ماجراجویی: چرا بعضی‌ها تشنهٔ تغییرند و بعضی عاشق روال همیشگی؟

بعضی‌ها هر بار که به رستوران محبوبشان می‌روند همان غذای همیشگی را سفارش می‌دهند. وقتی می‌دانید چه چیزی را دوست دارید، چرا خطر ناامید شدن را بپذیرید؟

دیگران منو را نگاه می‌کنند، تنها غذایی را که هرگز اسمش را نشنیده‌اند پیدا می‌کنند و همان را سفارش می‌دهند. فقط برای اینکه ببینند چطور است.

همین الگو در چیزهای بزرگ‌تر هم دیده می‌شود: تعطیلات، شغل، خانه، مسیر برگشت از سر کار. بعضی‌ها با چیزهای آشنا شکوفا می‌شوند. دیگران به محض اینکه زندگی بیش از حد قابل پیش‌بینی شود بی‌قرار می‌شوند.

در مدل پنج عامل بزرگ، این تفاوت را جنبهٔ ماجراجویی توصیف می‌کند. ماجراجویی یکی از شش جنبهٔ گشودگی به تجربه است و به این مربوط می‌شود که فرد تا چه اندازه به دنبال فعالیت‌ها، مکان‌ها و شیوه‌های تازهٔ انجام کارهاست، به جای اینکه به آنچه می‌شناسد بچسبد.

ماجراجویی یعنی چه؟

واژهٔ «ماجراجو» شاید شما را به یاد کوهنوردی و سفر با کوله‌پشتی در جنگل‌های استوایی بیندازد. این جنبه گسترده‌تر و روزمره‌تر از این است. موضوع آن نگرش شما به تنوع و تغییر به‌طور کلی است.

کسانی که نمرهٔ بالایی می‌گیرند اغلب خود را در این توصیف‌ها می‌بینند:

• تنوع را به روال یکنواخت ترجیح می‌دهید.
• دوست دارید غذاهای تازه، مکان‌های تازه و شیوه‌های تازهٔ انجام کارها را امتحان کنید.
• تغییر برایتان بیشتر هیجان‌انگیز است تا تهدیدآمیز.
• ممکن است فقط به این دلیل که مسیر دیگری است، از راه دیگری به خانه بروید.
• «همیشه همین‌طور انجامش داده‌ایم» به‌خودی‌خود برایتان استدلال قانع‌کننده‌ای نیست.

ماجراجویی عمدتاً به خطر یا آدرنالین مربوط نیست. فرد می‌تواند نمرهٔ بالایی بگیرد بی‌آنکه هرگز بخواهد از هواپیما بپرد.

نکتهٔ اصلی این نیست که چقدر ریسک می‌کنید، بلکه این است که چقدر به سوی چیزهای تازه کشیده می‌شوید تا چیزهای آشنا.

چرا چیزهای آشنا حس خوبی دارند

برای فهمیدن ماجراجویی، بهتر است از نقطهٔ مقابل آن شروع کنیم: اینکه چرا بسیاری از ما چیزهایی را که از قبل می‌شناسیم دوست داریم.

در سال 1968، رابرت زایونس، روان‌شناس، مجموعه‌ای از مطالعات را دربارهٔ چیزی منتشر کرد که آن را «اثر مواجههٔ صرف» نامید. او نشان داد که مواجههٔ مکرر با چیزی، مانند واژه‌ها یا نمادهای ناآشنا، کافی است تا افراد ارزیابی مثبت‌تری از آن داشته باشند. نیاز به هیچ اتفاق دیگری نبود. آشنایی به‌تنهایی علاقه را افزایش می‌داد.

این یک گرایش عمومی است، نه یک ویژگی شخصیتی. اما توضیح می‌دهد که چرا روال‌های همیشگی برای بیشتر ما امن و خوشایندند و چرا انتخاب پیوستهٔ چیزهای ناآشنا به کششی خاص نیاز دارد. ظاهراً کسانی که در ماجراجویی نمرهٔ بالایی می‌گیرند این کشش را قوی‌تر حس می‌کنند.

تنوع می‌تواند حالتان را بهتر کند

اگر آشنایی حس خوبی دارد، آیا تنوع هم می‌تواند حس خوبی داشته باشد؟ مطالعه‌ای در سال 2020 نشان می‌دهد که بله.

پژوهشگران با استفاده از مکان‌یابی جغرافیایی، رفت‌وآمد شرکت‌کنندگان را دنبال کردند و به‌طور منظم از آن‌ها پرسیدند چه حالی دارند. در روزهایی که افراد از مکان‌های متنوع‌تری دیدن می‌کردند، هیجان‌های مثبت بیشتری گزارش می‌دادند.

این اثر در افرادی قوی‌تر بود که در مغزشان پیوند تنگاتنگ‌تری میان هیپوکامپ، که در حافظه و تجربه‌های تازه نقش دارد، و جسم مخطط، که بخشی از سامانهٔ پاداش است، دیده می‌شد.

این مطالعه شخصیت را نسنجیده بود. اما نشان می‌دهد که تجربه‌های تازه می‌توانند برای مغز پاداش‌دهنده باشند و افراد در میزان بهره‌ای که از آن‌ها می‌برند با هم تفاوت دارند. این با ایدهٔ پشت این جنبه جور درمی‌آید.

چه کسانی به خارج از کشور می‌روند و آیا این سفر آن‌ها را تغییر می‌دهد؟

یک مطالعهٔ آلمانی در سال 2013 بیش از 1100 دانشجو را در طول یک سال تحصیلی دنبال کرد. برخی برای یک یا دو نیم‌سال به خارج از کشور رفتند و برخی در کشور ماندند.

پیش از عزیمت، دانشجویانی که یک سال کامل تحصیل در خارج را انتخاب کرده بودند از قبل در گشودگی و برون‌گرایی نمرهٔ بالاتری داشتند. به بیان دیگر، افراد گشوده‌تر به دنبال تجربه‌های تازه می‌روند.

اما سفر آن‌ها را هم تغییر داد. دانشجویانی که به خارج رفتند، در مقایسه با کسانی که ماندند، افزایش بیشتری در گشودگی و توافق‌پذیری و کاهش بیشتری در روان‌رنجوری نشان دادند، حتی پس از در نظر گرفتن اینکه چه کسانی رفتن را انتخاب کرده بودند. بخش زیادی از این تغییر با روابط بین‌المللی تازه‌ای که شکل دادند توضیح داده می‌شد.

این نکتهٔ مهمی را نشان می‌دهد: ماجراجویی هم تعیین می‌کند که به دنبال چه تجربه‌هایی بروید و هم به نوبهٔ خود از همان تجربه‌ها شکل می‌گیرد.

ماجراجویی با هیجان‌خواهی یکی نیست

این رایج‌ترین اشتباه در مورد این جنبه است.

هیجان‌خواهی یکی از جنبه‌های برون‌گرایی است. هیجان‌خواهی به عطش برانگیختگی، سروصدا و آدرنالین مربوط است: ترن هوایی، مهمانی‌های پرسروصدا، ورزش‌های پرخطر.

ماجراجویی، در مقابل، به تازگی و تنوع مربوط است. لازم نیست پرسروصدا یا خطرناک باشد. امتحان کردن یک آشپزی تازه، یادگرفتن زبانی غریب یا جابه‌جا کردن برنامهٔ روزانه می‌تواند به همان اندازه رضایت‌بخش باشد.

دو نفر را در تعطیلات تصور کنید. یکی می‌خواهد بانجی‌جامپینگ را امتحان کند، چون به او هیجان می‌دهد. دیگری می‌خواهد به روستایی کوچک برود که هیچ گردشگری به آن سر نمی‌زند تا ببیند مردم آنجا چگونه زندگی می‌کنند. اولی هیجان‌خواهی است و دومی ماجراجویی. بسیاری از افراد هر دو را دارند، اما این دو انگیزه‌های متفاوتی‌اند.

اگر کنجکاوید بیشتر دربارهٔ جنبهٔ هیجانی بدانید، بخوانید چرا بعضی‌ها از ترسیدن لذت می‌برند.

نمرهٔ بالا یا پایین چه معنایی دارد؟

ماجراجویی بالا

از تازگی و تنوع انرژی می‌گیرید. زود چیزهای تازه را امتحان می‌کنید و تغییر را اغلب فرصت می‌بینید. احتمالاً وقتی شرایط تغییر می‌کند، به‌خوبی خودتان را با آن وفق می‌دهید.

نقطهٔ ضعف ممکن است این باشد که کارهای تکراری کسل‌کننده به نظر برسند، وقتی چیزی قابل پیش‌بینی شد علاقه‌تان را از دست بدهید یا پیش از آنکه به چیزی فرصت واقعی بدهید مسیرتان را عوض کنید.

ماجراجویی پایین

برای چیزهای آشنا و قابل پیش‌بینی ارزش قائل‌اید. دوست دارید بدانید چه انتظاری داشته باشید و با خیال راحت به آنچه جواب می‌دهد پایبند می‌مانید. تغییر ممکن است ناخوشایند باشد، به‌ویژه وقتی ناگهانی پیش بیاید.

این اغلب یک نقطهٔ قوت است. کسانی که نمرهٔ پایینی می‌گیرند می‌توانند باثبات، وفادار و قابل اعتماد باشند و در ساختن بر پایهٔ آنچه از قبل جواب می‌دهد، به جای شروع از صفر، توانا باشند.

هر دو توصیف به گرایش‌های معمول اشاره دارند، نه قواعدی که در هر موقعیتی صادق باشند.

در زندگی روزمره

• در محل کار: کسانی که نمرهٔ بالا می‌گیرند اغلب با وظایف متنوع، پروژه‌های تازه و تغییرات سازمانی‌ای که دیگران را خسته می‌کند شکوفا می‌شوند. کسانی که نمرهٔ پایین دارند اغلب در نقش‌هایی که ثبات و کیفیت یکنواخت در آن‌ها اهمیت دارد موفق‌اند.
• در روابط: زوجی که یکی هر سال مقصد تازه‌ای برای تعطیلات می‌خواهد و دیگری می‌خواهد به همان ویلای همیشگی برگردد، نمونه‌ای کلاسیک است. نوبتی تصمیم گرفتن یا ترکیب چیزهای آشنا با کمی تازگی اغلب جواب می‌دهد.
• هنگام تغییر: کسانی که نمرهٔ پایین دارند اغلب وقتی فرصت آماده شدن داشته باشند و بفهمند چرا تغییری در حال رخ دادن است، بهتر با آن کنار می‌آیند.
• در اوقات فراغت: کسانی که نمرهٔ بالا دارند اغلب تجربه‌های تازه جمع می‌کنند، مانند سرگرمی‌ها، غذاها و مکان‌های تازه. کسانی که نمرهٔ پایین دارند اغلب از بهتر شدن در چند کار محدود در طول زمان رضایتی عمیق می‌یابند.

آیا ماجراجویی می‌تواند تغییر کند؟

شخصیت نسبتاً پایدار است، اما تغییرناپذیر نیست. یک فراتحلیل بزرگ در سال 2006 نشان داد که گشودگی به تجربه به‌طور میانگین در نوجوانی افزایش و در سالمندی کاهش می‌یابد.

مطالعهٔ دانشجویان در خارج از کشور هم نشان می‌دهد که تجربه‌های بزرگ و تازه می‌توانند گشودگی را بالا ببرند. برای بهره بردن از این اثر لازم نیست به کشور دیگری مهاجرت کنید، اما اصل ماجرا یکی است: دوزهای کوچک تازگی می‌توانند چیزهای تازه را کمتر تهدیدآمیز کنند.

• هر بار یک عادت کوچک را تغییر دهید، مانند مسیری تازه، دستور پختی تازه یا جایی تازه برای ناهار.
• اگر نمرهٔ بالایی دارید: چند روال ارزشمند را برای خودتان نگه دارید تا تنوع به بهای از دست رفتن ثبات تمام نشود.
• اگر نمرهٔ پایینی دارید: به خودتان فرصت دهید تا به تغییر عادت کنید و به دنبال چیزهایی باشید که ثابت می‌مانند.
• به یاد داشته باشید که آشنایی خودبه‌خود بیشتر می‌شود. آنچه بار اول غریب به نظر می‌رسد، بار سوم اغلب حس بهتری دارد.

پرسش‌های متداول

آیا افراد ماجراجو بیشتر سفر می‌کنند؟

اغلب بله. پژوهش‌ها روی دانشجویان نشان می‌دهد کسانی که گشودگی بالاتری دارند بیشتر احتمال دارد اقامتی طولانی در خارج از کشور را انتخاب کنند. اما سفر فقط یکی از نمودهای آن است. ماجراجویی به همان اندازه می‌تواند در غذا، سرگرمی‌ها یا ایده‌های تازه در محل کار نمایان شود.

آیا ماجراجویی پایین یعنی آدم کسل‌کننده‌ای هستم؟

خیر. کسانی که نمرهٔ پایینی می‌گیرند اغلب برای عمق، ثبات و سنت ارزش قائل‌اند، چیزهایی که بسیاری دیگر نیز بسیار ارج می‌نهند. یک روال آشنا می‌تواند منبع امنیت و شادی باشد.

آیا ماجراجویی با دیدگاه‌های سیاسی مرتبط است؟

نه به‌طور مستقیم. ماجراجویی به ترجیحات روزمره برای تنوع مربوط است. نگرش به اقتدار و سنت در جامعه را جنبهٔ دیگری می‌سنجد: آزاداندیشی.

ماجراجویی در آزمون پنج عامل بزرگ چگونه سنجیده می‌شود؟

آزمون ما بر پایهٔ IPIP-NEO-120 است که در آن هر جنبه با چهار عبارت سنجیده می‌شود. برای ماجراجویی، این عبارت‌ها دربارهٔ ترجیح دادن تنوع به روتین است، و همچنین (به‌صورت معکوس) ترجیح دادن سراغ چیزهای آشنا رفتن، دوست نداشتن تغییر و پایبندی به روش‌های سنتی و مرسوم. نمره را نشانهٔ یک الگو بدانید، نه توصیفی کامل از خودتان.

ببینید نمرهٔ شما کجاست

ماجراجویی تنها یکی از شش جنبهٔ گشودگی به تجربه است. ممکن است در این جنبه نمرهٔ بالایی بگیرید و با این حال در علایق هنری یا تخیل نمره‌تان پایین باشد.

در آزمون پنج عامل بزرگ شرکت کنید و نیم‌رخ کامل خود را با هر 30 جنبه ببینید.

منابع

• Zajonc, R. B. (1968). Attitudinal effects of mere exposure. Journal of Personality and Social Psychology, 9(2, Pt. 2), 1–27.
• Heller, A. S., Shi, T. C., Ezie, C. E. C., Reneau, T. R., Baez, L. M., Gibbons, C. J. & Hartley, C. A. (2020). Association between real-world experiential diversity and positive affect relates to hippocampal–striatal functional connectivity. Nature Neuroscience, 23(7), 800–804.
• Zimmermann, J. & Neyer, F. J. (2013). Do we become a different person when hitting the road? Personality development of sojourners. Journal of Personality and Social Psychology, 105(3), 515–530.
• Roberts, B. W., Walton, K. E. & Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25.
• Johnson, J. A. (2014). Measuring thirty facets of the Five Factor Model with a 120-item public domain inventory: Development of the IPIP-NEO-120. Journal of Research in Personality, 51, 78–89.