Thân thiện: vì sao có người kết bạn dễ dàng đến vậy?

Bạn bắt đầu một công việc mới. Đến thứ Sáu, một đồng nghiệp mới đã nhớ tên tất cả mọi người, đã ăn trưa với nửa phòng ban và còn được mời dự một bữa tiệc sinh nhật.

Còn bạn thì chủ yếu mới chào hỏi nhau ngoài hành lang. Bạn thấy mọi người cũng dễ mến. Chỉ là bạn chưa thực sự để ai lại gần.

Vì sao có người dường như biến người lạ thành bạn gần như không cần cố gắng, còn người khác lại giữ khoảng cách lịch sự suốt nhiều tháng?

Một phần câu trả lời nằm ở điều mà các nhà tâm lý học gọi là tính thân thiện. Trong mô hình Big Five, đây là một trong sáu khía cạnh của Hướng ngoại. Khía cạnh này mô tả mức độ nồng ấm khi bạn gặp gỡ người khác, và bạn để họ lại gần nhanh đến đâu.

Thân thiện là gì?

Trong lời ăn tiếng nói hằng ngày, "thân thiện" thường có nghĩa là lịch sự hay tử tế. Trong tâm lý học tính cách, nghĩa của từ này hẹp hơn: công khai thể hiện rằng bạn quý mến mọi người, và thấy việc gắn bó gần gũi với họ là điều tự nhiên. Trong các bảng hỏi cũ hơn, khía cạnh này thường được gọi là sự nồng ấm (warmth).

Người có điểm cao thường thấy mình trong những điều sau:

• Bạn dễ dàng kết bạn.
• Bạn cảm thấy thoải mái khi ở giữa mọi người, kể cả những người vừa mới gặp.
• Bạn công khai thể hiện khi quý mến ai đó.
• Bạn để những người mới quen lại gần khá nhanh.
• Mọi người thường mô tả bạn là người ấm áp hoặc dễ gần.

Điểm thấp không có nghĩa là bạn lạnh lùng, thù địch hay thiếu tử tế. Nó chủ yếu có nghĩa là bạn dè dặt hơn với những người chưa quen biết nhiều, và cần nhiều thời gian hơn để xây dựng sự gần gũi.

Điều cốt lõi không phải là bạn tử tế đến đâu, mà là bạn sẵn lòng chủ động tìm đến và để người khác bước vào cuộc sống của mình đến mức nào.

Khoảng cách thiện cảm: người khác quý bạn hơn bạn nghĩ

Một lý do khiến nhiều người trong chúng ta dè dặt là vì chúng ta đánh giá thấp ấn tượng mình để lại.

Trong một loạt nghiên cứu, các nhà nghiên cứu cho những người lạ trò chuyện với nhau rồi hỏi cả hai xem họ quý người kia đến đâu, và họ nghĩ người kia quý mình đến đâu. Hết lần này đến lần khác, mọi người đánh giá thấp mức độ người kia quý mến và thích trò chuyện với mình. Các nhà nghiên cứu gọi hiện tượng này là khoảng cách thiện cảm (liking gap).

Họ tìm thấy hiện tượng này giữa những người lạ trong phòng thí nghiệm, giữa các sinh viên năm nhất đang làm quen với bạn cùng ký túc xá, và giữa những người trưởng thành gặp nhau tại một buổi hội thảo. Ở nhóm sinh viên, khoảng cách này kéo dài suốt nhiều tháng.

Khoảng cách thiện cảm không giống với tính thân thiện thấp. Nó xuất hiện ở hầu hết mọi người. Nhưng nó minh họa một cơ chế có thể khiến bạn giữ khoảng cách: nếu bạn cho rằng người kia chỉ đang lịch sự, bạn sẽ ít có khả năng bước thêm bước tiếp theo.

Tình bạn cần nhiều giờ, không chỉ là "hợp nhau"

Chúng ta thường nói về tình bạn như một sự hợp nhau tức thì. Nghiên cứu cho thấy nó phụ thuộc nhiều hơn vào thời gian.

Nhà nghiên cứu truyền thông Jeffrey Hall đã hỏi những người trưởng thành vừa chuyển đến nơi ở mới, và sinh viên năm nhất trong chín tuần đầu tiên ở trường đại học, xem họ dành bao nhiêu thời gian với những người mới quen. Càng dành nhiều giờ bên nhau, tình bạn càng trở nên gắn bó. Thời gian dành cho giải trí, như đi chơi và cùng nhau làm việc gì đó, quan trọng hơn thời gian làm việc cạnh nhau.

Theo bản tóm tắt nghiên cứu của trường đại học, cần khoảng 50 giờ để từ người quen trở thành bạn xã giao, khoảng 90 giờ để trở thành bạn bè, và hơn 200 giờ để trở thành bạn thân.

Điều này giúp giải thích vì sao tính thân thiện lại quan trọng. Người có điểm cao nhận lời đi cà phê, rủ người khác đi cùng và bắt chuyện những câu ngắn. Nhờ đó họ tích lũy nhanh hơn số giờ mà tình bạn đòi hỏi.

Những cuộc trò chuyện nhỏ cũng có giá trị

Thân thiện không chỉ là chuyện bạn thân.

Trong một nghiên cứu về đời sống xã hội hằng ngày, sinh viên cảm thấy vui hơn và có cảm giác gắn bó mạnh hơn vào những ngày họ trò chuyện với nhiều bạn cùng lớp hơn bình thường. Các nghiên cứu sau này bao gồm mọi kiểu tương tác hằng ngày cũng cho thấy khuôn mẫu tương tự: tiếp xúc với người quen sơ, những người ở rìa đời sống xã hội của chúng ta, cũng có liên hệ với cảm giác hạnh phúc.

Với người có tính thân thiện cao, những khoảnh khắc nhỏ này đến một cách tự nhiên. Với người có điểm thấp, chúng có thể đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn, nhưng nghiên cứu cho thấy chúng đáng để thử.

Thân thiện không giống với Dễ chịu

Đây là một sự phân biệt quan trọng, nhất là khi hai khái niệm nghe có vẻ gần nhau.

Dễ chịu nói về cách bạn đối xử với mọi người: chu đáo, hợp tác, tin tưởng và sẵn lòng giúp đỡ. Thân thiện nói về việc bạn kết nối với họ nhanh chóng và cởi mở đến đâu.

Bạn có thể vô cùng tử tế và hay giúp đỡ, nhưng lại dè dặt và chậm kết bạn. Bạn cũng có thể ấm áp, cởi mở theo cách giúp kết bạn nhanh chóng, mà vẫn thẳng thừng hoặc thích cạnh tranh.

Điều thú vị là một tổng quan lớn về tính cách và tình bạn cho thấy Dễ chịu có ảnh hưởng nhất quán nhất đến việc tình bạn hình thành và duy trì, tiếp theo là Nhạy cảm (neuroticism). Ảnh hưởng của Hướng ngoại là có thật, nhưng kém nhất quán hơn. Kết bạn nhanh là một chuyện; giữ được bạn lại là chuyện khác.

Thân thiện cũng khác với Thích giao du. Thích giao du nói về việc tận hưởng đám đông và tiệc tùng. Bạn có thể rất ấm áp trong những cuộc trò chuyện riêng mà vẫn thích tránh những buổi tụ tập đông người.

Điểm cao hay thấp có ý nghĩa gì?

Thân thiện cao

Bạn dễ dàng tiếp cận mọi người và thể hiện rằng bạn quý mến họ. Những người mới quen thường cảm thấy được chào đón khi ở bên bạn, và bạn có xu hướng xây dựng một vòng bạn bè rộng.

Mặt trái có thể là bạn để người khác lại gần trước khi thực sự hiểu họ, hoặc bạn chia mình ra cho quá nhiều mối quan hệ.

Thân thiện thấp

Bạn giữ một khoảng cách nhất định với mọi người cho đến khi hiểu họ hơn. Người khác có thể thấy bạn dè dặt hoặc ban đầu khó làm quen.

Điều đó không có nghĩa là tình bạn của bạn kém bền chặt hơn. Nhiều người có điểm thấp có ít mối quan hệ hơn nhưng sâu sắc và lâu bền, và họ thường được trân trọng vì sự vững vàng và chân thành.

Cả hai mô tả đều nói về những xu hướng điển hình, không phải quy luật đúng trong mọi tình huống.

Trong cuộc sống hằng ngày

• Ở nơi làm việc: Người có điểm cao thường trở thành chất keo gắn kết trong nhóm. Người có điểm thấp ban đầu có thể bị xem là xa cách, vì vậy những cử chỉ nhỏ có chủ đích, như rủ đồng nghiệp đi ăn trưa, có thể giúp ích.
• Khi chuyển đến nơi ở mới: Xây dựng một vòng bạn bè mới cần thời gian với tất cả mọi người. Nếu bạn có điểm thấp, việc tham gia một hoạt động đều đặn, như một câu lạc bộ hay một khóa học, sẽ giúp số giờ cộng dồn mà bạn không phải tự mình khởi đầu mọi mối quan hệ.
• Trong các mối quan hệ: Một người có điểm số rất khác bạn có thể thấy bạn hoặc quá cởi mở với người lạ, hoặc quá khép kín. Nói về điều đó như một khác biệt về khí chất, chứ không phải về mức độ quan tâm, có thể giúp ích.
• Trên mạng: Người có điểm cao thường chủ động nhắn tin và trả lời nhanh. Người có điểm thấp có thể thích một vài cuộc trò chuyện thân thiết hơn là một mạng lưới rộng.

Tính thân thiện có thể thay đổi không?

Tính cách khá ổn định, nhưng nó có thay đổi theo cuộc đời và có thể chịu tác động.

Trong một nghiên cứu dài hạn quy mô lớn trên người trưởng thành, sử dụng bảng hỏi mà các khía cạnh trong bài kiểm tra của chúng tôi được xây dựng theo, sự nồng ấm đi theo một đường cong trong suốt tuổi trưởng thành, với điểm số đạt đỉnh vào khoảng 60 tuổi.

Hai thí nghiệm theo dõi người tham gia trong 16 tuần cho thấy những người muốn trở nên hướng ngoại hơn (hoặc thay đổi bất kỳ đặc điểm Big Five nào khác) có xu hướng thay đổi theo hướng đó, cả trong tự đánh giá lẫn trong hành vi hằng ngày. Những kế hoạch cụ thể kiểu "khi X xảy ra, tôi sẽ làm Y" dường như có ích.

Nếu bạn muốn kết bạn dễ dàng hơn, những bước nhỏ thiết thực thường hiệu quả hơn việc cố thay đổi con người mình:

• Hãy cho rằng mọi người quý bạn hơn bạn nghĩ. Nhiều khả năng là đúng như vậy.
• Nhận lời những cuộc tiếp xúc lặp lại, nhẹ nhàng, như cùng một lớp học hay một đội mỗi tuần.
• Chủ động thêm một lần so với mức bạn thấy tự nhiên, chẳng hạn rủ ai đó đi cà phê.
• Hãy nhớ rằng chính những giờ bên nhau, chứ không phải những cuộc trò chuyện hoàn hảo, mới là thứ xây nên tình bạn.

Câu hỏi thường gặp

Thân thiện thấp có nghĩa là không thân thiện không?

Không. Điểm thấp có nghĩa là bạn dè dặt hơn và chậm cởi mở hơn, chứ không phải bạn khó chịu. Nhiều người có điểm thấp vừa tử tế vừa chu đáo khi bạn đã hiểu họ.

Tôi có thể vừa thân thiện vừa hướng nội không?

Có. Hướng ngoại gồm sáu khía cạnh. Bạn có thể ấm áp và dễ làm quen trong những nhóm nhỏ mà vẫn có điểm thấp ở Thích giao du hay Mức độ hoạt động.

Vì sao tôi thấy khó kết bạn dù tôi quý mọi người?

Có thể có nhiều lý do. Một số liên quan đến tính thân thiện, nhưng cảm giác bất an về việc người khác đánh giá mình lại thuộc một khía cạnh khác, đó là Ngại ngùng. Hoàn cảnh sống, như chuyển nhà, công việc bận rộn hay con nhỏ, cũng hạn chế số giờ bạn có cho những tình bạn mới.

Tính thân thiện được đo như thế nào trong bài kiểm tra Big Five?

Bài kiểm tra của chúng tôi dựa trên IPIP-NEO-120, trong đó mỗi khía cạnh được đo bằng bốn câu nhận định. Với tính thân thiện, các câu này nói về việc dễ dàng kết bạn, cảm thấy thoải mái khi ở giữa mọi người, tránh tiếp xúc với người khác và giữ khoảng cách với người khác. Hai câu cuối được tính điểm ngược. Hãy xem điểm số như dấu hiệu của một khuôn mẫu, không phải bản mô tả đầy đủ về con người bạn.

Tìm hiểu điểm số của bạn

Thân thiện chỉ là một trong sáu khía cạnh của Hướng ngoại. Bạn có thể ấm áp và dễ làm quen mà vẫn không thích đám đông, thích nhịp sống chậm hoặc né tránh ánh đèn sân khấu.

Làm bài kiểm tra Big Five và xem toàn bộ hồ sơ tính cách của bạn với đủ 30 khía cạnh.

Nguồn tham khảo

• Boothby, E. J., Cooney, G., Sandstrom, G. M. & Clark, M. S. (2018). The liking gap in conversations: Do people like us more than we think? Psychological Science, 29(11), 1742–1756.
• Hall, J. A. (2019). How many hours does it take to make a friend? Journal of Social and Personal Relationships, 36(4), 1278–1296.
• Sandstrom, G. M. & Dunn, E. W. (2014). Social interactions and well-being: The surprising power of weak ties. Personality and Social Psychology Bulletin, 40(7), 910–922.
• Harris, K. & Vazire, S. (2016). On friendship development and the Big Five personality traits. Social and Personality Psychology Compass, 10(11), 647–667.
• Terracciano, A., McCrae, R. R., Brant, L. J. & Costa, P. T. (2005). Hierarchical linear modeling analyses of the NEO-PI-R scales in the Baltimore Longitudinal Study of Aging. Psychology and Aging, 20(3), 493–506.
• Hudson, N. W. & Fraley, R. C. (2015). Volitional personality trait change: Can people choose to change their personality traits? Journal of Personality and Social Psychology, 109(3), 490–507.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.