Thích giao du: vì sao tiệc tùng khiến người này hào hứng, người kia kiệt sức?

Mười một giờ tối thứ Bảy. Bữa tiệc đang lúc sôi động nhất.

Một người bạn đang đứng trong bếp trò chuyện với những người cô mới gặp cách đây một tiếng, và cô chẳng có ý định ra về. Một người bạn khác đã lặng lẽ tìm chiếc áo khoác của mình. Anh đã có một buổi tối vui vẻ, nhưng giờ thì chỉ muốn về nhà ngồi trên ghế sofa.

Chẳng ai trong hai người làm gì sai cả. Vậy vì sao cùng một buổi tối lại tiếp thêm năng lượng cho người này và rút cạn người kia?

Một phần câu trả lời nằm ở điều mà các nhà tâm lý học gọi là tính thích giao du. Trong mô hình Big Five, đây là một trong sáu khía cạnh của Hướng ngoại. Khía cạnh này mô tả mức độ bạn thích ở giữa nhiều người, và bạn tìm đến đám đông, tiệc tùng và những không gian xã hội nhộn nhịp nhiều đến đâu.

Thích giao du là gì?

Trong tiếng Anh, khía cạnh này được gọi là gregariousness, bắt nguồn từ chữ Latinh grex, nghĩa là bầy hay đàn. Trong tâm lý học tính cách, nó chỉ sự ưa thích có người khác bầu bạn, đặc biệt là trong những nhóm đông người.

Người có điểm cao thường thấy mình trong những điều sau:

• Bạn rất thích những bữa tiệc và buổi tụ họp đông người.
• Bạn trò chuyện với rất nhiều người khác nhau, chứ không chỉ với những người đi cùng.
• Bạn thấy đám đông sôi động chứ không mệt mỏi.
• Bạn hiếm khi chọn ở một mình cả buổi tối nếu có hoạt động xã hội nào đó để tham gia.
• Bạn thấy bồn chồn sau một thời gian dài ở một mình.

Người có điểm thấp không phải là người khó gần hay chống đối xã hội. Họ thường thích một bữa tối với vài người bạn. Đơn giản là họ có nhu cầu thời gian riêng lớn hơn và có xu hướng tránh những nơi đông người.

Điều cốt lõi không phải là bạn có quý mọi người hay không, mà là bao nhiêu sự bầu bạn, và bao nhiêu người cùng một lúc, khiến bạn thấy dễ chịu.

Cư xử hướng ngoại khiến gần như ai cũng thấy vui

Có thể bạn nghĩ rằng giao lưu xã hội chỉ khiến người hướng ngoại thấy vui. Nghiên cứu lại cho thấy điều khác.

Trong một loạt nghiên cứu nổi tiếng, người tham gia báo cáo cứ ba giờ một lần trong hai tuần về việc họ đã cư xử hướng ngoại đến đâu và cảm thấy thế nào. Mỗi người đều cảm thấy vui hơn khi cư xử hướng ngoại, như nói nhiều và cởi mở, so với khi cư xử hướng nội. Khuôn mẫu tương tự cũng xuất hiện trong nhật ký hằng tuần và trong một thí nghiệm ở phòng thí nghiệm, nơi người tham gia được yêu cầu cư xử theo cách hướng ngoại nhiều hơn hoặc ít hơn.

Một nghiên cứu tiếp theo kiểm tra xem điều này có đúng với người hướng nội không. Người tham gia được phân ngẫu nhiên để cư xử hoặc hướng ngoại hoặc hướng nội. Cảm xúc tích cực tăng lên khi người ta cư xử hướng ngoại, kể cả với người hướng nội. Cảm xúc tiêu cực không tăng.

Vậy không phải là người hướng nội không thích đời sống xã hội. Hầu hết mọi người đều thấy phấn chấn hơn trong khoảnh khắc đó.

Vui lúc này, mệt lúc sau

Vậy thì vì sao nhiều người lại cần về nhà để nạp lại năng lượng?

Một nghiên cứu theo dõi 48 người trong 12 ngày, hỏi họ năm lần mỗi ngày về hành vi, tâm trạng và mức độ mệt mỏi. Cư xử hướng ngoại gắn với tâm trạng tốt hơn và ít mệt mỏi hơn ngay lúc đó. Nhưng ba giờ sau, chính hành vi ấy lại gắn với cảm giác mệt mỏi nhiều hơn. Gặp càng nhiều người, hiệu ứng càng mạnh.

Điều bất ngờ là sự mệt mỏi đến muộn này không mạnh hơn ở người hướng nội. Nó xảy ra bất kể tính cách.

Điều đó gợi ý rằng đời sống xã hội có cái giá của nó với tất cả mọi người. Điều có thể khác nhau là bạn muốn nó nhiều đến đâu, và bạn sẵn sàng trả giá bao nhiêu. Người có tính thích giao du cao có lẽ chỉ đơn giản là sẵn lòng đánh đổi một ngày Chủ nhật mệt mỏi lấy một tối thứ Bảy sôi động.

Chúng ta đánh giá thấp niềm vui khi trò chuyện với người lạ

Đồng thời, nhiều người trong chúng ta chọn sự cô độc thường xuyên hơn mức mình thực sự thích.

Trong các thí nghiệm trên tàu và xe buýt, những người đi làm được yêu cầu hoặc trò chuyện với một người lạ, hoặc giữ im lặng một mình, hoặc đi lại như thường lệ. Những người đã trò chuyện với ai đó cho biết chuyến đi dễ chịu hơn, và không kém hiệu quả hơn. Thế nhưng những hành khách khác, khi được yêu cầu dự đoán kết quả, lại nghĩ điều ngược lại.

Một phần lý do là người ta đánh giá thấp việc người khác sẽ hứng thú trò chuyện với mình đến đâu.

Đây không phải là một nghiên cứu về tính thích giao du. Nhưng nó cho thấy mong muốn né tránh người khác có thể dựa trên một dự đoán sai, chứ không chỉ dựa trên sở thích thật sự.

Thích giao du không giống với thân thiện hay nhút nhát

Có hai sự phân biệt đáng lưu ý.

Thứ nhất, thích giao du không giống với Thân thiện. Thân thiện nói về sự nồng ấm và việc bạn kết bạn dễ dàng đến đâu. Bạn có thể ấm áp và dễ làm quen khi trò chuyện tay đôi, mà vẫn né những bữa tiệc lớn. Nhiều người có điểm thích giao du thấp có những tình bạn gần gũi và thủy chung.

Thứ hai, nó không giống với sự nhút nhát hay lo âu xã hội. Người có tính thích giao du thấp tránh đám đông vì họ không cần đến nó. Người nhút nhát có thể muốn tham gia, nhưng lại thấy bất an vì sợ người khác đánh giá mình. Đó là một khía cạnh khác, Ngại ngùng, thuộc Nhạy cảm (neuroticism).

Hãy hình dung hai người cùng bỏ qua bữa tiệc ở công ty. Một người thích dành buổi tối để đọc sách hơn. Người kia muốn đi nhưng lại sợ phải đứng một mình với ly nước trong tay. Cùng một hành vi, nhưng lý do khác nhau. Bạn có thể đọc thêm trong bài viết của chúng tôi về hướng nội thực sự có nghĩa là gì.

Điểm cao hay thấp có ý nghĩa gì?

Thích giao du cao

Bạn có thêm năng lượng và niềm vui khi ở giữa nhiều người. Bạn thường nhận lời mời, và có thể là người gắn kết các nhóm lại với nhau.

Mặt trái có thể là cảm giác bồn chồn khi phải ở một mình lâu, hoặc một lịch trình kín đến mức chẳng còn chỗ cho nghỉ ngơi.

Thích giao du thấp

Bạn thích những nhóm nhỏ hơn và coi trọng thời gian cho riêng mình. Bạn có thể thấy những buổi tụ họp đông người mệt mỏi, ngay cả khi bạn vẫn thích một phần trong đó.

Điều đó không có nghĩa là bạn cô đơn hay khó gần. Nhiều người có điểm thấp có đời sống xã hội phong phú, chỉ là ở quy mô nhỏ hơn và nhịp độ thong thả hơn.

Cả hai mô tả đều nói về những xu hướng điển hình, không phải quy luật đúng trong mọi tình huống.

Trong cuộc sống hằng ngày

• Ở nơi làm việc: Văn phòng mở, các hoạt động tập thể và hội nghị rất hợp với người có điểm cao. Người có điểm thấp thường làm việc tốt nhất khi có chút thời gian yên tĩnh và có thể được lợi khi lên kế hoạch nghỉ ngơi sau những cuộc họp dài.
• Trong các mối quan hệ: Các cặp đôi có điểm số khác nhau thường bất đồng về việc nên lên bao nhiêu kế hoạch cho cuối tuần. Một cách dung hòa hữu ích là thống nhất số buổi tối giao lưu mỗi tuần mà cả hai thấy hợp lý, và đôi khi đi riêng.
• Ở các bữa tiệc: Người có điểm thấp thường thấy vui hơn nếu đến sớm, tìm một cuộc trò chuyện nhỏ và ra về khi muốn, không cần cảm thấy có lỗi.
• Khi đi nghỉ: Người có điểm cao có thể thích một khu nghỉ dưỡng nhộn nhịp hay một chuyến du lịch theo đoàn. Người có điểm thấp thường thích một căn nhà gỗ, một nhóm nhỏ hoặc du lịch một mình.

Tính thích giao du có thể thay đổi không?

Tính cách khá ổn định, nhưng không cố định.

Trong một nghiên cứu dài hạn quy mô lớn trên người trưởng thành, sử dụng bảng hỏi mà các khía cạnh trong bài kiểm tra của chúng tôi được xây dựng theo, tính thích giao du đi theo một đường cong trong suốt tuổi trưởng thành, với điểm số đạt đỉnh vào khoảng 60 tuổi.

Các thí nghiệm cũng cho thấy người hướng nội có thể được lợi khi thỉnh thoảng cư xử hướng ngoại hơn một chút. Các nhà nghiên cứu đứng sau nghiên cứu về hành vi trái với khuynh hướng tự nhiên kết luận rằng người hướng nội có thể cải thiện tâm trạng nhờ điều đó, trong khi người hướng ngoại phải cư xử hướng nội trong thời gian dài có thể thấy tốn sức về tinh thần.

Bạn không cần trở thành người mê tiệc tùng. Nhưng nếu bạn muốn có nhiều giao tiếp xã hội hơn, những điều sau có thể giúp ích:

• Hãy nhớ rằng hầu hết mọi người thích giao lưu hơn họ dự đoán trước đó.
• Lên kế hoạch thời gian phục hồi sau các sự kiện lớn, thay vì né tránh chúng hoàn toàn.
• Chọn hình thức hợp với bạn, chẳng hạn đi dạo với một người bạn thay vì đến một quán bar đông đúc.
• Chấp nhận rằng muốn về sớm là một sở thích, không phải một khuyết điểm.

Câu hỏi thường gặp

Có đúng là người hướng nội nạp năng lượng khi ở một mình, còn người hướng ngoại nạp năng lượng khi ở bên người khác?

Đúng một phần. Nghiên cứu cho thấy hành vi xã hội mang lại cảm giác dễ chịu ngay lúc đó với hầu hết mọi người, và cũng gắn với cảm giác mệt mỏi nhiều hơn vài giờ sau đó với hầu hết mọi người. Người có điểm thích giao du cao dường như muốn có nhiều hơn, nhưng quan niệm rằng chỉ riêng người hướng nội mới bị con người rút cạn năng lượng là quá đơn giản.

Tôi có thể thích giao du mà vẫn cần thời gian một mình không?

Có. Ai cũng cần nghỉ ngơi. Điểm cao có nghĩa là bạn tìm đến người khác thường xuyên hơn, chứ không phải bạn không bao giờ cần một buổi tối yên tĩnh.

Thích giao du thấp có phải là dấu hiệu của trầm cảm không?

Bản thân nó thì không. Thích nhóm nhỏ và sự một mình là một khác biệt tính cách bình thường. Nhưng nếu bạn mất hứng thú với những người và hoạt động mà trước đây bạn từng thích, đó là chuyện khác, và có thể nên nói chuyện với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Tính thích giao du được đo như thế nào trong bài kiểm tra Big Five?

Bài kiểm tra của chúng tôi dựa trên IPIP-NEO-120, trong đó mỗi khía cạnh được đo bằng bốn câu nhận định. Với tính thích giao du, các câu này nói về việc rất thích những bữa tiệc đông người, trò chuyện với rất nhiều người khác nhau trong các bữa tiệc, thích ở một mình hơn và tránh những nơi đông người. Hai câu cuối được tính điểm ngược. Hãy xem điểm số như dấu hiệu của một khuôn mẫu, không phải bản mô tả đầy đủ về con người bạn.

Tìm hiểu điểm số của bạn

Thích giao du chỉ là một trong sáu khía cạnh của Hướng ngoại. Bạn có thể né những bữa tiệc lớn mà vẫn ấm áp, quyết đoán hoặc tràn đầy năng lượng.

Làm bài kiểm tra Big Five và xem toàn bộ hồ sơ tính cách của bạn với đủ 30 khía cạnh.

Nguồn tham khảo

• Fleeson, W., Malanos, A. B. & Achille, N. M. (2002). An intraindividual process approach to the relationship between extraversion and positive affect: Is acting extraverted as "good" as being extraverted? Journal of Personality and Social Psychology, 83(6), 1409–1422.
• Zelenski, J. M., Santoro, M. S. & Whelan, D. C. (2012). Would introverts be better off if they acted more like extraverts? Exploring emotional and cognitive consequences of counterdispositional behavior. Emotion, 12(2), 290–303.
• Leikas, S. & Ilmarinen, V.-J. (2017). Happy now, tired later? Extraverted and conscientious behavior are related to immediate mood gains, but to later fatigue. Journal of Personality, 85(5), 603–615.
• Epley, N. & Schroeder, J. (2014). Mistakenly seeking solitude. Journal of Experimental Psychology: General, 143(5), 1980–1999.
• Terracciano, A., McCrae, R. R., Brant, L. J. & Costa, P. T. (2005). Hierarchical linear modeling analyses of the NEO-PI-R scales in the Baltimore Longitudinal Study of Aging. Psychology and Aging, 20(3), 493–506.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.