افسردگی: چرا بعضی‌ها بیشتر از دیگران دلشان می‌گیرد؟
چرا بعضی‌ها راحت‌تر از دیگران در خلق پایین فرو می‌روند؟ معنای جنبه افسردگی، تفاوت آن با افسردگی بالینی و شیوهٔ سنجش آن در مدل پنج عامل بزرگ.
این ترجمه به‌صورت خودکار تولید شده و ممکن است اشتباه داشته باشد.
یکشنبه شب است. اتفاق خاصی نیفتاده، اما حسی سنگین و خاکستری بر شما می‌نشیند. برنامه‌هایی که منتظرشان بودید ناگهان بی‌معنا به نظر می‌رسند و شروع کردن هر کاری سخت است.
برای بعضی‌ها این حس مهمانی نادر است. برای دیگران اغلب و بی‌دلیل روشنی سر می‌زند.
چرا بعضی‌ها بیش از دیگران مستعد خلق پایین‌اند، حتی وقتی زندگی نسبتاً خوب پیش می‌رود؟
روان‌شناسان بخشی از این تفاوت را با جنبه افسردگی توصیف می‌کنند. در مدل پنج عامل بزرگ، افسردگی یکی از شش جنبه روان‌رنجوری است. این جنبه توصیف می‌کند که شما چقدر آسان احساس غم، دلسردی و ناامیدی می‌کنید و چقدر اغلب انرژی و انگیزه ندارید.
افسردگی به چه معناست؟
این نام می‌تواند گمراه‌کننده باشد. در مدل پنج عامل بزرگ، جنبه افسردگی بیماری افسردگی را نمی‌سنجد. بلکه یک گرایش عادی شخصیتی را می‌سنجد که همه تا اندازه‌ای دارند: اینکه چقدر مستعد خلق پایین و احساس بد نسبت به خودتان هستید.
کسانی که نمرهٔ بالایی می‌گیرند اغلب خودشان را در این موارد می‌بینند:
- اغلب دلتان گرفته است یا غمگین هستید، گاهی بی‌آنکه دلیل روشنی داشته باشد.
- ممکن است با خودتان سخت‌گیر باشید و گاهی خودتان را دوست نداشته باشید.
- راه افتادن برایتان سخت است، حتی برای کارهایی که معمولاً از آن‌ها لذت می‌برید.
- شکست‌ها و ناکامی‌ها ممکن است برای شما سنگین‌تر و طولانی‌تر از دیگران باشند.
- شاید حس کنید اوضاع ناامیدکننده است، در حالی که در واقع فقط دشوار است.
نمرهٔ بالا به این معنا نیست که بیمارید. بسیاری از افراد با نمرهٔ بالا هرگز دورهٔ افسردگی را تجربه نکرده‌اند و بسیاری زندگی خوبی با روابط نزدیک و کار معنادار دارند.
نکتهٔ اصلی این است که خلقتان چقدر آسان رو به پایین می‌لغزد و چقدر طول می‌کشد تا دوباره بالا بیاید.
شخصیت و افسردگی به هم مرتبط‌اند
فراتحلیل بزرگی در سال 2010 داده‌های 175 پژوهش را کنار هم گذاشت تا بررسی کند پنج عامل بزرگ چه رابطه‌ای با افسردگی، اضطراب و اختلال‌های مصرف مواد در بزرگسالان دارند.
همهٔ گروه‌های تشخیصی در روان‌رنجوری نمرهٔ بالایی داشتند و میانگین تفاوتشان با افراد بدون این اختلال‌ها بزرگ بود. روان‌رنجوری در همه‌جا قوی‌ترین پیوند را نشان داد. بسیاری از گروه‌ها در برون‌گرایی هم نمرهٔ پایینی داشتند و بزرگ‌ترین اثر برون‌گرایی پایین در اختلال افسرده‌خویی (دیس‌تایمی)، شکلی طولانی‌مدت از افسردگی، دیده شد.
این تحلیل صفت کلی را سنجیده بود، نه فقط جنبه افسردگی را، و همبستگی‌ها را نشان می‌دهد، نه علت‌ها را. اما توضیح می‌دهد چرا پژوهشگران روان‌رنجوری را عامل خطر مهمی می‌دانند: احتمال را بالا می‌برد، بی‌آنکه نتیجه را تعیین کند.
نشخوار فکری: وقتی فکر کردن اوضاع را بدتر می‌کند
چرا بعضی خلق‌های پایین می‌گذرند و بعضی عمیق‌تر می‌شوند؟
روان‌شناس سوزان نولن-هوکسما بخش بزرگی از دوران کاری‌اش را صرف پژوهش دربارهٔ نشخوار فکری کرد: عادت به اینکه بارها و بارها فکر کنید چقدر حالتان بد است، چرا این‌طور است و این چه معنایی دارد.
او در پژوهشی در سال 2000 دریافت کسانی که هنگام دلگرفتگی به نشخوار فکری گرایش داشتند، بیشتر احتمال داشت بعدها دچار اختلال‌های افسردگی شوند، از جمله شروع تازهٔ دوره‌های افسردگی. نشخوار فکری همچنین نشانه‌های اضطراب را پیش‌بینی می‌کرد.
نشخوار فکری مثل حل مسئله به نظر می‌رسد. می‌کوشید بفهمید چرا حالتان بد است. اما بیشتر توجهتان را روی همان احساس بد نگه می‌دارد و این معمولاً آن را قوی‌تر می‌کند.
صفت شخصیتی با بیماری یکی نیست
این مهم‌ترین تمایز است.
افسردگی به‌عنوان بیماری یک وضعیت بالینی است، با نشانه‌هایی که مدتی طولانی ادامه دارند و به‌روشنی بر خواب، اشتها، انرژی، تمرکز و عملکرد اثر می‌گذارند. فقط پزشک یا روان‌شناس می‌تواند این تشخیص را بدهد.
جنبه افسردگی دربارهٔ یک زمینه و استعداد است. ممکن است نمرهٔ بالایی بگیرید و هرگز بیمار نشوید، و ممکن است نمرهٔ پایینی بگیرید و با این حال پس از یک فقدان سنگین یا دورانی سخت افسرده شوید.
یک کارآزمایی با کنترل دارونما در سال 2009 این تفاوت را نشان می‌دهد. بزرگسالان مبتلا به افسردگی متوسط تا شدید داروی ضدافسردگی، درمان شناختی یا دارونما دریافت کردند. بیمارانی که دارونما گرفتند از نظر افسردگی به‌طور چشمگیری بهتر شدند، اما نمرهٔ روان‌رنجوری‌شان تقریباً تغییری نکرد. بیماری و صفت شخصیتی به یک شکل تغییر نکردند.
این جنبه همچنین با شادمانی پایین، که یکی از جنبه‌های برون‌گرایی است، فرق دارد. شادمانی دربارهٔ این است که چقدر اغلب شادی و شور و شوق حس می‌کنید. افسردگی دربارهٔ این است که چقدر اغلب احساس غم و دلسردی می‌کنید. ممکن است زیاد بخندید و با این حال دوره‌هایی از خلق سنگین داشته باشید، و ممکن است ساکت و جدی باشید بی‌آنکه غمگین باشید.
نمرهٔ بالا یا پایین چه معنایی دارد؟
افسردگی بالا
بیشتر مستعد دوره‌هایی از خلق پایین، انتقاد از خود و کم‌انرژی بودن هستید. این می‌تواند زندگی روزمره را سنگین‌تر کند و شاید عاقلانه باشد که در دوره‌های پرفشار بیشتر مراقب خودتان باشید.
بسیاری از کسانی که نمرهٔ بالایی دارند اهل تأمل‌اند، دربارهٔ احساسات دشوار صادق‌اند و در همراهی با دیگرانی که در سختی‌اند توانا هستند.
افسردگی پایین
به‌ندرت برای مدت طولانی دلتان می‌گیرد و معمولاً خودتان را همان‌طور که هستید دوست دارید. ناکامی‌ها ناخوشایندند، اما به‌ندرت شما را از حرکت بازمی‌دارند.
این به آن معنا نیست که در برابر افسردگی مصون هستید. رویدادهای زندگی ممکن است برای هر کسی پیش بیاید. نمرهٔ پایین عمدتاً یعنی خلق پایین حالت پیش‌فرض شما نیست.
هر دو توصیف دربارهٔ گرایش‌های معمول‌اند، نه قاعده‌هایی که در هر موقعیتی صدق کنند.
در زندگی روزمره
- در محل کار: کم‌انرژی بودن می‌تواند شروع کارها را، حتی کارهای ساده، دشوار کند. خرد کردن آن‌ها به گام‌های کوچک اغلب تفاوت بزرگی ایجاد می‌کند.
- در روابط: وقتی دلتان گرفته است، وسوسه می‌شوید کناره بگیرید. اینکه به یکی از نزدیکانتان بگویید حالتان چطور است، معمولاً بیش از آنچه انتظار دارید کمک می‌کند.
- تصویر از خود: کسانی که نمرهٔ بالایی دارند ممکن است سخت‌گیرترین منتقد خودشان باشند. از خودتان بپرسید آیا با یک دوست همان‌طور حرف می‌زنید که با خودتان حرف می‌زنید.
- فصل‌ها و روال روزانه: بسیاری متوجه می‌شوند که خواب، نور، ورزش و روال‌های ثابت بیش از آنچه فکر می‌کنند بر خلقشان اثر می‌گذارد.
آیا افسردگی تغییرپذیر است؟
بله. هم خلق و هم گرایش زیربنایی می‌تواند تغییر کند.
فعال‌سازی رفتاری یکی از روش‌هایی است که بیش از همه پژوهش شده است. این روش بر ایده‌ای ساده استوار است: به‌جای اینکه صبر کنید تا حوصلهٔ انجام کاری را پیدا کنید، فعالیت‌های کوچک و معنادار برنامه‌ریزی می‌کنید و به هر حال انجامشان می‌دهید تا خلق به دنبال عمل بیاید. فراتحلیلی از 26 کارآزمایی تصادفی‌شده در سال 2014 نشان داد که فعال‌سازی رفتاری در مقایسه با شرایط کنترل، نشانه‌های افسردگی را به‌روشنی کاهش داد.
در کارآزمایی سال 2009 که پیش‌تر به آن اشاره شد، هم دارو و هم درمان شناختی تغییر بیشتری در روان‌رنجوری ایجاد کردند تا دارونما. شخصیت سنگ‌نوشته نیست.
چیزهای دیگری که ممکن است کمک کنند:
- متوجه شوید چه وقت نشخوار فکری را شروع می‌کنید و توجهتان را به کار مشخصی که می‌توانید انجام دهید معطوف کنید.
- فعالیت‌هایی را که به شما حس توانمندی یا شادی می‌دهند ادامه دهید، حتی وقتی حوصله‌اش را ندارید.
- به اندازهٔ کافی بخوابید، نور روز بگیرید و تحرک بدنی داشته باشید. این‌ها همه‌چیز را حل نمی‌کنند، اما کمک می‌کنند.
نمره در آزمون پنج عامل بزرگ تشخیص بالینی نیست. اگر دو هفته یا بیشتر، بیشتر روزها حالتان گرفته است یا این حالت بر خواب، کار یا روابطتان اثر می‌گذارد، با پزشک یا روان‌شناس صحبت کنید. اگر به خودکشی فکر می‌کنید، فوراً کمک بگیرید.
پرسش‌های متداول
آیا نمرهٔ بالا در جنبه افسردگی یعنی من افسرده‌ام؟
نه. این جنبه یک گرایش شخصیتی را می‌سنجد، نه یک بیماری را. بسیاری از افراد با نمرهٔ بالا افسرده نیستند. اگر دربارهٔ وضعیت خودتان مطمئن نیستید، با پزشکتان صحبت کنید.
آیا می‌توانم در افسردگی نمرهٔ بالایی داشته باشم و با این حال شاد باشم؟
بله. نمرهٔ بالا یعنی بیشتر مستعد دوره‌های خلق پایین هستید، نه اینکه همیشه ناشادید. بسیاری زندگی خوبی پر از شادی دارند، اما متوجه می‌شوند خلقشان راحت‌تر از دیگران افت می‌کند.
چرا جنبه افسردگی دربارهٔ نگاه من به خودم می‌پرسد؟
چون انتقاد از خود و خلق پایین اغلب با هم همراه‌اند. دوست نداشتن خود و احساس راحتی با خود دو روی یک گرایش‌اند که این جنبه می‌کوشد آن را بسنجد.
افسردگی در آزمون پنج عامل بزرگ چگونه سنجیده می‌شود؟
آزمون ما بر پایهٔ IPIP-NEO-120 است که در آن هر جنبه با چهار عبارت سنجیده می‌شود. برای افسردگی، این عبارت‌ها دربارهٔ این‌اند که اغلب دلتان گرفته است، خودتان را دوست ندارید، اغلب غمگین هستید و (به‌صورت معکوس) با خودتان احساس راحتی می‌کنید. نمره را نشانهٔ یک الگو بدانید، نه توصیفی کامل از خودتان.
ببینید نمرهٔ شما کجاست
افسردگی تنها یکی از شش جنبه روان‌رنجوری است. ممکن است مستعد خلق پایین باشید و با این حال در خشم، اضطراب یا آسیب‌پذیری نمرهٔ پایینی بگیرید.
آزمون پنج عامل بزرگ را انجام دهید و نیم‌رخ کامل خود را با هر 30 جنبه ببینید.
منابع
- Kotov, R., Gamez, W., Schmidt, F. & Watson, D. (2010). Linking "big" personality traits to anxiety, depressive, and substance use disorders: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 136(5), 768–821.
- Nolen-Hoeksema, S. (2000). The role of rumination in depressive disorders and mixed anxiety/depressive symptoms. Journal of Abnormal Psychology, 109(3), 504–511.
- Tang, T. Z., DeRubeis, R. J., Hollon, S. D., Amsterdam, J., Shelton, R. & Schalet, B. (2009). Personality change during depression treatment: A placebo-controlled trial. Archives of General Psychiatry, 66(12), 1322–1330.
- Ekers, D., Webster, L., Van Straten, A., Cuijpers, P., Richards, D. & Gilbody, S. (2014). Behavioural activation for depression; an update of meta-analysis of effectiveness and sub group analysis. PLOS ONE, 9(6), e100100.
- Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.
