صمیمیت: چرا بعضی آدم‌ها این‌قدر راحت دوست پیدا می‌کنند؟
بعضی‌ها در یک شب غریبه‌ها را به دوست تبدیل می‌کنند و بعضی دیگر فاصله‌شان را حفظ می‌کنند. ویژگی صمیمیت چیست، پژوهش‌ها چه می‌گویند و چگونه سنجیده می‌شود؟
این ترجمه به‌صورت خودکار تولید شده و ممکن است اشتباه داشته باشد.
کار تازه‌ای را شروع می‌کنید. تا جمعه، یکی از همکاران جدیدتان اسم همه را بلد است، با نیمی از بخش ناهار خورده و به یک جشن تولد هم دعوت شده است.
شما اما بیشتر در راهرو سلام و احوالپرسی کرده‌اید. از آدم‌ها بدتان نمی‌آید. فقط هنوز به کسی واقعاً اجازه نداده‌اید نزدیک شود.
چرا بعضی آدم‌ها انگار تقریباً بی‌زحمت غریبه‌ها را به دوست تبدیل می‌کنند، در حالی که دیگران ماه‌ها فاصله‌ای مؤدبانه را حفظ می‌کنند؟
بخشی از پاسخ در چیزی است که روان‌شناسان آن را صمیمیت می‌نامند. در مدل پنج عامل بزرگ، این یکی از شش جنبه برون‌گرایی است. این ویژگی توصیف می‌کند که با چه گرمایی با دیگران روبه‌رو می‌شوید و با چه سرعتی اجازه می‌دهید به شما نزدیک شوند.
صمیمیت یعنی چه؟
در زبان روزمره، «صمیمی» بیشتر دربارهٔ رابطه‌ای نزدیک و خودمانی به کار می‌رود. در روان‌شناسی شخصیت، این ویژگی به گرایشی در خود فرد اشاره دارد: آشکارا نشان دادن اینکه آدم‌ها را دوست دارید و طبیعی دانستن پیوندهای نزدیک با آن‌ها. در پرسش‌نامه‌های قدیمی‌تر همین ویژگی اغلب «گرمی» (warmth) نامیده می‌شود.
افرادی که نمرهٔ بالایی می‌گیرند اغلب خودشان را در این موارد می‌بینند:
- به‌سادگی دوست پیدا می‌کنید.
- در کنار مردم احساس راحتی می‌کنید، حتی با کسانی که تازه با آن‌ها آشنا شده‌اید.
- آشکارا نشان می‌دهید که کسی را دوست دارید.
- به آشنایان تازه نسبتاً زود اجازه می‌دهید نزدیک شوند.
- مردم اغلب شما را گرم یا خوش‌برخورد توصیف می‌کنند.
نمرهٔ پایین به این معنا نیست که سرد، خصمانه یا نامهربان هستید. عمدتاً یعنی با کسانی که خوب نمی‌شناسید محتاط‌ترید و ساختن نزدیکی زمان بیشتری می‌برد.
نکتهٔ اصلی این نیست که چقدر آدم خوبی هستید، بلکه این است که چقدر آماده‌اید به سوی دیگران بروید و آن‌ها را راه دهید.
شکاف دوست‌داشته‌شدن: مردم شما را بیش از آنچه فکر می‌کنید دوست دارند
یکی از دلایلی که بسیاری از ما خودمان را عقب می‌کشیم این است که دست‌کم می‌گیریم چه تأثیر خوبی بر دیگران می‌گذاریم.
پژوهشگران در مجموعه‌ای از مطالعات از غریبه‌ها خواستند با هم گفت‌وگو کنند و سپس از هر دو نفر پرسیدند چقدر طرف مقابل را دوست داشته‌اند و فکر می‌کنند طرف مقابل چقدر آن‌ها را دوست داشته است. بارها و بارها، افراد دست‌کم گرفتند که طرف مقابل چقدر آن‌ها را دوست داشته و از همراهی‌شان لذت برده است. پژوهشگران این پدیده را «شکاف دوست‌داشته‌شدن» (liking gap) نامیدند.
آن‌ها این شکاف را میان غریبه‌ها در آزمایشگاه، میان دانشجویان سال اولی که با هم‌اتاقی‌های خوابگاهشان آشنا می‌شدند و میان بزرگسالانی که در یک کارگاه با هم آشنا شدند یافتند. در میان دانشجویان، این شکاف چند ماه ادامه داشت.
شکاف دوست‌داشته‌شدن همان صمیمیت پایین نیست. در بیشتر مردم دیده می‌شود. اما سازوکاری را نشان می‌دهد که می‌تواند شما را دور نگه دارد: اگر فرض کنید طرف مقابل فقط از روی ادب رفتار می‌کند، کمتر احتمال دارد قدم بعدی را بردارید.
دوستی به ساعت‌ها نیاز دارد، نه به جرقه
اغلب از دوستی به‌عنوان جرقه‌ای آنی حرف می‌زنیم. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که بیشتر به زمان مربوط است.
جفری هال، پژوهشگر ارتباطات، از بزرگسالانی که تازه نقل‌مکان کرده بودند و از دانشجویان سال اول در 9 هفتهٔ نخست دانشگاه پرسید چقدر با آشنایان تازه وقت می‌گذرانند. هرچه افراد ساعت‌های بیشتری با هم بودند، دوستی‌ها نزدیک‌تر می‌شد. وقتی که صرف فراغت می‌شد، مانند دور هم بودن و با هم کاری کردن، مهم‌تر از وقتی بود که کنار هم کار می‌کردند.
بر اساس خلاصه‌ای که دانشگاه از این مطالعه منتشر کرد، حدود 50 ساعت طول می‌کشید تا از یک آشنا به دوستی معمولی برسید، حدود 90 ساعت تا دوست شوید و بیش از 200 ساعت تا دوست نزدیک شوید.
این کمک می‌کند بفهمیم چرا صمیمیت اهمیت دارد. افرادی که نمرهٔ بالایی دارند به دعوت برای قهوه «بله» می‌گویند، دیگران را همراه خود می‌برند و گفت‌وگوهای کوچک را شروع می‌کنند. به این ترتیب ساعت‌هایی را که دوستی لازم دارد سریع‌تر جمع می‌کنند.
گفت‌وگوهای کوچک هم به حساب می‌آیند
صمیمیت فقط به دوستان نزدیک مربوط نیست.
در مطالعه‌ای دربارهٔ زندگی اجتماعی روزمره، دانشجویان در روزهایی که با همکلاسی‌های بیشتری از حد معمول حرف می‌زدند احساس شادی بیشتر و تعلق قوی‌تری داشتند. مطالعات بعدی که همهٔ انواع تعامل‌های روزانه را در بر می‌گرفتند همین الگو را یافتند: تماس با آشنایان، یعنی آدم‌هایی که در حاشیهٔ زندگی اجتماعی ما هستند، نیز با بهزیستی مرتبط بود.
برای افرادی که صمیمیت بالایی دارند، این لحظه‌های کوچک به‌طور طبیعی پیش می‌آیند. برای افراد با نمرهٔ پایین شاید تلاش بیشتری لازم داشته باشند، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهند که به زحمتش می‌ارزند.
صمیمیت همان توافق‌پذیری نیست
این تمایز مهمی است.
توافق‌پذیری به این مربوط است که با مردم چگونه رفتار می‌کنید: باملاحظه، همکاری‌جو، اعتمادکننده و یاری‌رسان بودن. صمیمیت به این مربوط است که با چه سرعتی و چقدر آشکارا با آن‌ها ارتباط برقرار می‌کنید.
می‌توانید عمیقاً مهربان و یاری‌رسان باشید، اما محتاط و در دوست‌یابی کُند. همچنین می‌توانید گرم و اجتماعی باشید به شکلی که سریع دوست پیدا کنید، و در عین حال رک یا رقابت‌جو باشید.
جالب اینکه یک مرور بزرگ دربارهٔ شخصیت و دوستی نشان داد که توافق‌پذیری پایدارترین اثر را بر شکل‌گیری و دوام دوستی‌ها داشت و پس از آن روان‌رنجوری. اثر برون‌گرایی واقعی بود، اما کمتر پایدار. سریع دوست پیدا کردن یک چیز است و نگه داشتن دوستان چیزی دیگر.
صمیمیت همچنین با جمع‌گرایی فرق دارد. جمع‌گرایی به لذت بردن از شلوغی و مهمانی‌ها مربوط است. می‌توانید در گفت‌وگوهای دونفره بسیار گرم باشید و همچنان ترجیح دهید از گردهمایی‌های بزرگ دوری کنید.
نمرهٔ بالا یا پایین چه معنایی دارد؟
صمیمیت بالا
نزدیک شدن به آدم‌ها و نشان دادن اینکه دوستشان دارید برایتان آسان است. آشنایان تازه اغلب در کنار شما احساس خوش‌آمدگویی می‌کنند و معمولاً حلقهٔ گسترده‌ای از دوستان می‌سازید.
روی دیگر سکه این است که ممکن است پیش از آنکه آدم‌ها را خوب بشناسید اجازه دهید نزدیک شوند، یا خودتان را میان روابط زیادی پخش کنید.
صمیمیت پایین
تا آدم‌ها را بهتر نشناسید فاصلهٔ مشخصی با آن‌ها حفظ می‌کنید. دیگران ممکن است شما را در ابتدا محتاط یا دیرآشنا ببینند.
این به آن معنا نیست که دوستی‌هایتان ضعیف‌ترند. بسیاری از افراد با نمرهٔ پایین روابط کمتر اما عمیق و ماندگاری دارند و اغلب به خاطر ثبات و صداقتشان ارزشمند شمرده می‌شوند.
هر دو توصیف دربارهٔ گرایش‌های معمول‌اند، نه قاعده‌هایی که در هر موقعیتی صدق کنند.
در زندگی روزمره
- در محیط کار: افراد با نمرهٔ بالا اغلب به چسب اجتماعی تیم تبدیل می‌شوند. افراد با نمرهٔ پایین ممکن است در ابتدا دور به نظر برسند، پس می‌تواند کمک کند حرکت‌های کوچک و آگاهانه‌ای انجام دهند، مثلاً همکاران را برای ناهار دعوت کنند.
- هنگام نقل‌مکان به جایی تازه: ساختن حلقهٔ دوستان جدید برای همه زمان می‌برد. اگر نمرهٔ پایینی دارید، کمک می‌کند به یک فعالیت منظم بپیوندید، مثل یک باشگاه یا کلاس، تا ساعت‌ها جمع شوند بی‌آنکه مجبور باشید هر ارتباطی را خودتان شروع کنید.
- در روابط: همسری با نمرهٔ بسیار متفاوت ممکن است شما را یا بیش از حد با غریبه‌ها باز ببیند یا بیش از حد بسته. صحبت دربارهٔ آن به‌عنوان تفاوتی در خلق‌وخو، نه در میزان اهمیتی که می‌دهید، می‌تواند کمک کند.
- در فضای مجازی: افراد با نمرهٔ بالا اغلب پیش‌قدم می‌شوند و سریع جواب می‌دهند. افراد با نمرهٔ پایین ممکن است چند گفت‌وگوی نزدیک را به شبکه‌ای گسترده ترجیح دهند.
آیا صمیمیت می‌تواند تغییر کند؟
شخصیت نسبتاً پایدار است، اما در طول زندگی تغییر می‌کند و می‌توان بر آن اثر گذاشت.
در یک مطالعهٔ طولی بزرگ روی بزرگسالان، که با پرسش‌نامه‌ای انجام شد که جنبه‌های آزمون ما بر اساس آن طراحی شده‌اند، گرمی در طول بزرگسالی الگویی منحنی داشت و نمره‌ها حدود 60 سالگی به اوج رسیدند.
دو آزمایش که افراد را 16 هفته دنبال کردند نشان دادند کسانی که می‌خواستند برون‌گراتر شوند (یا هر ویژگی دیگری از پنج عامل بزرگ را تغییر دهند) معمولاً در همان جهت تغییر کردند، هم در گزارش خودشان و هم در رفتار روزانه. برنامه‌های مشخصی از نوع «وقتی X پیش آمد، Y را انجام می‌دهم» به نظر می‌رسید کمک می‌کند.
اگر می‌خواهید راحت‌تر دوست پیدا کنید، قدم‌های کوچک و عملی معمولاً بهتر از تلاش برای تغییر اینکه چه کسی هستید جواب می‌دهند:
- فرض کنید مردم شما را بیش از آنچه فکر می‌کنید دوست دارند. احتمالاً همین‌طور است.
- به تماس‌های تکراری و کم‌فشار «بله» بگویید، مثل یک کلاس یا تیم ثابت در هر هفته.
- یک بار بیشتر از آنچه برایتان طبیعی است پیش‌قدم شوید، مثلاً پیشنهاد یک قهوه بدهید.
- به یاد داشته باشید که ساعت‌هایی که با هم می‌گذرانید، نه گفت‌وگوهای بی‌نقص، دوستی می‌سازند.
پرسش‌های متداول
آیا صمیمیت پایین همان نامهربان بودن است؟
نه. نمرهٔ پایین یعنی محتاط‌ترید و دیرتر باز می‌شوید، نه اینکه ناخوشایندید. بسیاری از افراد با نمرهٔ پایین وقتی آن‌ها را بشناسید هم مهربان‌اند و هم باملاحظه.
آیا می‌توانم هم‌زمان صمیمی و درون‌گرا باشم؟
بله. برون‌گرایی از شش جنبه تشکیل شده است. می‌توانید در جمع‌های کوچک گرم و زودآشنا باشید و همچنان در جمع‌گرایی یا سطح فعالیت نمرهٔ پایینی داشته باشید.
چرا با اینکه آدم‌ها را دوست دارم دوست پیدا کردن برایم سخت است؟
دلایل زیادی ممکن است داشته باشد. بعضی به صمیمیت مربوط‌اند، اما احساس ناراحتی از اینکه دیگران چگونه قضاوتتان می‌کنند جنبه دیگری است: کم‌رویی. شرایط زندگی، مانند نقل‌مکان، شغل پرمشغله یا بچه‌های کوچک، نیز ساعت‌هایی را که برای دوستی‌های تازه در اختیار دارید محدود می‌کند.
صمیمیت در آزمون پنج عامل بزرگ چگونه سنجیده می‌شود؟
آزمون ما بر پایهٔ IPIP-NEO-120 است که در آن هر جنبه با چهار عبارت سنجیده می‌شود. برای صمیمیت، این عبارت‌ها دربارهٔ به‌سادگی دوست پیدا کردن، احساس راحتی در کنار مردم، دوری کردن از ارتباط با دیگران و حفظ فاصله با دیگران است. دو عبارت آخر به‌صورت معکوس نمره‌گذاری می‌شوند. نمره را نشانهٔ یک الگو بدانید، نه توصیف کاملی از خودتان.
ببینید نمرهٔ شما کجاست
صمیمیت فقط یکی از شش جنبه برون‌گرایی است. می‌توانید گرم و زودآشنا باشید و همچنان از شلوغی خوشتان نیاید، آهنگی آرام را ترجیح دهید یا از کانون توجه دوری کنید.
آزمون پنج عامل بزرگ را انجام دهید و نیم‌رخ کامل خود را با هر 30 جنبه ببینید.
منابع
- Boothby, E. J., Cooney, G., Sandstrom, G. M. & Clark, M. S. (2018). The liking gap in conversations: Do people like us more than we think? Psychological Science, 29(11), 1742–1756.
- Hall, J. A. (2019). How many hours does it take to make a friend? Journal of Social and Personal Relationships, 36(4), 1278–1296.
- Sandstrom, G. M. & Dunn, E. W. (2014). Social interactions and well-being: The surprising power of weak ties. Personality and Social Psychology Bulletin, 40(7), 910–922.
- Harris, K. & Vazire, S. (2016). On friendship development and the Big Five personality traits. Social and Personality Psychology Compass, 10(11), 647–667.
- Terracciano, A., McCrae, R. R., Brant, L. J. & Costa, P. T. (2005). Hierarchical linear modeling analyses of the NEO-PI-R scales in the Baltimore Longitudinal Study of Aging. Psychology and Aging, 20(3), 493–506.
- Hudson, N. W. & Fraley, R. C. (2015). Volitional personality trait change: Can people choose to change their personality traits? Journal of Personality and Social Psychology, 109(3), 490–507.
- Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.
