İş birliği: Bazı insanlar neden ne pahasına olursa olsun çatışmadan kaçınır?

Aile yemeğinde biri siyasetle ilgili bir laf ediyor. Masadakilerden biri hemen konuyu değiştiriyor. Bir başkası, katılmasa da sesini çıkarmıyor. Üçüncüsü ise öne eğiliyor; tartışmayı açıkça dört gözle bekliyor.

Bazı insanlar bir kavgayı göze almaktansa sinirini yutmayı tercih eder. Bazıları ise iyi bir tartışmanın havayı temizlediğini düşünür.

Çatışmaya neden bu kadar farklı tepki veriyoruz?

Yanıtın bir kısmı Big Five'ın iş birliği dediği şeyde yatıyor. İş birliği, uyumluluğun altı alt boyutundan biridir ve yüzleşmeden ne kadar güçlü biçimde kaçındığınızı, biriyle anlaşamadığınızda bağırma, hakaret etme ya da intikam alma olasılığınızın ne kadar düşük olduğunu anlatır.

İş birliği ne anlama gelir?

İsim kulağa ekip çalışmasıyla ilgiliymiş gibi gelebilir. Big Five'ta bu alt boyut esas olarak anlaşmazlığı ve başkalarına duyduğunuz öfkeyi nasıl yönettiğinizle ilgilidir. Orijinal NEO modelinde adı "uysallık"tır (compliance).

Yüksek puan alanlar çoğu zaman kendilerini şu tarifte tanır:

• Kavgadan hoşlanmazsınız ve ortalığı yatıştırmaya çalışırsınız.
• Kızgın olsanız bile nadiren sesinizi yükseltir ya da birine hakaret edersiniz.
• İnsanlara karşılık vermektense olayların üzerine gitmezsiniz.
• Bazen kendi isteklerinizden ödün vererek uzlaşmaya hazırsınızdır.

Düşük puan alanlar yüzleşmeden daha az rahatsız olur. Hararetli bir tartışmadan keyif alabilir, tam olarak ne düşündüklerini söyleyebilir ve istediklerini elde etmek için bastırabilirler.

Önemli olan öfkelenip öfkelenmediğiniz değil, biriyle çatıştığınızda o öfkeyle ne yaptığınızdır.

Herkes müzakereyi tercih eder, ama aynı ölçüde değil

William Graziano ve meslektaşları 263 öğrenciden beş tür ilişkide çatışmaları çözmenin farklı yollarını değerlendirmelerini istedi.

Uyumlulukta hem yüksek hem düşük puan alanlar, müzakerenin ve geri çekilmenin tehdit ya da baskı gibi güç taktiklerinden daha iyi seçenekler olduğunda hemfikirdi. Ancak uyumluluğu düşük olanlar güç taktiklerini, uyumluluğu yüksek olanlara göre daha iyi bir seçenek olarak değerlendirdi.

İkinci bir çalışmada araştırmacılar çatışma problemlerini birlikte çözmek zorunda olan çiftleri kameraya aldı. Uyumluluk, cinsiyet ve partnerin kim olduğuyla birlikte, çatışmaların nasıl seyrettiğiyle ilişkiliydi.

Uyumluluk gündelik çatışmaları biçimlendirir

Lauri Jensen-Campbell ve William Graziano, gençleri günlük hayattaki gerçek çatışmalar hakkında iki hafta boyunca tuttukları günlükler aracılığıyla izledi.

Big Five özellikleri arasında insanların çatışmaya nasıl tepki verdiğiyle en yakından ilişkili olan uyumluluktu. Çatışmalarda yıkıcı taktikler kullananlar, onları tanıyan öğretmenler tarafından daha az uyumlu ve dengeli olarak değerlendirildi.

Okul çocuklarıyla yapılan daha sonraki bir çalışma aynı örüntüyü buldu. Gözlemcilere göre uyumluluğu yüksek çocuk çiftleri daha uyumlu ve yapıcı çatışmalar yaşıyordu.

Saldırganlığa kısa devre

Bazı insanlar kışkırtıldıklarında bile neden patlamaz?

Brian Meier, Michael Robinson ve Benjamin Wilkowski katılımcıları saldırganlıkla ilişkili ipuçlarına maruz bıraktı. Şiddet içerikli medya gibi bu tür ipuçları hem düşmanca düşünceleri hem de saldırgan davranışları artırabilir.

Burada da öyle oldu, ama yalnızca uyumluluğu düşük olanlarda. İkinci bir çalışmada saldırganlıkla ilişkili ipuçları, en uyumlu katılımcılarda bunun yerine toplum yanlısı düşünceleri harekete geçirdi.

Araştırmacılar uyumlu insanların otomatik olarak daha dostça düşüncelere uzanarak kışkırtmadan saldırganlığa giden yolu "kısa devre" yaptırabileceğini öne sürdü. Çalışma iş birliği alt boyutunu özel olarak değil, uyumluluğu bir bütün olarak ölçtü; ama bu alt boyuta çok iyi uyan bir mekanizmayı tarif ediyor.

İyi insanlar sonuncu mu olur?

Yaygın bir inanca göre çatışmadan kaçınan insanlar iş hayatında kaybeder.

Timothy Judge, Beth Livingston ve Charlice Hurst dört çalışmada daha uyumlu insanların daha az kazandığını ve bu bağlantının erkeklerde kadınlardan daha olumsuz olduğunu buldu. İş birliği alt boyutunu değil, uyumluluğu bir bütün olarak ölçtüler. Bir deney, uyumlu erkeklerin, erkeklerin nasıl davranması "gerektiğine" dair beklentileri bozdukları için tepkiyle karşılaşabileceğini düşündürüyor.

Ama uyumsuz olmak da güce giden bir kestirme değildir. Hakkında yazdığımız uzun soluklu bir çalışma, uyumsuz insanların kurumlarda başkalarından daha fazla yükselmediğini buldu. Daha fazlası için: Uyumsuz insanların iş yerinde güç kazanma olasılığı daha mı yüksek?

İş birliği, düşük öfkeyle aynı şey değildir

İş birliğini duygusal dengesizliğin bir alt boyutu olan öfkeyle karıştırmak kolaydır.

Öfke, ne kadar kolay sinirlenip hiddetlendiğinizle ilgilidir. İş birliği ise buna göre nasıl davrandığınızla ilgilidir. Çabuk sinirlenip yine de dilinizi tutabilirsiniz. Nadiren öfkelenip, sizin için önemli olduğunda soğuk ve sert bir yüzleşmeci de olabilirsiniz.

İş birliği, girişkenlikten de farklıdır. Girişkenlik liderliği üstlenmek ve sesinizi duyurmakla ilgilidir. Kimseye bağırmadan ya da hakaret etmeden duruşunuzu sağlam biçimde koruyabilirsiniz. Hem girişkenlikte hem iş birliğinde yüksek puan alan birçok kişi, tam da saldırmadan ne düşündüklerini söyledikleri için çatışmaları iyi yönetir.

Yüksek ya da düşük puan ne anlama gelir?

Yüksek iş birliği

Çatışmadan kaçınırsınız ve ortalığı yatıştırmakta iyisinizdir. İnsanlar sizinle çalışmayı ve yaşamayı keyifli bulur; nadiren gereksiz bir drama yaratırsınız.

Risk, girilmesi gereken çatışmalardan kaçınmanız, fazla şey yutmanız ve kararları başkalarına bırakmanızdır. Zamanla dile getirilmeyen anlaşmazlıklar büyüyebilir.

Düşük iş birliği

Yüzleşmekten rahatsız olmazsınız ve ne düşündüğünüzü söylersiniz. Bir şeye itiraz edilmesi gerektiğinde ve kendinizi savunmak zorunda olduğunuz pazarlıklarda bu değerli olabilir.

Risk, çatışmaların gereğinden fazla tırmanması ve ilişkilerin zarar görmesidir. Graziano'nun araştırmasında uyumluluğu düşük olanlar bile müzakereyi güç taktiklerinden daha iyi bir seçenek olarak değerlendirdi.

Her iki tanım da tipik eğilimlerle ilgilidir; her durumda geçerli kurallar değildir.

Günlük yaşamda

• İş yerinde: Yüksek puan alanlar iyi çalışma ortamları yaratır, ama sorunları erkenden dile getirmeyi öğrenmeleri gerekebilir. Düşük puan alanlar önemli değişikliklere öncülük edebilir, ama nasıl algılandıklarının farkında olmalıdır.
• İlişkilerde: İkisinin de çatışmadan kaçındığı çiftler birçok dile getirilmemiş sorunla baş başa kalabilir. İkisinin de yüzleşmeci olduğu çiftler sık sık tartışabilir. Önemli olan çoğu zaman çatışmaların çıkıp çıkmadığı değil, nasıl çözüldüğüdür.
• Ailede: Yüksek puan alanlar çoğu zaman arabulucu olur. Bu değerli olabilir, ama barışı koruma sorumluluğunu hep siz taşıyorsanız yorucu da olabilir.
• İnternette: Yorum bölümleri yüzleşmeyi ödüllendirir. Düşük puan alanlar kendilerini kolayca tartışmalara kaptırabilir, yüksek puan alanlar ise çoğu zaman uzak durur.

İş birliği değişebilir mi?

Kişilik oldukça istikrarlıdır, ama çatışmaları nasıl yönettiğiniz öğrenilebilir. Brent Roberts ve meslektaşlarının 92 örneklemi kapsayan büyük meta-analizi, uyumluluğun ortalama düzeylerinin yalnızca ileri yaşta değiştiğini buldu; bu yüzden birkaç yıl içinde kendiliğinden değişmesini beklememelisiniz.

İyi haber şu ki çatışma davranışı yalnızca bir özellik değil, bir beceridir. Puanınız ne olursa olsun işe yarayan bazı şeyler:

• Konuyu kişiden ayırın: Birinin kim olduğunu değil, ne yapıldığını eleştirin.
• Pişman olacağınız bir şey söylemek üzere olduğunuzu fark ettiğinizde ara verin.
• Çatışmadan kaçınıyorsanız, küçük anlaşmazlıkları büyümeden erkenden dile getirmeyi deneyin.
• Yüzleşmeciyseniz, tartışmayı kazanmanın ilişkiye mal olduğu bedele değip değmediğini kendinize sorun.

Sık sorulan sorular

Çatışmadan kaçınmak sağlıksız mıdır?

Her zaman değil. Birçok çatışma girmeye değmez. Ama sizin için önemli olan şeyleri düzenli olarak yutuyorsanız hayal kırıklığı birikebilir. Amaç tüm çatışmalardan kaçınmak değil, girdiğiniz çatışmaları seçmektir.

Düşük iş birliği saldırgan olduğum anlamına mı gelir?

Hayır. Düşük puan alanlar yüzleşmeye daha istekli ve geri adım atmaya daha az isteklidir, ama bu şiddetle ya da bir saldırganlık sorunuyla aynı şey değildir. Öfke sizi pişman olduğunuz durumlara sürüklüyorsa bir doktor ya da psikologla konuşmak faydalı olabilir.

Hem nazik hem de dolaysız olabilir miyim?

Evet. Dolaysızlık ne düşündüğünüzü söylemekle ilgilidir; düşük iş birliği ise saldırmak, hakaret etmek ya da misilleme yapmakla ilgilidir. Net olup yine de saygılı kalabilirsiniz.

Big Five testinde iş birliği nasıl ölçülür?

Testimiz, her alt boyutun dört ifadeyle ölçüldüğü IPIP-NEO-120'ye dayanır. İş birliği için dört ifadenin hepsi ters puanlanır: iyi bir kavgayı sevmek, insanlara bağırmak, insanlara hakaret etmek ve size yapılanı karşılıksız bırakmamakla ilgilidir. Puanı sizin eksiksiz bir tarifiniz olarak değil, bir örüntünün işareti olarak okuyun.

Nerede olduğunuzu öğrenin

İş birliği, uyumluluğun altı alt boyutundan yalnızca biridir. Çatışmadan kaçınıp yine de güven ya da özgecilik alt boyutlarında düşük puan alabilirsiniz.

Big Five testini çözün ve 30 alt boyutun tamamıyla birlikte bütün profilinizi görün.

Kaynaklar

• Graziano, W. G., Jensen-Campbell, L. A. & Hair, E. C. (1996). Perceiving interpersonal conflict and reacting to it: The case for agreeableness. Journal of Personality and Social Psychology, 70(4), 820–835.
• Jensen-Campbell, L. A. & Graziano, W. G. (2001). Agreeableness as a moderator of interpersonal conflict. Journal of Personality, 69(2), 323–362.
• Jensen-Campbell, L. A., Gleason, K. A., Adams, R. & Malcolm, K. T. (2003). Interpersonal conflict, agreeableness, and personality development. Journal of Personality, 71(6), 1059–1086.
• Meier, B. P., Robinson, M. D. & Wilkowski, B. M. (2006). Turning the other cheek: Agreeableness and the regulation of aggression-related primes. Psychological Science, 17(2), 136–142.
• Judge, T. A., Livingston, B. A. & Hurst, C. (2012). Do nice guys—and gals—really finish last? The joint effects of sex and agreeableness on income. Journal of Personality and Social Psychology, 102(2), 390–407.
• Roberts, B. W., Walton, K. E. & Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.