Neşelilik: Bazı insanlar neden düpedüz daha mutludur?

Yağmur yağıyor, tren gecikmiş ve toplantı uzamış. İş arkadaşınız güler geçer, durum hakkında komik bir şey bulup söyler ve öğle yemeğine kadar keyfi yerine gelir.

Siz de mutsuz değilsiniz. Sadece aynı hafifliği hissetmiyorsunuz ve bazen bunu nasıl yaptığını merak ediyorsunuz.

Neden bazı insanlar içlerinde hazır bir iyi ruh hâli taşıyor gibi görünürken, diğerleri sevinci daha sessizce ya da daha seyrek yaşar?

Açıklamanın bir kısmı, psikologların neşelilik dediği şeyde yatıyor. Beş Faktör modelinde bu, dışadönüklüğün altı alt boyutundan biridir. Bu alt boyut sevinç, coşku ve keyif gibi olumlu duyguları ne sıklıkla yaşadığınızı ve onları ne kadar kolay gösterdiğinizi tanımlar.

Neşelilik ne anlama gelir?

Kişilik psikolojisinde neşelilik olumlu duygularla ilgilidir: onları ne sıklıkla ve ne kadar güçlü hissettiğiniz ve dünyaya bakışınızı ne kadar renklendirdikleri. Bazı ölçeklerde aynı alt boyuta olumlu duygular denir.

Yüksek puan alanlar çoğu zaman kendilerini şunlarda tanır:

• Neşe saçarsınız ve başkaları bunu fark eder.
• Çoğu zaman sıradan durumlarda bile çok eğlenirsiniz.
• Kusursuz olmasa bile hayatı seversiniz.
• Olayların iyi yönlerini görme eğilimindesinizdir.
• Kolayca güler ve çabucak coşarsınız.

Düşük puan alanlar olumlu duyguları daha seyrek ya da daha az yoğun yaşar. Bu, mutsuz ya da depresif oldukları anlamına gelmez. Çoğu halinden memnun ve hoşnuttur, sadece daha sakin ve daha alçak sesli bir şekilde.

Önemli olan hayatınızın iyi olup olmadığı değil, sevinç ve coşkunun ne sıklıkla yüzeye çıktığıdır.

Mutluluğun ne kadarı kişiliktir?

Araştırmacılar uzun süredir iyi oluşumuzun ne kadarının kişilikle açıklanabileceğini soruyor.

2008 tarihli kapsamlı bir derleme, önceki çalışmaların bu bağlantıyı hafife aldığını, bunun kısmen de birbirinden çok farklı ölçümleri bir araya koymalarından kaynaklandığını buldu. Araştırmacılar kişilik ve iyi oluş ölçümlerini daha dikkatli eşleştirdiğinde, kişilik insanlar arasındaki iyi oluş farklarının yüzde 39'una kadarını, ölçüm hatası için düzeltme yapıldığında ise yüzde 63'e kadarını açıklayabildi.

330.000'den fazla katılımcıyla yapılan 2020 tarihli daha büyük bir meta-analiz, iyi oluş için en önemli özelliklerin duygusal dengesizlik, dışadönüklük ve sorumluluk olduğunu doğruladı. Ayrıca tek tek alt boyutların iyi oluşu geniş özelliklerden yaklaşık yüzde 20 daha iyi yordadığını buldu. Bu, neşeliliğe ayrıca bakmanın mantıklı olmasının nedenlerinden biri.

Yine de bir nüans var. 2000 tarihli bir çalışma, insanlar ruh hâllerini genel olarak tanımladığında dışadönüklük ile hoş duygular arasındaki bağlantının orta ile güçlü arasında olduğunu, ama ruh hâli günlük hayatta an be an ölçüldüğünde daha zayıf olduğunu buldu. Genellikle ne kadar mutlu olduğumuzu söylememiz ile her an nasıl hissettiğimiz tam olarak aynı şey değildir.

Mutluluk genlerde mi?

Kişilik bu kadar önemliyse, mutluluk kalıtsal mı?

2015 tarihli bir meta-analiz 30 ikiz ve aile çalışmasını gözden geçirdi. Tahminler yüzde 0 ile 64 arasında büyük farklılık gösteriyordu. Çalışmalar birleştirildiğinde, insanlar arasındaki iyi oluş farklarının yaklaşık yüzde 36'sı genlere bağlanabiliyordu. Yaşam doyumu için bu oran yüzde 32'ydi.

Bu, genlerin gerçek bir rol oynadığı, ama farklılıkların büyük kısmının başka şeylerden kaynaklandığı anlamına gelir: yaşam koşulları, ilişkiler, sağlık ve yaptığımız seçimler. Neşelilik kısmen mizacın bir armağanı olabilir, ama değişmez bir kader değildir.

Mutlu insanlar çoğu zaman başarılı olur, sadece tersi değil

Genellikle başarının insanları mutlu ettiğini varsayarız. Araştırmalar okun diğer yönü de gösterdiğini düşündürüyor.

2005 tarihli kapsamlı bir derleme kesitsel, boylamsal ve deneysel çalışmaları birleştirdi. Mutlu insanlar evlilik, arkadaşlık, gelir, iş performansı ve sağlık dahil pek çok alanda daha başarılıydı. Önemli olan, mutluluğun çoğu zaman başarılardan önce gelmesiydi ve yazarlar olumlu duyguların bu başarılara yol açmaya yardımcı olabileceğini savundu.

Çalışma özel olarak neşelilik alt boyutuyla değil, genel olarak mutluluk ve olumlu duygularla ilgiliydi. Ama sık sık sevinç hisseden insanların iyi ruh hâlinin ötesine geçen bir avantajı olabileceğini düşündürüyor.

Neşelilik, depresyonun yokluğuyla aynı şey değildir

Bu önemli bir ayrımdır.

Big Five'ta olumlu duygular dışadönüklüğe, kaygı, üzüntü ve öfke gibi olumsuz duygular ise duygusal dengesizliğe aittir. Bu, neşelilikte düşük puanın depresyonda yüksek puanla aynı şey olmadığı anlamına gelir.

Nadiren moraliniz bozuk olup yine de kendinizi pek coşkulu hissetmeyebilirsiniz. Ve düşük ruh hâline yatkın olup yine de güzel anlarda gülebilir ve derin bir sevinç duyabilirsiniz.

Neşelilik, işlerin iyi gideceğini beklemek anlamındaki dar anlamıyla iyimserlikle de aynı şey değildir. İyimserlik gelecekle ilgili beklentilerle ilgiliyken, neşelilik esas olarak şu anda hissettiğiniz duygularla ilgilidir.

Big Five puanı bir tanı değildir. Uzun süredir kendinizi çökkün ya da boşlukta hissediyorsanız, eskiden keyif aldığınız şeylere ilginizi kaybettiyseniz ya da düşük ruh hâli günlük hayatınızı kısıtlıyorsa, doktorunuzla ya da bir psikologla konuşun. İntihar düşünceleriniz varsa hemen yardım alın.

Yüksek ya da düşük puan ne anlama gelir?

Yüksek neşelilik

Sık sık sevinç ve coşku hisseder ve bunu gösterirsiniz. Başkaları iyi ruh hâlinizi çoğu zaman bulaşıcı bulur ve bir grubun havasını yükseltebilirsiniz.

Madalyonun öbür yüzü, ciddiye alınması gereken sorunları küçümsemeniz ya da başkalarının zor bir dönemden geçtiklerinde onları anlamadığınızı hissetmesi olabilir.

Düşük neşelilik

Olumlu duyguları daha sessizce ya da daha seyrek yaşarsınız. Coşkuyla patlama olasılığınız daha düşüktür ve ciddi ya da sakin biri gibi görünebilirsiniz.

Bu, mutsuz olduğunuz anlamına gelmez. Düşük puan alanların çoğu halinden memnun ve düşünceli insanlardır ve çoğu zaman gerçekçi ve istikrarlı oldukları için değer görürler.

Her iki tanım da her durumda geçerli kurallar değil, tipik eğilimlerdir.

Günlük hayatta

• İşte: Yüksek puan alanlar çoğu zaman ekibe enerji katar ve başkalarını motive etmede iyi olabilir. Düşük puan alanlar çoğu zaman ölçülü ve gerçekçi bir bakış açısı sunar; bu da karar verilmesi gerektiğinde değerlidir.
• İlişkilerde: Neşeliliği yüksek bir partner, diğeri üzgünken onu neşelendirmek isteyebilir. Bazen işin iyi tarafına bakmaktansa dinlemek daha çok işe yarar.
• Sosyal hayatta: Yüksek puan alanlar çoğu zaman iyi bir arkadaş olarak görülür. Düşük puan alanlar, başkalarının sakinliklerini sıkılmışlık ya da mutsuzluk sandığını fark edebilir.
• Zor zamanlarda: Olumlu duygular bir tampon olabilir, ama kimse her zaman neşeli değildir. Kendinize üzülme izni vermek de sağlıklıdır.

Neşelilik değişebilir mi?

Kişilik oldukça istikrarlıdır, ama olumlu duygular etkilenebilir.

2009 tarihli bir meta-analiz, 4.266 katılımcıyla yapılan 51 pozitif psikoloji müdahalesini inceledi. Bunlar olumlu duyguları, davranışları ya da düşünceleri geliştirmeyi amaçlayan etkinliklerdi. Ortalamada iyi oluşu artırdılar ve depresif belirtileri azalttılar.

2017 tarihli kapsamlı bir derleme, terapi ve diğer müdahaleler yoluyla kişilik değişimi üzerine 207 çalışmayı bir araya getirdi. En çok duygusal denge değişti, ardından dışadönüklük geldi.

Yetişkinlerle yapılan kapsamlı bir uzun soluklu çalışmada, testimizin alt boyutlarının örnek aldığı ölçekle ölçülen olumlu duygular kavisli bir seyir izledi ve 60 yaş civarında zirveye ulaştı.

Günlük hayatınızda daha fazla sevinç istiyorsanız deneyebileceğiniz şeyler şunlar:

• Sevdiğiniz insanlarla vakit geçirin. Günlük hayat üzerine yapılan çalışmalar, topluluk sevgisi yazımızda anlatıldığı gibi, sosyal davranmanın çoğu insanın ruh hâlini yükselttiğini düşündürüyor.
• Küçük olsalar bile güzel anları fark edin ve tadını çıkarın.
• Önceden canınız istemese bile eskiden keyif aldığınız şeyleri yapın.
• Sakin bir ruh hâlinin düzeltilmesi gereken bir sorun olmadığını unutmayın.

Sık sorulan sorular

Neşeli insanlar her zaman mutlu mudur?

Hayır. Neşelilik olumlu duyguları ne sıklıkla yaşadığınızla ilgilidir, olumsuz duygulardan kaçınıp kaçınmadığınızla değil. Neşeli insanlar da üzüntü, endişe ve öfke hisseder.

Düşük neşelilik depresyon belirtisi midir?

Tek başına değil. Düşük puan alan pek çok kişi halinden memnun ve iyidir. Ama sevinç eksikliğine kalıcı bir moral bozukluğu, boşluk hissi ya da ilgi kaybı eşlik ediyorsa, bir doktorla ya da psikologla konuşmanız faydalı olabilir.

Hem içedönük hem neşeli olabilir miyim?

Evet. Sakin akşamları ve küçük grupları tercih edip yine de çok sevinç duyabilirsiniz. Dışadönüklüğün altı alt boyutu her zaman birlikte gitmez.

Big Five testinde neşelilik nasıl ölçülür?

Testimiz IPIP-NEO-120'ye dayanır; her alt boyut dört ifadeyle ölçülür. Neşelilik için ifadeler neşe saçmak, çok eğlenmek, hayatı sevmek ve hayatın iyi yönlerini görmekle ilgilidir. Puanı sizin tam bir tanımınız olarak değil, bir örüntünün işareti olarak okuyun.

Puanınızı öğrenin

Neşelilik, dışadönüklüğün altı alt boyutundan yalnızca biridir. Çok sevinç duyup yine de sakin akşamları tercih edebilir ya da duygusal olarak daha sakin olup yine de partilere bayılabilirsiniz.

Big Five testini çözün ve 30 alt boyutun tamamıyla bütün profilinizi görün.

Kaynaklar

• Steel, P., Schmidt, J. & Shultz, J. (2008). Refining the relationship between personality and subjective well-being. Psychological Bulletin, 134(1), 138–161.
• Anglim, J., Horwood, S., Smillie, L. D., Marrero, R. J. & Wood, J. K. (2020). Predicting psychological and subjective well-being from personality: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 146(4), 279–323.
• Lucas, R. E. & Fujita, F. (2000). Factors influencing the relation between extraversion and pleasant affect. Journal of Personality and Social Psychology, 79(6), 1039–1056.
• Bartels, M. (2015). Genetics of wellbeing and its components satisfaction with life, happiness, and quality of life: A review and meta-analysis of heritability studies. Behavior Genetics, 45(2), 137–156.
• Lyubomirsky, S., King, L. & Diener, E. (2005). The benefits of frequent positive affect: Does happiness lead to success? Psychological Bulletin, 131(6), 803–855.
• Sin, N. L. & Lyubomirsky, S. (2009). Enhancing well-being and alleviating depressive symptoms with positive psychology interventions: A practice-friendly meta-analysis. Journal of Clinical Psychology, 65(5), 467–487.
• Roberts, B. W. et al. (2017). A systematic review of personality trait change through intervention. Psychological Bulletin, 143(2), 117–141.
• Terracciano, A., McCrae, R. R., Brant, L. J. & Costa, P. T. (2005). Hierarchical linear modeling analyses of the NEO-PI-R scales in the Baltimore Longitudinal Study of Aging. Psychology and Aging, 20(3), 493–506.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.