شادمانی: چرا بعضی آدم‌ها به‌سادگی شادترند؟
بعضی‌ها انگار در هر شرایطی شادی از سر و رویشان می‌بارد. ویژگی شادمانی چیست، پژوهش‌ها دربارهٔ شادی و شخصیت چه می‌گویند و این ویژگی چگونه سنجیده می‌شود؟
این ترجمه به‌صورت خودکار تولید شده و ممکن است اشتباه داشته باشد.
باران می‌بارد، قطار تأخیر دارد و جلسه طول کشیده است. همکارتان با خنده از کنارش می‌گذرد، حرف بامزه‌ای دربارهٔ آن پیدا می‌کند و تا وقت ناهار سرحال است.
شما هم ناراضی نیستید. فقط همان سبکی را حس نمی‌کنید و گاهی از خود می‌پرسید او چطور این کار را می‌کند.
چرا بعضی آدم‌ها انگار حال خوب را همیشه با خود دارند، در حالی که دیگران شادی را آرام‌تر یا کمتر تجربه می‌کنند؟
بخشی از پاسخ در چیزی است که روان‌شناسان آن را شادمانی می‌نامند. در مدل پنج عامل بزرگ، این یکی از شش جنبه برون‌گرایی است. این ویژگی توصیف می‌کند که چقدر هیجان‌های مثبتی مانند شادی، شور و سرخوشی را تجربه می‌کنید و چقدر آماده‌اید آن‌ها را نشان دهید.
شادمانی یعنی چه؟
در روان‌شناسی شخصیت، شادمانی به هیجان‌های مثبت مربوط است: اینکه چقدر آن‌ها را حس می‌کنید، با چه شدتی، و چقدر بر نحوهٔ رویارویی شما با جهان رنگ می‌زنند. در برخی پرسش‌نامه‌ها همین ویژگی «هیجان‌های مثبت» نامیده می‌شود.
افرادی که نمرهٔ بالایی می‌گیرند اغلب خودشان را در این موارد می‌بینند:
- شادی از سر و رویتان می‌بارد و دیگران متوجه آن می‌شوند.
- خیلی خوش می‌گذرانید، اغلب در موقعیت‌های معمولی.
- زندگی را دوست دارید، حتی وقتی بی‌نقص نیست.
- معمولاً به جنبه‌های مثبت چیزها نگاه می‌کنید.
- به‌راحتی می‌خندید و زود به شوق می‌آیید.
افرادی که نمرهٔ پایینی می‌گیرند هیجان‌های مثبت را کمتر یا با شدت کمتری تجربه می‌کنند. این به آن معنا نیست که ناراضی یا افسرده‌اند. بسیاری از آن‌ها خرسند و راضی‌اند، فقط به شیوه‌ای آرام‌تر و بی‌سروصداتر.
نکتهٔ اصلی این نیست که زندگی‌تان خوب است یا نه، بلکه این است که شادی و شور چقدر به سطح می‌آیند.
چه مقدار از شادی به شخصیت مربوط است؟
پژوهشگران مدت‌هاست می‌پرسند چه مقدار از بهزیستی ما را می‌توان با شخصیت توضیح داد.
یک مرور مهم از سال 2008 نشان داد که مطالعات پیشین این ارتباط را دست‌کم گرفته بودند، تا حدی به این دلیل که سنجه‌های بسیار متفاوتی را با هم یکی کرده بودند. وقتی پژوهشگران سنجه‌های شخصیت و بهزیستی را با دقت بیشتری با هم جور کردند، شخصیت می‌توانست تا 39% از تفاوت‌های بهزیستی میان افراد را توضیح دهد، و پس از اصلاح خطای اندازه‌گیری تا 63%.
یک فراتحلیل بزرگ‌تر از سال 2020 با بیش از 330 هزار شرکت‌کننده تأیید کرد که روان‌رنجوری، برون‌گرایی و وظیفه‌شناسی مهم‌ترین ویژگی‌ها برای بهزیستی‌اند. همچنین دریافت که جنبه‌ها، بهزیستی را حدود 20% بهتر از ویژگی‌های کلی پیش‌بینی می‌کنند. این یکی از دلایلی است که بررسی جداگانهٔ شادمانی منطقی است.
با این حال نکتهٔ ظریفی هم هست. مطالعه‌ای از سال 2000 نشان داد که ارتباط میان برون‌گرایی و احساسات خوشایند وقتی افراد حال‌وهوای کلی خود را توصیف می‌کردند متوسط تا قوی بود، اما وقتی خلق در زندگی روزمره لحظه‌به‌لحظه سنجیده می‌شد ضعیف‌تر بود. اینکه می‌گوییم معمولاً چقدر شادیم و اینکه در هر لحظه چه حسی داریم کاملاً یکی نیست.
آیا شادی در ژن‌های شماست؟
اگر شخصیت این‌قدر اهمیت دارد، آیا شادی ارثی است؟
یک فراتحلیل از سال 2015، 30 مطالعهٔ دوقلوها و خانواده‌ها را مرور کرد. برآوردها بسیار متفاوت بودند، از 0 تا 64%. وقتی مطالعات با هم ترکیب شدند، حدود 36% از تفاوت‌های بهزیستی میان افراد را می‌شد به ژن‌ها نسبت داد. برای رضایت از زندگی این رقم 32% بود.
یعنی ژن‌ها نقش واقعی دارند، اما بیشتر تفاوت‌ها ناشی از چیزهای دیگر است: شرایط زندگی، روابط، سلامت و انتخاب‌هایی که می‌کنیم. شادمانی شاید تا حدی هدیهٔ خلق‌وخو باشد، اما سرنوشتی ثابت نیست.
آدم‌های شاد اغلب موفق می‌شوند، و فقط برعکسش صادق نیست
اغلب فرض می‌کنیم موفقیت آدم‌ها را شاد می‌کند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که پیکان به سوی دیگر هم اشاره می‌کند.
یک مرور بزرگ از سال 2005 مطالعات مقطعی، طولی و آزمایشی را با هم ترکیب کرد. آدم‌های شاد در بسیاری از حوزه‌ها، از جمله ازدواج، دوستی، درآمد، عملکرد شغلی و سلامت، موفق‌تر بودند. نکتهٔ مهم این بود که شادی اغلب پیش از موفقیت‌ها می‌آمد و نویسندگان استدلال کردند که هیجان‌های مثبت ممکن است به ایجاد آن‌ها کمک کنند.
این مطالعه دربارهٔ شادی و هیجان‌های مثبت به‌طور کلی بود، نه دربارهٔ جنبه شادمانی به‌طور خاص. اما نشان می‌دهد افرادی که اغلب شادی را حس می‌کنند ممکن است مزیتی داشته باشند که فراتر از خود حال خوب است.
شادمانی همان نبودِ افسردگی نیست
این تمایز مهمی است.
در پنج عامل بزرگ، هیجان‌های مثبت زیر برون‌گرایی قرار می‌گیرند، در حالی که هیجان‌های منفی مانند اضطراب، غم و خشم زیر روان‌رنجوری‌اند. یعنی نمرهٔ پایین در شادمانی همان نمرهٔ بالا در افسردگی نیست.
می‌توانید به‌ندرت دل‌گرفته باشید و باز هم شور و شوق خاصی حس نکنید. و می‌توانید مستعد افت خلق باشید و در عین حال در لحظه‌های خوب بخندید و شادی عمیقی حس کنید.
شادمانی همچنین همان خوش‌بینی، به معنای محدود انتظار اینکه همه‌چیز خوب پیش برود، نیست. خوش‌بینی به انتظارات از آینده مربوط است، در حالی که شادمانی عمدتاً به هیجان‌هایی مربوط است که همین حالا حس می‌کنید.
نمرهٔ آزمون پنج عامل بزرگ تشخیص بالینی نیست. اگر مدت طولانی احساس دل‌گرفتگی یا پوچی کرده‌اید، علاقه‌تان را به چیزهایی که قبلاً از آن‌ها لذت می‌بردید از دست داده‌اید، یا افت خلق زندگی روزمره‌تان را محدود می‌کند، با پزشک یا روان‌شناس صحبت کنید. اگر به خودکشی فکر می‌کنید، فوراً کمک بگیرید.
نمرهٔ بالا یا پایین چه معنایی دارد؟
شادمانی بالا
اغلب شادی و شور حس می‌کنید و آن را نشان می‌دهید. دیگران اغلب حال خوب شما را مسری می‌دانند و ممکن است فضای جمع را بهتر کنید.
روی دیگر سکه این است که ممکن است مشکلاتی را که باید جدی گرفته شوند کوچک جلوه دهید، یا دیگران احساس کنند وقتی حالشان خوب نیست آن‌ها را درک نمی‌کنید.
شادمانی پایین
هیجان‌های مثبت را آرام‌تر یا کمتر تجربه می‌کنید. کمتر پیش می‌آید که از شوق به وجد بیایید و ممکن است جدی یا آرام به نظر برسید.
این به آن معنا نیست که ناراضی هستید. بسیاری از افراد با نمرهٔ پایین خرسند و اهل تأمل‌اند و اغلب به خاطر واقع‌بینی و ثباتشان ارزشمند شمرده می‌شوند.
هر دو توصیف دربارهٔ گرایش‌های معمول‌اند، نه قاعده‌هایی که در هر موقعیتی صدق کنند.
در زندگی روزمره
- در محیط کار: افراد با نمرهٔ بالا اغلب به تیم انرژی می‌دهند و می‌توانند در انگیزه دادن به دیگران خوب باشند. افراد با نمرهٔ پایین اغلب نگاهی سنجیده و واقع‌بینانه به میان می‌آورند که هنگام تصمیم‌گیری ارزشمند است.
- در روابط: همسری که شادمانی بالایی دارد ممکن است بخواهد وقتی طرف مقابل غمگین است حالش را خوب کند. گاهی گوش دادن بیشتر کمک می‌کند تا نگاه کردن به جنبه‌های مثبت.
- در زندگی اجتماعی: افراد با نمرهٔ بالا اغلب هم‌صحبت خوبی به شمار می‌آیند. افراد با نمرهٔ پایین ممکن است ببینند دیگران آرامش آن‌ها را با بی‌حوصلگی یا ناخشنودی اشتباه می‌گیرند.
- در روزهای سخت: هیجان‌های مثبت می‌توانند سپری محافظ باشند، اما هیچ‌کس همیشه شاد نیست. اجازه دادن به خود برای غمگین بودن هم سالم است.
آیا شادمانی می‌تواند تغییر کند؟
شخصیت نسبتاً پایدار است، اما می‌توان بر هیجان‌های مثبت اثر گذاشت.
یک فراتحلیل از سال 2009، 51 مداخلهٔ روان‌شناسی مثبت را با 4266 شرکت‌کننده بررسی کرد. این‌ها فعالیت‌هایی بودند با هدف پرورش احساسات، رفتارها یا افکار مثبت. به‌طور میانگین، بهزیستی را افزایش دادند و نشانه‌های افسردگی را کاهش دادند.
یک مرور بزرگ از سال 2017، 207 مطالعه دربارهٔ تغییر شخصیت از طریق درمان و مداخلات دیگر را با هم ترکیب کرد. ثبات هیجانی بیشترین تغییر را داشت و پس از آن برون‌گرایی.
در یک مطالعهٔ طولی بزرگ روی بزرگسالان، که با پرسش‌نامه‌ای انجام شد که جنبه‌های آزمون ما بر اساس آن طراحی شده‌اند، هیجان‌های مثبت الگویی منحنی داشتند و حدود 60 سالگی به اوج رسیدند.
اگر می‌خواهید شادی بیشتری در زندگی روزمره داشته باشید، می‌توانید این کارها را امتحان کنید:
- با آدم‌هایی که دوستشان دارید وقت بگذرانید. مطالعات زندگی روزمره نشان می‌دهند که اجتماعی رفتار کردن حال بیشتر مردم را بهتر می‌کند، همان‌طور که در مقالهٔ ما دربارهٔ جمع‌گرایی آمده است.
- لحظه‌های خوب را، حتی کوچک‌ترین‌ها، ببینید و از آن‌ها لذت ببرید.
- کارهایی را انجام دهید که قبلاً از آن‌ها لذت می‌بردید، حتی اگر پیش از شروع حوصله‌اش را ندارید.
- به یاد داشته باشید که حال‌وهوای آرام مشکلی نیست که نیاز به درست شدن داشته باشد.
پرسش‌های متداول
آیا آدم‌های شادمان همیشه شادند؟
نه. شادمانی به این مربوط است که چقدر هیجان‌های مثبت را تجربه می‌کنید، نه اینکه از هیجان‌های منفی دوری می‌کنید. آدم‌های شادمان هم غم، نگرانی و خشم را حس می‌کنند.
آیا شادمانی پایین نشانهٔ افسردگی است؟
به‌خودی‌خود نه. بسیاری از افراد با نمرهٔ پایین خرسند و سرحال‌اند. اما اگر نبودِ شادی با دل‌گرفتگی ماندگار، احساس پوچی یا از دست دادن علاقه همراه است، بهتر است با پزشک یا روان‌شناس صحبت کنید.
آیا می‌توانم درون‌گرا و شادمان باشم؟
بله. می‌توانید شب‌های آرام و جمع‌های کوچک را ترجیح دهید و باز هم شادی زیادی حس کنید. شش جنبه برون‌گرایی همیشه با هم همراه نیستند.
شادمانی در آزمون پنج عامل بزرگ چگونه سنجیده می‌شود؟
آزمون ما بر پایهٔ IPIP-NEO-120 است که در آن هر جنبه با چهار عبارت سنجیده می‌شود. برای شادمانی، این عبارت‌ها دربارهٔ باریدن شادی از سر و روی شما، خیلی خوش گذراندن، دوست داشتن زندگی و نگاه کردن به جنبه‌های مثبت زندگی است. نمره را نشانهٔ یک الگو بدانید، نه توصیف کاملی از خودتان.
ببینید نمرهٔ شما کجاست
شادمانی فقط یکی از شش جنبه برون‌گرایی است. می‌توانید شادی زیادی حس کنید و باز هم شب‌های آرام را ترجیح دهید، یا از نظر هیجانی آرام باشید و عاشق مهمانی باشید.
آزمون پنج عامل بزرگ را انجام دهید و نیم‌رخ کامل خود را با هر 30 جنبه ببینید.
منابع
- Steel, P., Schmidt, J. & Shultz, J. (2008). Refining the relationship between personality and subjective well-being. Psychological Bulletin, 134(1), 138–161.
- Anglim, J., Horwood, S., Smillie, L. D., Marrero, R. J. & Wood, J. K. (2020). Predicting psychological and subjective well-being from personality: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 146(4), 279–323.
- Lucas, R. E. & Fujita, F. (2000). Factors influencing the relation between extraversion and pleasant affect. Journal of Personality and Social Psychology, 79(6), 1039–1056.
- Bartels, M. (2015). Genetics of wellbeing and its components satisfaction with life, happiness, and quality of life: A review and meta-analysis of heritability studies. Behavior Genetics, 45(2), 137–156.
- Lyubomirsky, S., King, L. & Diener, E. (2005). The benefits of frequent positive affect: Does happiness lead to success? Psychological Bulletin, 131(6), 803–855.
- Sin, N. L. & Lyubomirsky, S. (2009). Enhancing well-being and alleviating depressive symptoms with positive psychology interventions: A practice-friendly meta-analysis. Journal of Clinical Psychology, 65(5), 467–487.
- Roberts, B. W. et al. (2017). A systematic review of personality trait change through intervention. Psychological Bulletin, 143(2), 117–141.
- Terracciano, A., McCrae, R. R., Brant, L. J. & Costa, P. T. (2005). Hierarchical linear modeling analyses of the NEO-PI-R scales in the Baltimore Longitudinal Study of Aging. Psychology and Aging, 20(3), 493–506.
- Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.
