وظیفه‌شناسی

وظیفه‌شناسی به شیوه‌ای مربوط می‌شود که ما تکانه‌های خود را کنترل، تنظیم و هدایت می‌کنیم.

تکانه‌ها ذاتاً بد نیستند؛ گاهی محدودیت زمانی تصمیمی فوری می‌طلبد و عمل کردن بر اساس نخستین تکانه می‌تواند پاسخی مؤثر باشد. همچنین در زمان تفریح، و نه کار، رفتار خودانگیخته و تکانشی می‌تواند لذت‌بخش باشد. افراد تکانشی ممکن است از نگاه دیگران رنگارنگ، خوش‌مشرب و شوخ‌طبع به نظر برسند.

با این حال، عمل کردن بر اساس تکانه می‌تواند از راه‌های گوناگون دردسرساز شود. برخی تکانه‌ها ضداجتماعی‌اند. رفتارهای ضداجتماعی مهارنشده نه‌تنها به دیگر اعضای جامعه آسیب می‌زنند، بلکه می‌توانند به تلافی علیه فرد مرتکب نیز بینجامند. مشکل دیگر رفتارهای تکانشی این است که اغلب پاداش فوری دارند اما پیامدهای بلندمدت نامطلوبی به دنبال می‌آورند؛ مانند معاشرت بیش از حد که به اخراج از کار منجر می‌شود، توهینی که باعث فروپاشی یک رابطهٔ مهم می‌شود، یا مصرف مواد لذت‌آوری که در نهایت سلامت فرد را نابود می‌کند.

رفتار تکانشی، حتی وقتی به‌طور جدی مخرب نباشد، کارآمدی فرد را به شکل چشمگیری کاهش می‌دهد. عمل تکانشی فرصت اندیشیدن به راه‌های جایگزین را از بین می‌برد؛ راه‌هایی که برخی از آن‌ها عاقلانه‌تر از انتخاب تکانشی بودند. تکانشگری همچنین افراد را در پروژه‌هایی که به توالی منظمی از گام‌ها یا مراحل نیاز دارند، از مسیر منحرف می‌کند. از این رو دستاوردهای فرد تکانشی کوچک، پراکنده و ناپیوسته است.

یکی از نشانه‌های هوش، که احتمالاً انسان را از گونه‌های ابتدایی‌تر متمایز می‌کند، توانایی اندیشیدن به پیامدهای آینده پیش از عمل کردن بر اساس یک تکانه است. فعالیت هوشمندانه شامل تأمل دربارهٔ اهداف بلندمدت، سازمان‌دهی و برنامه‌ریزی مسیر رسیدن به آن‌ها، و پافشاری بر اهداف در برابر تکانه‌های زودگذر مخالف است. این ایده که هوش با کنترل تکانه همراه است، به‌خوبی در واژهٔ «دوراندیشی» بازتاب یافته که نام دیگری برای بُعد وظیفه‌شناسی است. دوراندیش یعنی هم خردمند و هم محتاط.

افرادی که در مقیاس وظیفه‌شناسی نمرهٔ بالایی می‌گیرند، در واقع از نگاه دیگران باهوش به نظر می‌رسند. فواید وظیفه‌شناسی بالا روشن است. افراد وظیفه‌شناس از دردسر دوری می‌کنند و با برنامه‌ریزی هدفمند و پشتکار به سطوح بالایی از موفقیت می‌رسند. دیگران نیز آن‌ها را باهوش و قابل‌اعتماد می‌دانند. در سوی منفی، این افراد ممکن است کمال‌گرایانی وسواسی و معتاد به کار باشند. افزون بر این، افراد بسیار وظیفه‌شناس ممکن است خشک و کسل‌کننده به نظر برسند.

افراد کم‌وظیفه‌شناس ممکن است به دلیل غیرقابل‌اعتماد بودن، بی‌انگیزگی و بیرون زدن از چارچوب‌ها سرزنش شوند، اما لذت‌های زودگذر فراوانی را تجربه خواهند کرد و هرگز کسی آن‌ها را خشک نخواهد نامید.

خودکارآمدی

خودکارآمدی اعتماد فرد به توانایی خود برای انجام کارها را توصیف می‌کند. افراد با نمرهٔ بالا باور دارند که هوش (عقل سلیم)، انگیزه و خویشتن‌داری لازم برای رسیدن به موفقیت را دارند. افراد با نمرهٔ پایین احساس کارآمدی نمی‌کنند و ممکن است حس کنند کنترل زندگی‌شان در دست خودشان نیست.

نظم و ترتیب

افراد با نمرهٔ بالا در نظم و ترتیب بسیار سازمان‌یافته‌اند. آن‌ها دوست دارند طبق روال و برنامهٔ زمانی زندگی کنند، فهرست تهیه می‌کنند و برنامه می‌ریزند. افراد با نمرهٔ پایین معمولاً نامنظم و پراکنده‌کارند.

وظیفه‌مداری

این مقیاس قدرت حس وظیفه و تعهد فرد را نشان می‌دهد. کسانی که در این مقیاس نمرهٔ بالایی می‌گیرند، حس تعهد اخلاقی قوی‌ای دارند. افراد با نمرهٔ پایین قراردادها، قوانین و مقررات را بیش از حد محدودکننده می‌دانند و احتمالاً غیرقابل‌اعتماد یا حتی بی‌مسئولیت به نظر می‌رسند.

تلاش برای موفقیت

افرادی که در این مقیاس نمرهٔ بالایی می‌گیرند، سخت برای رسیدن به برتری تلاش می‌کنند. انگیزهٔ آن‌ها برای موفق شناخته شدن، آن‌ها را در مسیر اهداف بلندپروازانه‌شان نگه می‌دارد. این افراد اغلب حس جهت‌گیری قوی‌ای در زندگی دارند، اما نمرات بسیار بالا ممکن است نشانهٔ تک‌بُعدی بودن و وسواس نسبت به کار باشد. افراد با نمرهٔ پایین به انجام حداقل کار قانع‌اند و ممکن است از نگاه دیگران تنبل به نظر برسند.

خودانضباطی

خودانضباطی، که بسیاری آن را «اراده» می‌نامند، به توانایی پافشاری بر کارهای دشوار یا ناخوشایند تا پایان آن‌ها اشاره دارد. افرادی که خودانضباطی بالایی دارند می‌توانند بر بی‌میلی به شروع کارها غلبه کنند و با وجود حواس‌پرتی‌ها در مسیر بمانند. افراد با خودانضباطی پایین کارها را به تعویق می‌اندازند و در به سرانجام رساندن آن‌ها ضعیف‌اند؛ اغلب حتی کارهایی را که بسیار مایل به انجامشان هستند نیز تمام نمی‌کنند.

احتیاط

احتیاط گرایش به سنجیدن گزینه‌ها پیش از عمل را توصیف می‌کند. افراد با نمرهٔ بالا در مقیاس احتیاط برای تصمیم‌گیری عجله نمی‌کنند. افراد با نمرهٔ پایین اغلب نخستین چیزی را که به ذهنشان می‌رسد می‌گویند یا انجام می‌دهند، بی‌آنکه گزینه‌های دیگر و پیامدهای احتمالی آن‌ها را بسنجند.