اضطراب: چرا نگران چیزهایی هستیم که هرگز اتفاق نمی‌افتند؟
بیشتر نگرانی‌ها هرگز به حقیقت نمی‌پیوندند، اما بعضی‌ها بسیار بیشتر از دیگران نگران‌اند. معنای جنبه اضطراب، یافته‌های پژوهشی و شیوهٔ سنجش آن در مدل پنج عامل بزرگ.
این ترجمه به‌صورت خودکار تولید شده و ممکن است اشتباه داشته باشد.
همسرتان یک ساعت دیر کرده و تلفنش را جواب نمی‌دهد. در عرض چند دقیقه یک تصادف، بیمارستان و تماس تلفنی پلیس را در ذهنتان تصور کرده‌اید.
بعد در باز می‌شود. باتری گوشی تمام شده بود. هیچ اتفاقی نیفتاده است.
بیشتر ما این احساس را می‌شناسیم. اما برای بعضی‌ها این احساس همراه هر روزه است، در حالی که دیگران به‌ندرت به این فکر می‌کنند که چه چیزی ممکن است خراب شود.
روان‌شناسان این تفاوت را با جنبه اضطراب توصیف می‌کنند. در مدل پنج عامل بزرگ، اضطراب یکی از شش جنبه روان‌رنجوری است. این جنبه توصیف می‌کند که شما چقدر آسان احساس نگرانی، تنش و ترس از اینکه اتفاق بدی در راه است، پیدا می‌کنید.
اضطراب به چه معناست؟
در زبان روزمره، واژهٔ «اضطراب» اغلب مردم را به یاد حملهٔ وحشت‌زدگی یا یک تشخیص بالینی می‌اندازد. در روان‌شناسی شخصیت این واژه معنای گسترده‌تری دارد: گرایشی کلی به نگرانی و حس کردن خطر را توصیف می‌کند، کم‌وبیش مستقل از آنچه واقعاً در حال رخ دادن است.
کسانی که نمرهٔ بالایی می‌گیرند اغلب خودشان را در این موارد می‌بینند:
- نگران چیزهایی هستید که ممکن است اتفاق بیفتند، حتی وقتی احتمالشان کم است.
- خیلی زود به بدترین نتیجهٔ ممکن فکر می‌کنید.
- احساس تنش، بی‌قراری یا دلشوره دارید، بی‌آنکه همیشه بدانید چرا.
- از چیزهای زیادی می‌ترسید، از بیماری گرفته تا پول و اینکه کارها چطور پیش خواهند رفت.
- وقتی برنامه‌ها تغییر می‌کنند یا چیزی نامطمئن است، به‌راحتی دچار استرس می‌شوید.
نمرهٔ بالا به این معنا نیست که اختلال اضطرابی دارید. بسیاری از کسانی که نمرهٔ بالایی دارند زندگی پرباری دارند و صرفاً آدم‌هایی هستند که از قبل فکر می‌کنند، گاهی کمی بیش از اندازه.
نکتهٔ اصلی این نیست که ترس را حس می‌کنید یا نه، چون همه حس می‌کنند، بلکه این است که زنگ خطر چقدر آسان به صدا درمی‌آید و چه مدت به صدا درآمدنش ادامه می‌دهد.
بیش از 90 درصد نگرانی‌ها به حقیقت نپیوستند
پژوهشگران دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا از 29 نفر مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر خواستند در طول ده روز، هر بار که از آن‌ها خواسته می‌شد، نگرانی‌هایشان را یادداشت کنند. سپس در 30 روز بعد پیگیری کردند که آیا این نگرانی‌ها واقعاً به حقیقت پیوستند یا نه.
نتیجه: 91.4 درصد نگرانی‌ها به حقیقت نپیوستند. رایج‌ترین نتیجه برای هر شرکت‌کننده این بود که هیچ‌یک از نگرانی‌هایش محقق نشد.
شرکت‌کنندگان همچنین انتظار داشتند نگرانی‌هایشان بسیار بیشتر از آنچه واقعاً رخ داد به حقیقت بپیوندد. و هرچه فرد روشن‌تر می‌دید که نگرانی‌هایش اشتباه بوده‌اند، نشانه‌هایش در طول درمان بیشتر بهبود می‌یافت.
این پژوهش کوچک بود و افرادی با تشخیص بالینی را دربرمی‌گرفت، نه جمعیت عمومی را. اما چیزی را نشان می‌دهد که بسیاری از افراد با اضطراب بالا آن را می‌شناسند: نگرانی مثل یک پیش‌بینی به نظر می‌رسد، اما پیش‌بینی ضعیفی است.
چرا با این حال به نگرانی ادامه می‌دهیم؟
اگر بیشتر نگرانی‌ها اشتباه‌اند، چرا به‌سادگی دست از آن برنمی‌داریم؟
یکی از توضیح‌ها «مدل اجتناب از تضاد» نام دارد که روان‌شناسان میشل نیومن و ساندرا لِرا آن را مطرح کرده‌اند. آن‌ها استدلال می‌کنند کسانی که زیاد نگران می‌شوند به تغییرهای ناگهانی از حال خوب به حال بد حساسیت ویژه‌ای دارند.
نگرانی شما را همیشه در حالتی از ناآرامی خفیف نگه می‌دارد. اگر اتفاق بدی واقعاً بیفتد، سقوط کوتاه‌تر است، چون از قبل آماده بوده‌اید. و اگر اتفاقی نیفتد، ممکن است این‌طور به نظر برسد که نگرانی «کار کرده است».
این مدل برای توضیح اختلال اضطراب فراگیر ساخته شده، نه تفاوت‌های معمولی شخصیت. اما سازوکاری را نشان می‌دهد که دانستنش ارزشمند است: نگرانی می‌تواند مثل محافظت به نظر برسد، حتی وقتی بیشتر از هر چیز آرامش خاطرتان را از شما می‌گیرد.
مغز اول خطر را می‌بیند
فراتحلیل بزرگی در سال 2007 داده‌های 172 پژوهش دربارهٔ توجه و تهدید را کنار هم گذاشت. این فراتحلیل نشان داد افراد مضطرب بیش از افراد غیرمضطرب تمایل دارند توجهشان را به سوی اطلاعات تهدیدآمیز، مانند واژه‌ها یا تصاویر تهدیدآمیز، معطوف کنند.
این اثر متوسط بود، اما در روش‌های مختلف و در گروه‌های گوناگون دیده شد: افراد مبتلا به اختلال اضطرابی، افراد بسیار مضطرب بدون تشخیص بالینی، کودکان و بزرگسالان. این اثر حتی وقتی محرک‌های تهدیدآمیز چنان کوتاه نشان داده می‌شدند که افراد آگاهانه آن‌ها را نمی‌دیدند هم یافت شد. در افراد غیرمضطرب این سوگیری دیده نشد.
این شاید کمک کند توضیح دهیم چرا دنیا برای کسی که اضطراب بالایی دارد خطرناک‌تر به نظر می‌رسد. این افراد خطرها را از خودشان نمی‌سازند. آن‌ها خطرها را زودتر و بیشتر می‌بینند.
اضطراب با آسیب‌پذیری یکی نیست
روان‌رنجوری دو جنبه دارد که به‌راحتی با هم اشتباه گرفته می‌شوند: اضطراب و آسیب‌پذیری.
اضطراب بیشتر دربارهٔ چیزی است که پیش از ماجرا رخ می‌دهد: نگران شدن، تصور کردن اینکه چه چیزی ممکن است خراب شود، احساس تنش از قبل.
آسیب‌پذیری دربارهٔ چیزی است که در حین ماجرا رخ می‌دهد: اینکه وقتی واقعاً تحت فشار هستید، وحشت می‌کنید، از پا درمی‌آیید یا کنترل خود را از دست می‌دهید.
بسیاری از افراد در هر دو نمرهٔ بالایی می‌گیرند، اما نه همه. بعضی‌ها هفته‌ها پیش از امتحان نگران‌اند، اما وقتی سر جلسه می‌نشینند آرام و متمرکزند. دیگران از قبل به‌سختی به آن فکر می‌کنند، اما درست وقتی کار جدی می‌شود خشکشان می‌زند.
اضطراب همچنین با کم‌رویی فرق دارد، که به‌طور خاص دربارهٔ ترس از قضاوت شدن از سوی دیگران است. اضطراب گسترده‌تر است و می‌تواند دربارهٔ هر چیزی باشد: سلامت، پول، حادثه یا آینده.
نمرهٔ بالا یا پایین چه معنایی دارد؟
اضطراب بالا
خیلی زود متوجه می‌شوید چه چیزی ممکن است خراب شود و اغلب درجه‌ای از تنش را حس می‌کنید. این می‌تواند خسته‌کننده باشد و نگرانی ممکن است خواب و انرژی‌تان را بدزدد.
در عین حال، بسیاری از کسانی که نمرهٔ بالایی دارند دقیق، آماده و در تشخیص خطرهایی که دیگران نادیده می‌گیرند توانا هستند. در شغل‌هایی که اشتباه هزینهٔ سنگینی دارد، این می‌تواند نقطهٔ قوت واقعی باشد.
اضطراب پایین
معمولاً آرام هستید و وقت زیادی صرف فکر کردن به آنچه ممکن است رخ دهد نمی‌کنید. با عدم قطعیت نسبتاً راحت کنار می‌آیید و به‌ندرت به خاطر چیزهایی که در کنترلتان نیست بی‌خواب می‌شوید.
روی دیگر سکه ممکن است این باشد که خطرهای واقعی را دست‌کم بگیرید یا کمتر از آنچه باید آماده شوید. آرام بودن با محتاط بودن یکی نیست. احتیاط جداگانه، زیر جنبه احتیاط در وظیفه‌شناسی، سنجیده می‌شود.
هر دو توصیف دربارهٔ گرایش‌های معمول‌اند، نه قاعده‌هایی که در هر موقعیتی صدق کنند.
در زندگی روزمره
- در محل کار: کسانی که نمرهٔ بالایی دارند اغلب کارها را دوباره بررسی می‌کنند و برای مشکلات برنامه می‌ریزند. خطرش این است که انرژی زیادی صرف سناریوهایی شود که هرگز رخ نمی‌دهند.
- در روابط: نگرانی برای همسر یا فرزندان می‌تواند نشانهٔ اهمیت دادن باشد، اما ممکن است به سرکشی‌های مکرر و اطمینان‌خواهی زیاد هم بینجامد.
- سلامت: نشانه‌های کوچک می‌توانند خیلی زود نگران‌کننده به نظر برسند. جست‌وجوی نشانه‌ها در اینترنت اغلب اوضاع را بدتر می‌کند، نه بهتر.
- شب‌ها: بسیاری از افراد با اضطراب بالا متوجه می‌شوند که نگرانی درست وقتی می‌خواهند بخوابند قوی‌تر می‌شود.
آیا اضطراب تغییرپذیر است؟
شخصیت نسبتاً پایدار است، اما ثابت و تغییرناپذیر نیست.
مرور بزرگی در سال 2017 داده‌های 207 پژوهش را کنار هم گذاشت و دریافت که درمان روان‌شناختی با تغییرهای روشنی در صفات شخصیتی سنجیده‌شده، به‌ویژه ثبات هیجانی، همراه بوده است. بیماران مبتلا به اختلال‌های اضطرابی در میان همهٔ گروه‌های بررسی‌شده بیشترین تغییر را داشتند.
تکنیک‌های ساده‌ای هم هستند که پژوهش پشتشان است. در یک آزمایش، از 53 نفر با گرایش بالا به نگرانی خواسته شد به مدت دو هفته نگرانی‌هایشان را برای یک «زمان نگرانی» ثابت 30 دقیقه‌ای در هر روز، در ساعت و مکانی یکسان، کنار بگذارند. در مقایسه با گروه کنترل، آن‌ها پس از آن نگرانی، اضطراب، خلق منفی و مشکلات خواب کمتری گزارش کردند.
چیزهای دیگری که ممکن است کمک کنند:
- نگرانی‌هایتان را یادداشت کنید و بعداً بررسی کنید که آیا به حقیقت پیوستند یا نه.
- به‌جای اینکه فقط بپرسید بدترین اتفاق چقدر محتمل است، از خودتان بپرسید اگر واقعاً رخ دهد چه خواهید کرد.
- متوجه شوید چه وقت نگرانی می‌کوشد از شما «محافظت» کند، و امتحان کنید اگر کمی رهایش کنید چه پیش می‌آید.
نمره در آزمون پنج عامل بزرگ تشخیص بالینی نیست. اگر نگرانی یا ترس پریشانی قابل‌توجهی ایجاد می‌کند یا زندگی روزمره‌تان را محدود کرده است، ارزشش را دارد که با پزشک یا روان‌شناس صحبت کنید. اختلال‌های اضطرابی رایج‌اند و به درمان پاسخ خوبی می‌دهند.
پرسش‌های متداول
آیا اضطراب بالا در مدل پنج عامل بزرگ همان اختلال اضطرابی است؟
نه. این جنبه یک گرایش عادی شخصیتی را می‌سنجد که همه کم یا زیاد دارند. اختلال اضطرابی یک تشخیص بالینی است که لازمه‌اش این است که نشانه‌ها پریشانی یا اختلال عملکرد قابل‌توجهی ایجاد کنند، و فقط یک متخصص می‌تواند آن را تشخیص دهد.
آیا نگرانی هیچ‌وقت مفید است؟
بله، به اندازه. فکر کردن از قبل می‌تواند کمکتان کند آماده شوید و از مشکلات واقعی پیشگیری کنید. مشکل وقتی پیش می‌آید که متوقف کردن نگرانی دشوار باشد، هم‌زمان حوزه‌های زیادی را دربر بگیرد و به هیچ اقدامی منجر نشود.
آیا می‌توانم اضطراب بالایی داشته باشم و با این حال شجاع باشم؟
بله. شجاعت نبودِ ترس نیست، بلکه عمل کردن با وجود آن است. بسیاری از افراد با اضطراب بالا کارهایی می‌کنند که آن‌ها را می‌ترساند، و اغلب درست همین است که به کم شدن ترس کمک می‌کند.
اضطراب در آزمون پنج عامل بزرگ چگونه سنجیده می‌شود؟
آزمون ما بر پایهٔ IPIP-NEO-120 است که در آن هر جنبه با چهار عبارت سنجیده می‌شود. برای اضطراب، این عبارت‌ها دربارهٔ این‌اند که نگران چیزهای مختلف می‌شوید، نگران بدترین اتفاقات ممکن هستید، از چیزهای زیادی می‌ترسید و به‌راحتی دچار استرس می‌شوید. نمره را نشانهٔ یک الگو بدانید، نه توصیفی کامل از خودتان.
ببینید نمرهٔ شما کجاست
اضطراب تنها یکی از شش جنبه روان‌رنجوری است. ممکن است زیاد نگران شوید و با این حال در خشم، افسردگی یا تکانشگری نمرهٔ پایینی بگیرید.
آزمون پنج عامل بزرگ را انجام دهید و نیم‌رخ کامل خود را با هر 30 جنبه ببینید.
منابع
- LaFreniere, L. S. & Newman, M. G. (2020). Exposing worry's deceit: Percentage of untrue worries in generalized anxiety disorder treatment. Behavior Therapy, 51(3), 413–423.
- Newman, M. G. & Llera, S. J. (2011). A novel theory of experiential avoidance in generalized anxiety disorder: A review and synthesis of research supporting a contrast avoidance model of worry. Clinical Psychology Review, 31(3), 371–382.
- Bar-Haim, Y., Lamy, D., Pergamin, L., Bakermans-Kranenburg, M. J. & van IJzendoorn, M. H. (2007). Threat-related attentional bias in anxious and nonanxious individuals: A meta-analytic study. Psychological Bulletin, 133(1), 1–24.
- McGowan, S. K. & Behar, E. (2013). A preliminary investigation of stimulus control training for worry. Behavior Modification, 37(1), 90–112.
- Roberts, B. W. et al. (2017). A systematic review of personality trait change through intervention. Psychological Bulletin, 143(2), 117–141.
- Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.
