Beş Faktör modelinde bu, sorumluluğun altı alt boyutundan biridir. Bu alt boyut, hedeflere ulaşmak için ne kadar sıkı çalıştığınızı ve çıtayı kendiniz için ne kadar yükseğe koyduğunuzu tanımlar.

Başarı çabası ne anlama gelir?

Başarı çabası dürtü ve hırsla ilgilidir: iyi iş çıkarma, hedeflere ulaşma ve beklenenden fazlasını ortaya koyma isteği.

Yüksek puan alanlar çoğu zaman kendilerini şu ifadelerde tanır:

• Sıkı çalışırsınız, çoğu zaman gerektiğinden daha sıkı.
• Kendinize yüksek hedefler koyarsınız.
• Sadece idare edecek kadarını yapmak sizi tatmin etmez.
• Hayatta çoğu zaman net bir yön duygunuz vardır.
• Yarım kalmış bir iş varken rahatlamakta zorlanabilirsiniz.

Başarı çabası, başkalarıyla rekabetçi olmakla aynı şey değildir. Başkalarını geçmeyi pek umursamadan kendi adınıza çok hırslı olabilirsiniz.

Önemli olan ne kadar başardığınız değil, elinizden gelenin en iyisini yapmaya ne kadar güçlü bir şekilde yöneldiğinizdir.

Hırs karşılığını verir mi? Yetmiş yıllık veri

Hırs üzerine yapılmış en etkileyici çalışmalardan biri, psikolog Lewis Terman'ın 1920'lerde başlattığı bir projenin verilerini kullandı. Terman, özellikle üstün yetenekli bir grup çocuğu hayatları boyunca izledi.

2012'de iki araştırmacı bu verileri kullanarak bu kişilerden 717'sini yetmiş yıl boyunca inceledi. Hırsın nereden geldiğini ve neye yol açtığını öğrenmek istiyorlardı.

Hırsı sorumluluk, dışadönüklük, duygusal dengesizlik ve zekâ ile birlikte daha prestijli mesleklere sahip ebeveynlerin olması yordadı. Hırslı insanlar da sırasıyla daha fazla eğitim, daha prestijli işler ve daha yüksek gelir elde etti. Ancak hırs, ne kadar uzun yaşadıklarını etkilemedi.

Çalışmadaki herkesin son derece üstün yetenekli olduğunu unutmayın. Bu, sonucu daha da ilginç kılıyor: Aynı yüksek yetenek düzeyindeki insanlar arasında bile hırs bir fark yarattı.

Azim, yeni bir kılığa girmiş sorumluluk mu?

2007'de psikolog Angela Duckworth ve meslektaşları "grit" kavramını, yani azmi ortaya attı: uzun vadeli hedeflere yönelik sebat ve tutku. Fikir okullarda ve iş yerlerinde hızla yayıldı.

İlk çalışma, azmin birkaç farklı ortamda başarıyı yordadığını buldu: yetişkinlerde eğitim düzeyi, seçkin bir üniversitedeki öğrencilerin notları, West Point askeri akademisinde hangi öğrencilerin okulda kaldığı ve çocukların ulusal bir heceleme yarışmasında ne kadar ilerlediği. Azim daha yüksek IQ ile ilişkili değildi, ama sorumlulukla güçlü bir şekilde ilişkiliydi.

On yıl sonra büyük bir meta-analiz, yaklaşık 67.000 kişiyi kapsayan 88 örneklemi bir araya getirdi. Sonuç daha temkinliydi. Azim performansla yalnızca orta düzeyde bağlantılıydı ve sorumlulukla o kadar güçlü bir korelasyon gösteriyordu ki gerçekten yeni bir şey olup olmadığı belirsizdi.

Azmin sebat ve çabayla ilgili kısmı en yararlı olanıydı ve bu, başarı çabasının ve öz disiplinin ölçtüğü şeye çok yakındır. Yazarlar ayrıca azmi artırmaya yönelik programların performans üzerinde yalnızca zayıf etkileri olabileceği konusunda uyardı.

Ders, sebatın önemsiz olduğu değildir. Ders, eski ve iyi ölçülmüş sorumluluk özelliğinin, azmi bu kadar umut verici gösteren şeyin büyük kısmını zaten kapsadığıdır.

Başarı çabası, işkoliklikle aynı şey değildir

Sıkı çalışmak ile işe bağımlı olmak iki farklı şeydir.

2016 tarihli bir meta-analiz, işkolikliğin nelerle ilişkili olduğunu inceledi. İşkoliklik mükemmeliyetçilikle ve sabırsızlık ile sürekli bir zaman baskısı hissiyle belirginleşen A tipi kişilikle bağlantılıydı. Ancak genel olarak sorumlulukla ilişkili değildi.

Aynı zamanda işkoliklik birçok olumsuz sonuçla bağlantılıydı: tükenmişlik, iş stresi, iş ile özel hayat arasında çatışma ve daha kötü fiziksel ve ruhsal sağlık. Araştırmacılar işkolikliğin en iyi işe bağımlılık olarak anlaşılabileceği sonucuna vardı.

Başka bir deyişle, başarı çabasında yüksek puan işkolik olduğunuz anlamına gelmez. Başarı çabası hedeflere yönelik dürtüyle ilgilidir. İşkoliklik ise size zarar verdiğinde bile duramamakla ilgilidir.

Başarı çabası öz disiplinden de ayrılmalıdır. Başarı çabası ne kadar çok şey başarmak istediğinizle ilgilidir. Öz disiplin ise planladığınız şeye başlamayı ve onu tamamlamayı başarıp başaramadığınızla. Birçok insan çok hırslıdır, ama erteleme alışkanlığıyla boğuşur.

Yüksek ya da düşük puan ne anlama gelir?

Yüksek başarı çabası

Hırslı, hedef odaklı ve çok emek vermeye isteklisinizdir. Bu çoğu zaman eğitimde ve iş hayatında karşılığını verir ve başkaları sizi iş çıkaran biri olarak görür.

Madalyonun öbür yüzü, tatmin olmakta zorlanmanız, çıtayı yük haline gelecek kadar yükseğe koymanız ya da işin dinlenmeyi ve ilişkileri dışarıda bırakmasına izin vermeniz olabilir. "Yeterince iyi"nin ne zaman gerçekten yeterince iyi olduğunun farkında olmak sizi koruyabilir.

Düşük başarı çabası

Mükemmel olma konusunda güçlü bir ihtiyaç hissetmezsiniz ve gerekeni yapmakla yetinirsiniz. Bu size boş zaman, ilişkiler ve sizin için önemli olan başka şeyler için daha fazla alan bırakabilir.

Düşük puan tembel olduğunuz ya da yeteneğinizin eksik olduğu anlamına gelmez. Düşük puan alan pek çok kişi enerjisini sadece performans dışındaki şeylere harcar. Risk, başkalarının sizi hafife alması ya da ekstra çaba gerektiren fırsatları kaçırmanızdır.

Her iki tanım da tipik eğilimlerle ilgilidir; her durumda geçerli olan kurallar değildir.

Günlük hayatta

• İş yerinde: Yüksek puan alanlar çoğu zaman ek sorumluluk üstlenir ve daha hızlı yükselir, ama aşırı çalışma riski de taşır. Düşük puan alanlar çoğu zaman boş zamanlarını daha iyi korur.
• Okulda: Başarı çabası, bir sınavdan önce fazladan saatler harcamayı kolaylaştırır. O saatlerin gerçekten iyi kullanılıp kullanılmadığını ise öz disiplin belirler.
• İlişkilerde: Hırs farkları sürtüşme yaratabilir; örneğin partnerlerden biri her akşam çalışıyor, diğeri birlikte daha fazla zaman geçirmek istiyorsa.
• Boş zamanda: Yüksek puan alanlar hobilerini çoğu zaman hedefleri ve antrenman planları olan projelere dönüştürür. Düşük puan alanlar bir şeyleri daha çok sırf keyif için yapar.

Başarı çabası değişebilir mi?

Kişilik oldukça istikrarlıdır, ama sabit değildir. 2015 tarihli bir çalışmada araştırmacılar insanları 16 hafta boyunca izledi. Belirli bir Big Five özelliğini artırmak isteyenler, hem kendilerini tanımlama biçimlerinde hem de günlük davranışlarında o yönde değişme eğilimi gösterdi.

Araştırmacıların denediği yöntemlerden biri özellikle iyi işe yaradı: katılımcıları "eğer-o zaman" türünde somut planlar yapmaya yönlendirmek; örneğin "Eğer eve beşten önce gelirsem, o zaman yarım saat projeyle uğraşırım."

Daha hırslı olmak istiyorsanız, sizin için gerçekten anlam taşıyan hedefler seçmek ve onları somut adımlara bölmek çoğu zaman işe yarar. Çok yüksek puan alıyorsanız ve bunun sizi yıprattığını hissediyorsanız, yapmanız gereken tam tersi olabilir: sınır koymak, dinlenmeye öncelik vermek ve her şeyin mükemmel olması gerekmediğini kabullenmek.

İş hayatınızı tükenmişlik, uyku sorunları ya da çökkün ruh hali yaşayacağınız ölçüde dolduruyorsa, doktorunuzla ya da bir psikologla konuşmanız faydalı olabilir. Big Five puanı bir tanı değildir.

Sık sorulan sorular

Yüksek başarı çabası mükemmeliyetçilikle aynı şey midir?

Hayır. Başarı çabası hedeflere doğru sıkı çalışmakla ilgilidir. Mükemmeliyetçilik ise kusursuzluk talep etmeyi ve yetersiz kaldığınızda kendinize karşı sert olmayı içerir. İkisi bir arada görülebilir, ama birçok hırslı insan mükemmeliyetçi değildir.

Düşük puan tembel olmakla aynı şey midir?

Hayır. Bu alt boyut, ne kadar değerli ya da yetenekli olduğunuzu değil, öne çıkmaya ne kadar güçlü bir şekilde yöneldiğinizi ölçer. Düşük puan alan birçok kişi istikrarlı ve iyi çalışır, ama gerekenden fazlasını yapma ihtiyacı duymaz.

Hırs insanı daha mutlu eder mi?

Yukarıdaki araştırma, hırsın eğitim, iş statüsü ve gelirle bağlantılı olduğunu gösteriyor. Bu otomatik olarak daha iyi bir hayat anlamına gelmez. Örneğin işkoliklik daha kötü sağlıkla ve iş ile özel hayat arasında daha fazla çatışmayla bağlantılıdır.

Big Five testinde başarı çabası nasıl ölçülür?

Testimiz, her alt boyutun dört ifadeyle ölçüldüğü IPIP-NEO-120'ye dayanır. Başarı çabası için bu ifadeler sıkı çalışmak, sizden beklenenden fazlasını yapmak, sadece idare edecek kadar iş yapmak ve işinize az çaba ve zaman harcamakla ilgilidir. Puanı sizin eksiksiz bir tanımınız olarak değil, bir örüntünün işareti olarak okuyun.

Nerede olduğunuzu öğrenin

Başarı çabası, sorumluluğun altı alt boyutundan yalnızca biridir. Çok hırslı olup yine de düzenlilik ya da temkinlilikte düşük puan alabilirsiniz.

Big Five testini çözün ve 30 alt boyutun tamamıyla birlikte bütün profilinizi görün.

Kaynaklar

• Judge, T. A. & Kammeyer-Mueller, J. D. (2012). On the value of aiming high: The causes and consequences of ambition. Journal of Applied Psychology, 97(4), 758–775.
• Duckworth, A. L., Peterson, C., Matthews, M. D. & Kelly, D. R. (2007). Grit: Perseverance and passion for long-term goals. Journal of Personality and Social Psychology, 92(6), 1087–1101.
• Credé, M., Tynan, M. C. & Harms, P. D. (2017). Much ado about grit: A meta-analytic synthesis of the grit literature. Journal of Personality and Social Psychology, 113(3), 492–511.
• Clark, M. A., Michel, J. S., Zhdanova, L., Pui, S. Y. & Baltes, B. B. (2016). All work and no play? A meta-analytic examination of the correlates and outcomes of workaholism. Journal of Management, 42(7), 1836–1873.
• Hudson, N. W. & Fraley, R. C. (2015). Volitional personality trait change: Can people choose to change their personality traits? Journal of Personality and Social Psychology, 109(3), 490–507.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.