فروتنی: آیا تواضع نقطهٔ قوت است یا ضعف؟

دو همکار روی یک پروژه به یک اندازه خوب کار کرده‌اند. در جلسه با مدیران، یکی با اعتمادبه‌نفس دربارهٔ همهٔ کارهایی که انجام داده صحبت می‌کند. دیگری فقط می‌گوید «تیم کارش را خوب انجام داد» و به همین بسنده می‌کند.

ارتقا به چه کسی می‌رسد؟ و یک سال بعد دیگران دوست دارند با چه کسی کار کنند؟

به خیلی‌ها گفته‌اند برای پیشرفت باید خودتان را بفروشید. خیلی‌های دیگر طوری تربیت شده‌اند که خودستایی را مایهٔ شرمساری بدانند.

در مدل پنج عامل بزرگ، گرایش به اینکه خودتان را بالاتر از دیگران قرار ندهید فروتنی نام دارد. فروتنی یکی از شش جنبهٔ توافق‌پذیری است و نشان می‌دهد چقدر از اینکه ادعا کنید از دیگران بهترید پرهیز می‌کنید.

فروتنی یعنی چه؟

فروتنی دربارهٔ این است که خودتان را در مقایسه با دیگران چگونه نشان می‌دهید، نه لزوماً اینکه در اعماق وجودتان دربارهٔ خودتان چه فکر می‌کنید.

کسانی که نمرهٔ بالایی می‌گیرند اغلب خودشان را در این موارد می‌بینند:

• دوست ندارید دربارهٔ دستاوردهای خودتان حرف بزنید.
• وقتی کسی جلوی دیگران از شما تعریف می‌کند، معذب می‌شوید.
• فکر نمی‌کنید از دیگران بهترید.
• خودستایی را، چه از خودتان چه از دیگران، کمی شرم‌آور می‌دانید.

کسانی که نمرهٔ پایینی می‌گیرند به‌راحتی نقاط قوتشان را برجسته می‌کنند، نظر بسیار مثبتی دربارهٔ خودشان دارند و ابایی ندارند آن را به زبان بیاورند.

فروتنی لزوماً به معنای اعتمادبه‌نفس پایین نیست. برخی از آدم‌های فروتن واقعاً عزت نفس پایینی دارند، اما بسیاری از آن‌ها به‌خوبی می‌دانند که توانا هستند و با این حال برتر دانستن خود از دیگران را ناشایست می‌دانند.

نکتهٔ اصلی این نیست که فکر می‌کنید چقدر خوب هستید، بلکه این است که آیا نیاز دارید نشان دهید از دیگران بهترید.

آن‌هایی که خودشان را تبلیغ می‌کنند اول می‌برند، بعد می‌بازند

دلروی پالهوس گروه‌های کوچک بحثی را دنبال کرد که در طول چند هفته هفت بار با هم دیدار می‌کردند. پس از جلسهٔ اول و جلسهٔ آخر، اعضا یکدیگر را ارزیابی کردند.

کسانی که گرایش داشتند خودشان را بیش از حد بالا ارزیابی کنند، که با مقیاس‌های خودشیفتگی و دیگر مقیاس‌های خودبزرگ‌بینی سنجیده شده بود، برداشت اول خوبی ایجاد کردند. در جلسهٔ اول آن‌ها خوشایند، سازگار و شایسته دیده می‌شدند.

پس از هفت هفته تصویر تغییر کرده بود. حالا دیگر اعضای گروه این افراد خودبزرگ‌بین را منفی ارزیابی می‌کردند.

این پژوهش خودبزرگ‌بینی را سنجید، نه مستقیماً جنبهٔ فروتنی را. اما الگویی را نشان می‌دهد که بسیاری می‌شناسند: تبلیغ از خود ممکن است در کوتاه‌مدت جواب دهد، اما وقتی مردم شما را بهتر بشناسند معمولاً رنگ می‌بازد.

فروتنی در گروه‌ها نتیجه می‌دهد

دان دیویس و همکارانش 84 دانشجو را بررسی کردند که در گروه‌های کوچک روی تکالیفی کار می‌کردند که برای محک زدن فروتنی طراحی شده بودند. اعضای گروه در سه نوبت اندازه‌گیری یکدیگر را ارزیابی کردند.

کسانی که فروتنی بیشتری داشتند در گروه جایگاه بالاتری به دست آوردند و دیگران بیشتر آن‌ها را پذیرفتند.

در محیط کار، بردلی اوونز و همکارانش دریافتند که فروتنی، به ارزیابی دیگران، عملکرد فردی را پیش‌بینی می‌کرد. به نظر می‌رسید فروتنی تا حدی توانایی ذهنی عمومی پایین‌تر را جبران می‌کند. در میان مدیران، فروتنی با رضایت و مشارکت بیشتر کارکنان و ماندن طولانی‌تر آن‌ها در سازمان مرتبط بود.

پژوهش‌های اوونز «فروتنی ابرازشده» را سنجیدند، مانند پذیرفتن اشتباه، به رسمیت شناختن نقاط قوت دیگران و آمادگی برای یادگیری. این مفهوم با جنبهٔ فروتنی هم‌پوشانی دارد، اما با آن یکی نیست.

خودستایی در لباس فروتنی نتیجهٔ عکس می‌دهد

و آن‌هایی که می‌خواهند هم خدا را داشته باشند هم خرما را چه؟

اوول سزر، فرانچسکا جینو و مایکل نورتن «خودستایی فروتنانه» (humblebragging) را بررسی کردند: خودستایی‌ای که در لباس گلایه یا فروتنی پنهان شده است، مثلاً «باورم نمی‌شود مرا برای سخنرانی اصلی انتخاب کرده‌اند، خیلی استرس دارم».

آن‌ها در نُه پژوهش دریافتند که خودستایی فروتنانه از خودستایی ساده کم‌اثرتر بود. کسانی که به این شیوه خودستایی می‌کردند کمتر دوست‌داشتنی و کمتر شایسته دیده می‌شدند، چون دیگران آن‌ها را ریاکار می‌دانستند.

درس این است که فروتنی واقعی و فروتنی ساختگی بسیار متفاوت دیده می‌شوند. اگر می‌خواهید دربارهٔ چیزی که به دست آورده‌اید بگویید، بهتر است آن را رک و مستقیم بگویید.

فروتنی با عزت نفس پایین یکی نیست

این تمایز مهمی است.

عزت نفس دربارهٔ این است که برای خودتان چه ارزشی قائل‌اید. فروتنی دربارهٔ این است که خودتان را چگونه به دیگران نشان می‌دهید و آیا خودتان را بالاتر از آن‌ها می‌بینید یا نه. می‌توانید عزت نفس محکمی داشته باشید و باز هم فروتن باشید. همچنین می‌توانید عزت نفس شکننده‌ای داشته باشید و با خودستایی آن را جبران کنید.

پالهوس دریافت که خودبزرگ‌بینی با عزت نفس بالاتر همبستگی داشت. این یکی از دلایلی است که نمرهٔ پایین در فروتنی لزوماً معنای منفی ندارد: ممکن است تا حدی نشان دهد که شما صرفاً حس خوبی نسبت به خودتان دارید.

فروتنی با خودکارآمدی، یکی از جنبه‌های وظیفه‌شناسی، هم فرق دارد که دربارهٔ باور به این است که از پس کارها برمی‌آیید. بسیاری از کسانی که در خودکارآمدی نمرهٔ بالایی دارند، باز هم دربارهٔ آن فروتن‌اند.

نمرهٔ خیلی پایین در فروتنی با خودشیفتگی یکی نیست. خودشیفتگی چیزهای بیشتری را در بر می‌گیرد، مانند نیاز به تحسین شدن و همدلی اندک. بیشتر بخوانید در مقالهٔ ما دربارهٔ خودشیفتگی.

نمرهٔ بالا یا پایین چه معنایی دارد؟

فروتنی بالا

دوست ندارید خودتان را جلو بیندازید و خودتان را بهتر از دیگران نمی‌بینید. دیگران اغلب شما را خوشایند و همکاری آسان می‌دانند و به‌ندرت متکبر به نظر می‌رسید.

خطر این است که تلاش‌هایتان دیده نشود، به‌ویژه در محیط‌هایی که دیگران خودشان را تبلیغ می‌کنند. شاید لازم باشد تمرین کنید که دربارهٔ نتایج کارتان به شکلی واقع‌بینانه صحبت کنید.

فروتنی پایین

به‌راحتی دربارهٔ نقاط قوتتان صحبت می‌کنید و نظر بسیار مثبتی دربارهٔ خودتان دارید. این ویژگی می‌تواند درخواست شغل، مذاکره بر سر حقوق و پذیرفتن نقش‌های پررنگ را آسان‌تر کند.

خطر این است که دیگران، به‌ویژه با گذشت زمان، شما را متکبر بدانند. چنان‌که پژوهش پالهوس نشان می‌دهد، برداشت اول ممکن است خوب باشد، اما همیشه ماندگار نیست.

هر دو توصیف دربارهٔ گرایش‌های معمول‌اند، نه قاعده‌هایی که در هر موقعیتی صدق کنند.

در زندگی روزمره

• در محل کار: افراد فروتن اغلب همکاران محبوبی‌اند، اما ممکن است در ارتقا نادیده گرفته شوند. داشتن فهرستی از نتایج مشخص کمک می‌کند وقتی لازم است آن‌ها را به شکلی واقع‌بینانه ارائه کنید.
• در مصاحبهٔ شغلی: اینجا از شما انتظار می‌رود دربارهٔ خودتان صحبت کنید. توصیف اینکه چه کردید و نتیجه‌اش چه بود خودستایی نیست.
• در رابطه‌ها: فروتنی پذیرفتن اشتباه و عذرخواهی را آسان‌تر می‌کند، که در رابطه‌های نزدیک اهمیت دارد.
• در شبکه‌های اجتماعی: شبکه‌های اجتماعی به خودنمایی پاداش می‌دهند. افراد فروتن اغلب کمتر دربارهٔ دستاوردهای خودشان پست می‌گذارند.

آیا فروتنی می‌تواند تغییر کند؟

پژوهش چندانی دربارهٔ اینکه جنبهٔ فروتنی خودبه‌خود چگونه تغییر می‌کند وجود ندارد. مرور بزرگ برنت رابرتز و همکارانش نشان داد که مداخله‌های روان‌شناختی ویژگی‌های شخصیتی را تغییر دادند، اما تغییرات عمدتاً در ثبات هیجانی و برون‌گرایی بود.

شاید پرسش مفیدتر این نباشد که چگونه فروتن‌تر یا کم‌فروتن‌تر شوید، بلکه این باشد که چگونه از سبک خودتان به‌خوبی استفاده کنید:

• اگر خیلی فروتن هستید: تمرین کنید دستاوردهایتان را واقع‌بینانه توصیف کنید، بی‌آنکه بزرگشان کنید یا کوچکشان جلوه دهید.
• اگر در فروتنی نمرهٔ پایینی دارید: از دیگران بازخورد بخواهید و هر جا سهم دیگران است، آن را به رسمیت بشناسید.
• در هر دو حالت: از خودستایی فروتنانه پرهیز کنید. رک و صادق باشید.
• به یاد داشته باشید که پذیرفتن اشتباه و به رسمیت شناختن نقاط قوت دیگران ضعف نیست. در پژوهش‌ها، فروتنی با پذیرفته شدن و جایگاه در گروه مرتبط است.

پرسش‌های متداول

آیا فروتن بودن ضعف است؟

به‌طور کلی نه. فروتنی ممکن است در کوتاه‌مدت از دیده شدن شما بکاهد، اما پژوهش‌ها دربارهٔ فروتنی نشان می‌دهند که در درازمدت با پذیرفته شدن، جایگاه در گروه و رابطه‌های خوب همراه است. چالش این است که مطمئن شوید تلاش‌هایتان همچنان دیده می‌شود.

آیا فروتنی پایین همان تکبر است؟

نه. نمرهٔ پایین یعنی نظر بسیار مثبتی دربارهٔ خودتان دارید و ابایی ندارید آن را نشان دهید. اینکه این ویژگی تکبر به نظر برسد یا نه، تا حد زیادی به نحوهٔ انجام آن و به اینکه به دیگران هم احترام می‌گذارید بستگی دارد.

آیا برای پیشرفت باید بیشتر از خودم تعریف کنم؟

بستگی دارد چگونه. سزر و همکارانش دریافتند که خودستایی فروتنانه از خودستایی صریح بدتر جواب می‌دهد. گفتن نتایج مشخص به شکلی واقع‌بینانه معمولاً هم از فروتنی ساختگی بهتر است و هم از لاف زدن.

فروتنی در آزمون پنج عامل بزرگ چگونه سنجیده می‌شود؟

آزمون ما بر پایهٔ IPIP-NEO-120 است که در آن هر جنبه با چهار عبارت سنجیده می‌شود. در مورد فروتنی، هر چهار عبارت معکوس‌اند: باور به اینکه از دیگران بهترید، داشتن نظر بسیار مثبت نسبت به خودتان، خیلی قبول داشتن خودتان و به رخ کشیدن خوبی‌هایتان. چون هر چهار عبارت دربارهٔ خوب فکر کردن به خودتان است، نمرهٔ پایین ممکن است تا حدی نشانهٔ عزت نفس خوب باشد، نه فقط تکبر. نمره را نشانهٔ یک الگو بدانید، نه توصیفی کامل از خودتان.

ببینید نمرهٔ شما کجاست

فروتنی فقط یکی از شش جنبهٔ توافق‌پذیری است. ممکن است فروتن باشید و باز هم در همکاری یا همدردی نمرهٔ پایینی بگیرید.

آزمون پنج عامل بزرگ را انجام دهید و نیم‌رخ کامل خود را با هر 30 جنبه ببینید.

منابع

• Paulhus, D. L. (1998). Interpersonal and intrapsychic adaptiveness of trait self-enhancement: A mixed blessing? Journal of Personality and Social Psychology, 74(5), 1197–1208.
• Davis, D. E. et al. (2013). Humility and the development and repair of social bonds: Two longitudinal studies. Self and Identity, 12(1), 58–77.
• Owens, B. P., Johnson, M. D. & Mitchell, T. R. (2013). Expressed humility in organizations: Implications for performance, teams, and leadership. Organization Science, 24(5), 1517–1538.
• Sezer, O., Gino, F. & Norton, M. I. (2018). Humblebragging: A distinct—and ineffective—self-presentation strategy. Journal of Personality and Social Psychology, 114(1), 52–74.
• Roberts, B. W. et al. (2017). A systematic review of personality trait change through intervention. Psychological Bulletin, 143(2), 117–141.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.