Khiêm tốn: khiêm nhường là điểm mạnh hay điểm yếu?

Hai đồng nghiệp đã làm tốt như nhau trong một dự án. Trong cuộc họp với ban lãnh đạo, một người tự tin kể về mọi thứ cô ấy đã đạt được. Người kia chỉ nói rằng "cả nhóm đã làm tốt" rồi thôi.

Ai sẽ được thăng chức? Và một năm nữa, mọi người sẽ muốn làm việc với ai?

Nhiều người được dạy rằng phải biết "bán" bản thân thì mới tiến lên được. Số khác lại được nuôi dạy để nghĩ rằng khoe khoang là điều đáng xấu hổ.

Trong mô hình Big Five, xu hướng không đặt mình lên trên người khác được gọi là khiêm tốn. Đây là một trong sáu khía cạnh của Dễ chịu, và nó mô tả mức độ bạn ngần ngại khi tự nhận mình giỏi hơn người khác.

Khiêm tốn nghĩa là gì?

Khiêm tốn nói về cách bạn thể hiện bản thân trong tương quan với người khác, chứ không nhất thiết là điều bạn thật sự nghĩ về mình trong sâu thẳm.

Người có điểm cao thường nhận ra mình trong những điều sau:

• Bạn không thích nói về thành tích của mình.
• Bạn thấy ngại khi có ai khen bạn trước mặt người khác.
• Bạn không nghĩ mình giỏi hơn người khác.
• Bạn thấy khoe khoang hơi đáng ngượng, dù là ở bản thân hay ở người khác.

Người có điểm thấp thoải mái làm nổi bật điểm mạnh của mình, đánh giá cao bản thân và không ngại nói ra điều đó.

Khiêm tốn không nhất thiết có nghĩa là thiếu tự tin. Một số người khiêm tốn quả thật có lòng tự trọng thấp, nhưng nhiều người biết rất rõ mình giỏi mà vẫn thấy việc đặt mình lên trên người khác là không phải phép.

Điều cốt lõi không phải là bạn nghĩ mình giỏi đến đâu, mà là bạn có cảm thấy cần chứng tỏ mình hơn người khác hay không.

Người tự quảng bá thắng lúc đầu, rồi thua

Delroy Paulhus đã theo dõi những nhóm thảo luận nhỏ gặp nhau bảy lần trong vài tuần. Sau buổi gặp đầu tiên và cuối cùng, các thành viên đánh giá lẫn nhau.

Những người có xu hướng đánh giá quá cao bản thân, được đo bằng thang ái kỷ và các thang tự đề cao khác, tạo được ấn tượng ban đầu tốt. Ở buổi gặp đầu tiên, họ được xem là dễ mến, thích nghi tốt và có năng lực.

Sau bảy tuần, bức tranh đã thay đổi. Lúc này, những người tự đề cao bị các thành viên khác trong nhóm đánh giá tiêu cực.

Nghiên cứu đo sự tự đề cao, chứ không đo trực tiếp khía cạnh khiêm tốn. Nhưng nó minh họa một mô hình mà nhiều người nhận ra: tự quảng bá có thể hiệu quả trong ngắn hạn, nhưng thường mất dần sức hút khi người khác hiểu rõ bạn hơn.

Khiêm nhường được đền đáp trong nhóm

Don Davis và các đồng nghiệp nghiên cứu 84 sinh viên làm việc theo nhóm nhỏ với những nhiệm vụ được thiết kế để thử thách sự khiêm nhường. Qua ba lần đo, các thành viên trong nhóm đánh giá lẫn nhau.

Những người có mức khiêm nhường cao hơn đạt được địa vị cao hơn trong nhóm và được những người khác chấp nhận nhiều hơn.

Ở nơi làm việc, Bradley Owens và các đồng nghiệp phát hiện rằng sự khiêm nhường, do người khác đánh giá, dự báo hiệu suất cá nhân. Khiêm nhường dường như bù đắp một phần cho năng lực trí tuệ chung thấp hơn. Ở các nhà lãnh đạo, sự khiêm nhường gắn với việc nhân viên hài lòng và gắn bó hơn, cũng như ở lại lâu hơn.

Các nghiên cứu của Owens đo "sự khiêm nhường được thể hiện", như thừa nhận sai lầm, ghi nhận điểm mạnh của người khác và sẵn lòng học hỏi. Điều đó trùng lặp với khía cạnh khiêm tốn, nhưng không hoàn toàn giống.

Khoe khéo phản tác dụng

Còn những người muốn được cả hai thì sao?

Ovul Sezer, Francesca Gino và Michael Norton đã nghiên cứu kiểu "khoe khéo" (humblebragging): khoe khoang được ngụy trang thành lời than phiền hay sự khiêm tốn, kiểu như "Không thể tin là họ chọn mình phát biểu chính, mình hồi hộp quá."

Qua chín nghiên cứu, họ phát hiện rằng khoe khéo kém hiệu quả hơn so với khoe thẳng. Những người khoe khéo ít được yêu mến hơn và bị xem là kém năng lực hơn, vì người khác thấy họ không chân thành.

Bài học là sự khiêm tốn thật và sự khiêm tốn giả được cảm nhận rất khác nhau. Nếu bạn muốn kể với mọi người về điều mình đã đạt được, tốt hơn hết hãy nói thẳng.

Khiêm tốn không giống với lòng tự trọng thấp

Đây là một sự phân biệt quan trọng.

Lòng tự trọng nói về cách bạn đánh giá giá trị của bản thân. Khiêm tốn nói về cách bạn thể hiện mình với người khác, và việc bạn có coi mình ở trên họ hay không. Bạn có thể có lòng tự trọng vững vàng mà vẫn khiêm tốn. Bạn cũng có thể có lòng tự trọng mong manh và bù đắp bằng cách khoe khoang.

Paulhus phát hiện rằng sự tự đề cao tương quan với lòng tự trọng cao hơn. Đó là một lý do khiến điểm khiêm tốn thấp không nhất thiết mang ý nghĩa tiêu cực: nó có thể phần nào phản ánh việc bạn đơn giản là cảm thấy hài lòng về bản thân.

Khiêm tốn cũng khác với Tự tin vào năng lực, một khía cạnh của Tận tâm, vốn nói về niềm tin rằng bạn có thể xử lý tốt công việc. Nhiều người có điểm tự tin vào năng lực cao vẫn khiêm tốn về điều đó.

Điểm khiêm tốn rất thấp không đồng nghĩa với ái kỷ. Ái kỷ bao gồm nhiều hơn thế, như nhu cầu được ngưỡng mộ và ít đồng cảm. Đọc thêm trong bài viết của chúng tôi về ái kỷ.

Điểm cao hay thấp có ý nghĩa gì?

Khiêm tốn cao

Bạn không thích đưa mình ra phía trước và không xem mình giỏi hơn người khác. Mọi người thường thấy bạn dễ mến và dễ làm việc cùng, và bạn hiếm khi tỏ ra kiêu ngạo.

Rủi ro là nỗ lực của bạn không được ai để ý, nhất là trong những môi trường mà người khác biết tự quảng bá. Bạn có thể cần tập nói về kết quả của mình một cách khách quan.

Khiêm tốn thấp

Bạn thoải mái nói về điểm mạnh của mình và đánh giá cao bản thân. Điều này có thể giúp bạn dễ dàng hơn khi ứng tuyển việc làm, thương lượng lương và đảm nhận những vai trò nổi bật.

Rủi ro là người khác thấy bạn kiêu ngạo, nhất là về lâu dài. Như nghiên cứu của Paulhus gợi ý, ấn tượng ban đầu có thể tốt, nhưng không phải lúc nào cũng bền lâu.

Cả hai mô tả đều nói về những xu hướng điển hình, chứ không phải quy luật đúng trong mọi tình huống.

Trong cuộc sống hằng ngày

• Trong công việc: Người khiêm tốn thường là đồng nghiệp được yêu mến, nhưng có thể bị bỏ qua khi xét thăng chức. Ghi lại danh sách những kết quả cụ thể giúp bạn dễ trình bày chúng một cách khách quan khi cần.
• Khi phỏng vấn xin việc: Ở đây, người ta mong bạn nói về bản thân. Mô tả bạn đã làm gì và kết quả ra sao không phải là khoe khoang.
• Trong các mối quan hệ: Sự khiêm tốn giúp bạn dễ thừa nhận sai lầm và xin lỗi hơn, điều rất quan trọng trong các mối quan hệ thân thiết.
• Trên mạng xã hội: Mạng xã hội khuyến khích việc thể hiện bản thân. Người khiêm tốn thường ít đăng về thành tích của mình hơn.

Sự khiêm tốn có thể thay đổi không?

Có rất ít nghiên cứu về việc riêng khía cạnh khiêm tốn thay đổi như thế nào. Một tổng quan lớn của Brent Roberts và các đồng nghiệp cho thấy các can thiệp tâm lý làm thay đổi đặc điểm tính cách, nhưng thay đổi chủ yếu nằm ở sự ổn định cảm xúc và tính hướng ngoại.

Có lẽ câu hỏi hữu ích hơn không phải là làm sao để khiêm tốn hơn hay bớt khiêm tốn, mà là làm sao tận dụng tốt phong cách của mình:

• Nếu bạn rất khiêm tốn: hãy tập mô tả thành tích của mình một cách khách quan, không phóng đại cũng không hạ thấp.
• Nếu bạn ít khiêm tốn: hãy xin người khác góp ý, và ghi nhận công lao của người khác khi họ xứng đáng.
• Trong cả hai trường hợp: tránh khoe khéo. Hãy nói thẳng.
• Hãy nhớ rằng thừa nhận sai lầm và ghi nhận điểm mạnh của người khác không phải là yếu đuối. Trong nghiên cứu, sự khiêm nhường gắn với việc được chấp nhận và có địa vị trong nhóm.

Câu hỏi thường gặp

Khiêm tốn có phải là một điểm yếu không?

Nhìn chung là không. Khiêm tốn có thể khiến bạn kém nổi bật trong ngắn hạn, nhưng nghiên cứu về sự khiêm nhường cho thấy nó gắn với việc được chấp nhận, có địa vị trong nhóm và có những mối quan hệ tốt về lâu dài. Thách thức là đảm bảo nỗ lực của bạn vẫn được nhìn thấy.

Khiêm tốn thấp có giống với kiêu ngạo không?

Không. Điểm thấp có nghĩa là bạn đánh giá cao bản thân và không ngại thể hiện điều đó. Việc nó có bị xem là kiêu ngạo hay không phụ thuộc nhiều vào cách bạn làm, và vào việc bạn có đồng thời tôn trọng người khác hay không.

Tôi có nên khoe nhiều hơn để tiến lên không?

Còn tùy vào cách khoe. Sezer và các đồng nghiệp phát hiện rằng khoe khéo hiệu quả kém hơn khoe thẳng. Kể với mọi người về những kết quả cụ thể một cách khách quan thường tốt hơn cả khiêm tốn giả tạo lẫn khoe khoang.

Khiêm tốn được đo như thế nào trong bài kiểm tra Big Five?

Bài kiểm tra của chúng tôi dựa trên IPIP-NEO-120, trong đó mỗi khía cạnh được đo bằng bốn câu nhận định. Với khía cạnh khiêm tốn, cả bốn câu đều tính điểm ngược: chúng nói về việc tin rằng mình giỏi hơn người khác, đánh giá cao bản thân, có cái nhìn rất cao về bản thân và khoe khoang về những đức tính của mình. Vì cả bốn câu đều nói về việc nghĩ tốt về bản thân, điểm thấp có thể phần nào phản ánh lòng tự trọng tốt, chứ không chỉ là sự kiêu ngạo. Hãy xem điểm số như dấu hiệu của một khuynh hướng, chứ không phải bức chân dung đầy đủ về bạn.

Tìm hiểu điểm số của bạn

Khiêm tốn chỉ là một trong sáu khía cạnh của Dễ chịu. Bạn có thể khiêm tốn mà vẫn có điểm thấp ở Hợp tác hay Cảm thông.

Làm bài kiểm tra Big Five và xem toàn bộ hồ sơ tính cách của bạn, với đầy đủ 30 khía cạnh.

Nguồn tham khảo

• Paulhus, D. L. (1998). Interpersonal and intrapsychic adaptiveness of trait self-enhancement: A mixed blessing? Journal of Personality and Social Psychology, 74(5), 1197–1208.
• Davis, D. E. et al. (2013). Humility and the development and repair of social bonds: Two longitudinal studies. Self and Identity, 12(1), 58–77.
• Owens, B. P., Johnson, M. D. & Mitchell, T. R. (2013). Expressed humility in organizations: Implications for performance, teams, and leadership. Organization Science, 24(5), 1517–1538.
• Sezer, O., Gino, F. & Norton, M. I. (2018). Humblebragging: A distinct—and ineffective—self-presentation strategy. Journal of Personality and Social Psychology, 114(1), 52–74.
• Roberts, B. W. et al. (2017). A systematic review of personality trait change through intervention. Psychological Bulletin, 143(2), 117–141.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.