Altruizm: czy pomaganie innym daje więcej szczęścia?

Przyjaciel się przeprowadza i prosi o pomoc w sobotę. Jedna osoba od razu się zgadza i naprawdę się na to cieszy. Druga też się zgadza, ale czuje, jak weekend przecieka jej przez palce.

Trzecia znajduje wymówkę.

Pomaganie innym często przedstawia się jako drogę do dobrego życia. Ale czy to prawda w przypadku każdego? I czy można pomagać tak dużo, że zaczyna to kosztować Ciebie?

W modelu Wielkiej Piątki skłonność do czerpania prawdziwej satysfakcji z pomagania innym nazywa się altruizmem. To jeden z sześciu aspektów ugodowości, który opisuje, jak chętnie poświęcasz swój czas i energię innym ludziom.

Co oznacza altruizm?

W filozofii altruizm oznacza czasem działanie wyłącznie dla dobra innych, bez żadnej korzyści dla siebie. W psychologii osobowości znaczenie jest bardziej praktyczne: chodzi o to, jak bardzo lubisz pomagać i jak wysoko stawiasz pomaganie na liście priorytetów.

Osoby z wysokim wynikiem często rozpoznają się w tych opisach:

• Lubisz pomagać innym i robisz to bez proszenia.
• Zauważasz, kiedy ktoś w Twoim otoczeniu ma trudności.
• Znajdujesz czas dla innych, nawet gdy masz dużo na głowie.
• Pomaganie jest dla Ciebie źródłem sensu, a nie poświęceniem.

Osoby z niskim wynikiem częściej odbierają prośby o pomoc jako narzucanie się. Nie znaczy to, że nigdy nie pomagają, ale robią to rzadziej i mają z tego mniej satysfakcji.

Kluczowe nie jest to, czy pomagasz, ale to, czy pomaganie dodaje Ci energii, czy ją odbiera.

Wydawanie pieniędzy na innych może zwiększać szczęście

W 2008 roku Elizabeth Dunn, Lara Aknin i Michael Norton opublikowali w czasopiśmie Science krótkie, ale szeroko dyskutowane badanie.

Okazało się, że osoby, które przeznaczały większą część dochodu na innych, były szczęśliwsze, zarówno w reprezentatywnym badaniu ogólnokrajowym, jak i w badaniu terenowym z udziałem osób, które otrzymały niespodziewaną premię. W eksperymencie uczestnicy, którym losowo polecono wydać pieniądze na kogoś innego, stawali się szczęśliwsi niż ci, którzy mieli je wydać na siebie.

Ale efekt jest mniejszy, niż początkowo sądzono

Wiele wczesnych badań nad hojnością było małych. Dlatego w 2020 roku ta sama grupa badawcza przeprowadziła duże, wstępnie zarejestrowane replikacje.

W pierwszym eksperymencie, z udziałem 712 studentów, osoby, które kupiły coś dla potrzebującego nieznajomego, deklarowały więcej szczęścia niż te, które kupiły coś dla siebie. W drugim, z udziałem 1950 dorosłych, którzy jedynie przypominali sobie sytuację, gdy wydali pieniądze na kogoś innego, różnicy nie było. W trzecim, z ponad 5000 uczestników i bardziej angażującym zadaniem, efekt pojawił się ponownie, ale był niewielki.

Wniosek był taki, że wydawanie pieniędzy na innych rzeczywiście sprzyja szczęściu, ale siła tego efektu zależy od sposobu pomiaru. Pomaganie nie jest magiczną pigułką szczęścia, ale zwykle działa we właściwym kierunku.

Liczy się to, dlaczego pomagasz

Netta Weinstein i Richard Ryan sprawdzili, czy powód, dla którego pomagamy, ma znaczenie.

W czterech badaniach, w tym w badaniu dzienniczkowym i eksperymentach, stwierdzili, że pomaganie z własnej woli, bo się tego chce, przynosiło korzyści zarówno pomagającemu, jak i osobie, której pomagano. Pomaganie pod presją lub z poczucia obowiązku nie dawało takich samych korzyści.

Pasuje to do opisu aspektu altruizmu: osoby z wysokim wynikiem traktują pomaganie jako formę samorealizacji, a nie obowiązek.

Nadmierne pomaganie ma swoją cenę

Nie każde pomaganie wychodzi pomagającemu na dobre.

Mark Bolino i William Turnley przebadali 98 par. Pracownicy, którzy według relacji partnera często wykazywali dodatkową inicjatywę w pracy, doświadczali większego przeciążenia obowiązkami, większego stresu zawodowego i większego konfliktu między pracą a rodziną. Związek z konfliktem praca–rodzina był silniejszy u kobiet niż u mężczyzn.

Badanie mierzyło dodatkowy wysiłek w pracy, a nie sam aspekt altruizmu, ale ilustruje mechanizm znany wielu osobom z wysokim wynikiem: jeśli zawsze mówisz „tak”, Twoje własne potrzeby mogą trafić na koniec kolejki.

Altruizm to nie to samo co współczucie

Altruizm i współczucie to bliscy sąsiedzi, ale nie to samo.

Współczucie dotyczy tego, co czujesz, gdy widzisz cierpienie innych. Altruizm dotyczy tego, co robisz, i tego, czy daje Ci to satysfakcję. Możesz być głęboko poruszony cudzym bólem, a mimo to mieć trudność z działaniem. Możesz też być praktycznym pomocnikiem, który załatwia sprawy bez szczególnej sentymentalności.

Altruizm różni się również od przyjazności, aspektu ekstrawersji. Przyjazność dotyczy ciepła i łatwości nawiązywania kontaktu. Możesz być osobą powściągliwą i cichą, a mimo to pierwszą oferować pomoc, gdy ktoś jej potrzebuje.

Co oznacza wysoki lub niski wynik?

Wysoki altruizm

Znajdujesz sens w pomaganiu innym i często to do Ciebie ludzie zwracają się o pomoc. Współpracownicy, przyjaciele i rodzina cenią Twoją gotowość do wsparcia.

Ryzyko polega na tym, że zbyt często mówisz „tak” i że Twoje własne potrzeby czy granice gdzieś się gubią. Niektórym osobom z wysokim wynikiem trudno jest samym przyjąć pomoc.

Niski altruizm

Ostrożniej gospodarujesz swoim czasem i energią i nie czujesz się zobowiązany do rozwiązywania cudzych problemów. Dzięki temu łatwiej Ci stawiać granice i skupiać się na własnych celach.

Nie znaczy to, że jesteś samolubny czy zimny. Wiele osób z niskim wynikiem pomaga, gdy naprawdę się liczy, ale nie szuka okazji do pomagania w taki sam sposób.

Oba opisy dotyczą typowych skłonności, a nie reguł, które obowiązują w każdej sytuacji.

W codziennym życiu

• W pracy: Osoby z wysokim wynikiem często biorą na siebie dodatkowe zadania, pomagają nowym współpracownikom i spajają zespół. Zadbaj o to, by ten wysiłek był zauważany i nie wypierał Twoich podstawowych obowiązków.
• W związku: Altruizm może być wielką zaletą, ale związek, w którym jedna osoba zawsze daje, a druga zawsze bierze, może stracić równowagę.
• Wśród przyjaciół: Osoby z wysokim wynikiem to te, które pomagają przy przeprowadzce i opiece nad dziećmi. Osoby z niskim wynikiem mogą wnosić coś innego, na przykład radę, szczerość albo praktyczne rozwiązania.
• Wolontariat: Wiele osób z wysokim wynikiem dobrze odnajduje się w wolontariacie. Wybierz coś, co naprawdę chcesz robić, bo pomaganie z obowiązku mniej daje w zamian.

Czy altruizm może się zmienić?

Istnieją dowody na to, że motywację do pomagania można wzmocnić.

Helen Weng i współpracownicy przeprowadzili z udziałem zdrowych dorosłych krótki trening współczucia. Po nim uczestnicy oddawali więcej własnych pieniędzy, by pomóc ofierze, którą spotkali w grze ekonomicznej, czyli w sytuacji niezwiązanej z samym treningiem.

Jeśli masz wysoki wynik i czujesz się wyczerpany, celem może być raczej pomaganie w bardziej zrównoważony sposób:

• Pomagaj, bo chcesz, a nie dlatego, że czujesz, że musisz. Badania sugerują, że właśnie wtedy pomaganie służy obu stronom.
• Ćwicz mówienie „tym razem nie” bez długich tłumaczeń.
• Stawiaj na takie formy pomagania, które dodają Ci energii.
• Pozwól też innym pomagać Tobie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy ktokolwiek jest naprawdę altruistą?

To stare pytanie filozoficzne. Psychologię osobowości mniej interesuje, czy pomaganie jest „czyste”, a bardziej to, jak bardzo ludzie je lubią i jak wysoko je stawiają. To, że dobrze się czujesz, gdy pomagasz, nie sprawia, że pomoc jest mniej prawdziwa.

Czy niski altruizm oznacza, że jestem samolubny?

Nie. Niski wynik oznacza, że pomaganie daje Ci mniej satysfakcji i że bardziej chronisz swój czas. Wiele osób z niskim wynikiem jest uczciwych, lojalnych i pomocnych, gdy naprawdę się liczy.

Czy można być zbyt altruistycznym?

Tak, w tym sensie, że pomaganie może odbywać się kosztem Twojego zdrowia, pracy lub relacji. Jeśli stale czujesz się wyczerpany albo wykorzystywany, może to być sygnał, że potrzebujesz wyraźniejszych granic.

Jak mierzy się altruizm w teście Wielkiej Piątki?

Nasz test opiera się na IPIP-NEO-120, w którym każdy aspekt mierzą cztery stwierdzenia. W przypadku altruizmu dotyczą one tego, czy uwielbiasz pomagać innym i troszczysz się o innych, a także (punktowane odwrotnie) tego, czy uczucia innych są Ci obojętne i czy nie poświęcasz innym czasu. Traktuj wynik jako wskazówkę co do pewnego wzorca, a nie pełny opis Twojej osoby.

Sprawdź swój wynik

Altruizm to tylko jeden z sześciu aspektów ugodowości. Możesz być bardzo pomocny, a mimo to mieć niski wynik w zaufaniu lub skromności.

Zrób test Wielkiej Piątki i zobacz cały swój profil ze wszystkimi 30 aspektami.

Źródła

• Dunn, E. W., Aknin, L. B. i Norton, M. I. (2008). Spending money on others promotes happiness. Science, 319(5870), 1687–1688.
• Aknin, L. B., Dunn, E. W., Proulx, J., Lok, I. i Norton, M. I. (2020). Does spending money on others promote happiness? A registered replication report. Journal of Personality and Social Psychology, 119(2), e15–e26.
• Weinstein, N. i Ryan, R. M. (2010). When helping helps: Autonomous motivation for prosocial behavior and its influence on well-being for the helper and recipient. Journal of Personality and Social Psychology, 98(2), 222–244.
• Bolino, M. C. i Turnley, W. H. (2005). The personal costs of citizenship behavior: The relationship between individual initiative and role overload, job stress, and work-family conflict. Journal of Applied Psychology, 90(4), 740–748.
• Weng, H. Y. i in. (2013). Compassion training alters altruism and neural responses to suffering. Psychological Science, 24(7), 1171–1180.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.